kleine krant Brochure Werkgroep nieuwe levensstijl valt wat tegen Trouw rip Leger wil rust in Turkije "X L Vakantie in China Prinsjesdag Mi Arbeid, inkomen en inkomensverdeling Waarom niet dichterbij de praktijk? Jongeman bek( scholen in brai te hebben gest( Weer barricad op autosnelwe 16 september 1980 ét Main* krant Medewerkenden: Joharuttfc* Letstemaki Pitt Hag« Manneke Wijj Gilles Stoc Brieven en rescues naar Trouw, postbus 859 1000 AW Amsterdam Lang leven Als héél lang leven je lief ste wens is, kan je beter verhuizen naar de bergstre ken van Rusland. Talys en Nagorny Karabach zijn „oases van lang leven". De oudste mensen, die daar le ven, weten niet eens meer wanneer ze geboren zijn. Leeftijden van honderdder tig zijn er geen uitzonde ring. De mensen in deze berg streken krijgen zeker geen maagzweer van de zenu wen. Het leven is er zo rus tig, de lucht schoon en het water komt er zo uit de bron. Maar ook in een drukke miljoenenstad, Bakoe, wo nen drieduizend men» die hun honderdste jaardag al achter de hebben. Het geheim acht dit lange leven wordt ni echt onthuld. Rafi Alii (110) zegt: „De monterht zit in je benen en de luih in het kussen." Alle ou<j werken nog. al is het niel veel meer als vroeger, staan 's morgens vroeg nemen een koude douchet wandelen veel". Van een onzer verslaggeefsters ANKARA Het leger in Turkije heeft vrijdag ochtend het heft in handen genomen. „Een mili taire staatsgreep", vertelden de kranten, „was nodig om Turkije weer leefbaar te maken." De politieke partijen en partijtjes maakten elkaar het leven onmogelijk. Het grote verschil van me ning over hoe het land gere geerd moet worden, was er de oorzaak van dat ej dé laatste tijd zestien doden per dag vielen. De mensen die vonden dat „links" aan de macht moest komen, schoten „rechtsen" dood en omge keerd. Het leger, dat er voor moest zorgen dat het rustig bleef In Turkije en dat de mensen el kaar niet zomaar af maakten, moest overal tegelijk zijn. Nieuwe wetten, die het moge lijk moesten maken dat het leger strenger op kon treden, werden met veel moeite aan genomen. Vliegen Maar zelfs met deze nieuwe wetten was het leger niet in staat de rust te herstellen zo lang de politieke partijen met elkaar bleven ruziën. In plaats van met elkaar de gro te problemen van Turkije aan te pakken, bleven de partijen en partijtjes elkaar vliegen afvangen. De tegenstellingen tussen de twee grootste partijen in Tur kije zijn zo fors dat ze bijna niet met elkaar kunnen pra ten. De tientallen kleine par tijtjes, „rechtse" en „linkse", denken ook allemaal dat zij de enige juiste leer hebben. Een beetje water in de wijn doen, is heel moeilijk voor ze. Omdat deze situatie niets aan ellende en doden oplever de, heeft het leger Ingegre pen. Want alleen het leger van een half miljoen soldaten heeft nog een doorslaggeven de stem in Turkije. JESBOcd Als we met de hele klas op vakantie gingen, njaar China en naar Hongkong, wat zou den jullie de andere kinderen dan laten zien? A-Fan, Xu- Pin en Quen Ying (alle drie ongeveer een Jaar in Neder land) tekenden in de school krant van de Hervormde Bur gerschool in Utrecht wat zij zelf mooi vonden. Op de Burgerschool In Utrecht zitten wel meer Chi nese kinderen en het bevalt hun zo goed, dat ze al in Hongkong tegen elkaar zeg gen: als je in Holland komt, moet je de kinderen naar de school op het Domplein sturen. Op deze tekening zie je het prachtige poortgebouw, dat toegang geeft tot de Verbo den Stad, het gebied in Pe king waar vroeger de keizers woonden. Het is nu een soort openlucht museum vol schit terende paleizen, tempels en poortgebouwen. Er is de laatste weken wel wat veranderd in China. Zag Je kort geleden nog op elk groot gebouw een levensgroot por tret van de vroegere partij voorzitter Mao hangen, nu zijn de muren kaal. Mao, eens vereerd als een soort god aan wie China zijn bevrijding te danken had, wordt nu dood gezwegen. China wil een mo dern land worden en niet meer herinnerd worden aan de tijd waarin Mao het volk met fraaie leuzen regeerde. Er moet nu gewerkt worden, en verder geen onzin, zeggen de nieuwe leiders. Ezels Hoe veilig moet de speel tuin zijn? Je kunt natuur lijk overal rubber tegels leggen en alle scherpe punten weghalen. Geen hoge glijbanen met stelle trappen on torenhoge hek ken om de schommels. En dan maar hopen dat er nooit een ongeluk gebeurt. Op een vergadering In Utrecht hebben allerlei ge leerde mensen een dagje gepraat over de veiligheid van speeltuinen. Een van hen had een slimme ge dachte. Als |e alles zo vei lig mogelijk maakt, weten de kinderen straks niet meer wat gevaarlijk Is. Je moet hen Juist leren op te passen voor roestige plek ken die hun kleren vuil ma ken, ruw hout waarvan ze splinters krijgen en uitste kende punten die je een winkelhaak In Je vel be- Maar als er dan toch een ongeluk gebeurt? Ach, zal die meneer In Utrecht ge dacht hebben, dan kijken ze daarna wel uit. Want een ezel stoot zich In 't gemeen, niet tweemaal aan dezelfde steen. Vandaag, de Derde Dinsdag van september rijden konin gen Beatrix, Claus en hun kinderen in een gouden koets dpor Den Haag. Vanmiddag om één uur zullen ze in de Ridderzaal arriveren. Daar zal Beatrix als het hoofd van de regering voor het eerst zélf de Sta ten-Generaal openen. De Staten-Generaal is de Eer ste en Tweede Kamer samen. De kamers worden altijd één keer per jaar opnieuw aan het werk gezet, net als op school. Elk nieuwe regeringsjaar wordt ingeluid met de troon rede. Als Beatrix vanmiddag de troonrede voorleest, zullen er heel wat mensen zitten te ga pen. Niet omdat Beatrix niet spannend kan voorlezen maar omdat de plannen van de regering, die in de troonre de staan al bekend zijn. Alle andere jaren, toen de moeder van Beatrix, prinses Juliana de troonrede voorlas, waren de meeste plannen van de regering geheim tot de Derde Dinsdag. Nu weten we de helft al, be zuinigingen op de salarissen van de onderwijzers, bezuini gingen op de uitkeringen, ver hoging van de huren, al deze plantjes zijn uitgelekt. Het is eigenlijk helemaal niet leuk voor Beatrix de troonre de voor te moeten lezen.Al meteen de eerste keer heeft ze geen vrolijke dingen te ver tellen maar leest ze de nare maatregelen vóór, die de re gering wil gaan treffen om de schuldenlast van het land verlichten. wel veel leuker om een span nend verhaal voor te lezen aan haar zoontjes. Maar een ritje in de gouden koets zal Willem-Alexander ook wel niet willen missen. Tja, dan moet je ook naar de treurige troonrede luisteren en netjes stilzittenen niet gapen! Acht kinderen liggen op een ziekenzaaltje. Bart is 's ochtends vroeg al weggereden naar de operatiekamer. De speeljuffrouw ging met hem mee. Nu is hij al drie uur 1 weg. Dat duurt lang. Wat zouden ze alle maal met hem uitspoken? José was giste ren al na twee uur weer terug. Opereren blijft een eng gebeuren. Als je blindedarm eruit moet, heb je meestal niet veel tijd om erover na te denken. Bovendien heb je dan vaak zoveel pijn, dat je niets liever wilt dan zo gauw moge lijk opereren. Maar er zijn ook operaties waar je lang tegenaan zit te kijken. Een oog dat recht gezet moet worden. Een kniegewricht -dat uit de kreukels moet. Of een wegomlegging ergens in je buik. Zeggen dat je geen operatie wilt, heeft meestal weinig zin. Het moet gebeuren, zeggen de dokters. En je ouders zeggen ook dat opereren het beste is. Maar in je hart ben je toch bang. Hoe gaat dat met verdoven? Ben je daarna misselijk? Wat doen ze precies in je buik? Zal het daarnu echt beter zijn? En als er nou eens iets mis gaat De vereniging „Kind en ziekenhuis" gaat fj op 1 november een hele dag praten over dit onderwerp. „Kinderchirurgie, geen kleinigheid" staat er op de uitnodiging. De vereniging wil bereiken dat kinderen alleen in een ziekenhuis worden opgeno men als het echt nodig is. En dan zo kort mogelijk. En tijdens het verblijf in het ziekenhuis moet alles zo goed mogelijk worden geregeld: de eerste opvang, de informatie over je ziekte, het bezoek, en zovoorts. De Kleine Krant vraagt jullie ons te schrijven over je ervaringen met opera ties. Vond je het erg eng? Viel het mee? Is het goed afgelopen? Heb je ideeën hoe een operatie en een ziekenhuisopname het best geregeld kunnen worden? Schrijf het ons, dan zullen wij jullie reacties in de Kleine Krant zetten. En als jullie het goed vinden, sturen we de brieven daarna op aan de vereniging „Kind en ziekenhuis" Dan weten ze op 1 november waarover z< praten. door dr W. Albeda De werkgroep Nieuwe Le vensstijl van de Raad van Kerken heeft een brochure geschreven over arbeid en in komen. Een goede gedachte. Wie de nieuwe levensstijl pre dikt kan zich niet beperken tot goedbedoelde, maar uit eindelijk toch wat machteloze oproepen tot soberheid. Het is daarnaast nodig te denken .over de sociaal-economische structuur. Liggen er in die structuur geen elementen, die soberheid onwaarschijnlijk maken, die als het ware veel eer uitnodigen tot het omge keerde, overdaad en verspil ling? 'Vanuit die visie is er veel voor te zeggen om na te denken over de band tussen arbeid en inkomen, en over de inkomensverdeling. Terecht start de brochure met de vraag, wat eigenlijk „arbeid" is. Mag men, zo kan men immers vragen, wat de Bijbel zegt over „arbeid", zomaar toepassen op de loonarbeid in de twintigste eeuw? Ik denk van niet. Het nieuwe van de industriële maatschappij was im mers. dat de vroeger vooral in de agrarische, maar ook in de ambachte lijke samenleving bestaande integra tie van arbeid en leven werd verbro ken. De pré-industriële mens onder scheidde niet scherp tussen werk en niet-werk, verrichtte zijn arbeid in gezinsverband en veelal thuis of dichtbij huis. De mens in de indu striële samenleving onderscheidt scherp tussen arbeid en vrije tijd, werkt meestal niet thuis en zelden iq gezinsverband. Arbeid in bijbelse zire moet noodzakelijkerwijs een breder begrip zijn, dan onze loonarbeid. We kunnen constateren dat er tussen die drie soorten arbeid enig grensver keer plaats vindt. Er zijn activiteiten die van de ene sfeer naar de andere worden verplaatst. Vrijwilligerswerk wordt geprofessionaliseerd, het werk van huispersoneel wordt door gezins partners (met enige machinale bij stand) overgenomen enzovoort. De arbeid functioneert in een econo misch stelsel, dat we (ondanks een groot aantal amendementen daarop) „markteconomie" mogen noemen Wat is arbeid? De brochure definieert arbeid dan als „alle moeite, pijn en vreugde om iets lot Stand te brengen", of „zich inzet ten om de hele werkelijkheid mens en dier en aarde in een zinvol verband bijeen te houden en naar de toekomst open te houden" In die brede zin gedefinieerd valt daaronder behalve wat wij „werk" noemen ook datgene wat doorgaans de huis vrouw, maar toch ook de man („meestal in zijn vrije tijd") doet aan huls, gezin en opvoeding, en verder het zoeenaamde vrijwilligerswerk. die combinatie van eigenschap- [pe'n, de één onmisbaar (efficiency en .pröduktiviteit) de ander soms scha delijk (het zonder ethische controle jeyeren wat iedereen wil). Eliminering van de markt leidt meestal tot impro- riiiktiviteit en nodeloze ontberingen. Overheersing door de markt leidt tot ^Iq aangeduide bezwaren. De oplos- *i£g moet mijns inziens liggen in een floor de overheid begrensde werking vah het marktsysteem. Dat klinkt ^ardig, maar is een niet zo gemakke- 1 lijke opgave Toch denk ik dat een vorm van „georiënteerde markteco- J nomie" beter is dan enig bekend al- 1 tfernatief. Maar wat de schrijvers op Somber De schrijvers zijn daar wat somber over. Zij omschrijven het als „econo misch overleven". De met elkaar in concurrentie staande bedrijven zijn voortdurend bezig economisch over eind te blijven. Maar dat heeft grote bezwaren, vinden ze. Ze verwijzen dan naar bio-industrie, uitputting van grondstoffen en aantasting van het milieu. Bovendien worden niet altijd die goederen en diensten voort gebracht waaraan het dringendst be hoefte is in de samenleving. Kort gezegd teveel auto's, te weinig wo ningen. Overigens past bij deze samenvatting de opmerking, dat produkten die via de markt lopen vrijwel nooit echt schaars zijn (auto's), produkten die daar grotendeels buitenom worden geproduceerd (woningen, waar de vrije prijsvorming grotendeels is uit geschakeld, de huren kunstmatig laag zijn gehouden etc.) hebben wel de eigenschap, dat men „ervoor in de rij moet staan", hier ligt een pro bleem waar de schrijvers te gemakke lijk aan voorbij gaan: Het marktsys teem is tegelijk uiterst demokratisch en amoreel, immers het produceert precies wat de mensen willen en cen- sureert de individuele vraag niet op grond van maatschappelijke piaat- slaven. Maar het systeem is wél ui- jtérst efficiënt en produktiéf. dit punt willen, blijft onduidelijk, al lijkt mij dat nogal essentieel voor het vervolg. Uitstoot Het „economisch overleven" leidt nu tot de uitstoot van arbeidskrachten. Men wijst op WAO. verlengde WWV en vervroegde uittreding. Terecht is men daarover verontrust. Daarbij komt dan nog de problematiek van de derde wereld. Binnen ons land (in de vorm van gastarbeiders) en mon diaal. De wereldeconomie functioneert dankzij scheve machtsverhoudingen zó, dat de arme landen onvoldoende profiteren van de internationale ar beidsverdeling. Al met al een baaierd van problemen waar we in zitten. Maar wat willen de schrijvers nu? Herverdeling van de arbeid op we reldschaal bepleiten zij. Maar zij be treuren, dat die herverdeling, wan neer de multinationale ondernemin gen hun produktie overplaatsen naar arme landen eerder een bijkomend effect is van hun winststreven, dan het vooropgezet doel. Ik denk niet. dat dat nu het echte probleem is. Veeleer ligt dat daar, waar deze on dernemingen bij vestiging (ên bij slui ting) een sterke machtspositie heb ben tegenover het gastland. Er gebeurt meer Wat het binnenland betreft wil de werkgroep, dat: werknemers meer medezeggenschap hebben in de doel stellingen van de onderneming waar zij weiken. De Wet op de onderne mingsraden (vorig jaar ingrijpend ge wijzigd) gaat hun niet ver genoeg. Jammer is, dat zij de Arbeidsomstan dighedenwet, die volgende maand in de Eerste Kamer komt, niet noemen, een wet die én over de kwaliteit van het werk én over de inspraak van de mensen daarin én over de doelstellin gen van de onderneming handelt. Er gebeurt in Nederland meer, dan hier naar voren komt. De brochures met een paar prakti sche voorstellen, die, originaliteit missen en die daardoor ook de discus sie minder zullen beïnvloeden dan nodig en nuttig zou zijn. Die voorstel len zijn: 1. Een werkdag die aanmerkelijk ver kort wordt, bijvoorbeeld tot vijf uur. 2. Een sociale dienstplicht voor, wat de brochure noemt, rotklussen. 3. Een maximum inkomen. 4. Een basis-inkomen voor iedereen. 5. Openbaarheid van individuele in komens. Wie deze voorstellen op zich laat in werken kan tot twee conclusies ko men. In de eerste plaats passen ze in de „trend". Er wordt gesproken over arbeidstijdverkorting en velen kiezen voor deeltijdbanen. Er is een discus sie gaande over onaangenaam, zwaar en vuil werk. Niemand is tevreden met de „oplossing" die neerkomt op het weer aantrekken van buitenland se arbeidskrachten. Een betere belo ning, toeslagen voor vuil werk, een algehele herstructurering van de lo nen, gegeven de veranderde oplei dingsgraad van de bevolking, zijn en kele van de voorgestelde oplossingen. Ook sociale dienstplicht wordt in dit verband wel voorgesteld. Al hebben we nog geen inkomensmaximum, het beleid richt zich in de praktijk steeds meer op het elimineren van relatief hoge inkomens. Juist het huidige ka binet heeft op dit punt nogal wat gedaan (aftopping prijscompensatie, topinkomens ambtenaren en politie ke ambtsdragers, vrije beroepen, spe cialisten enz.). Bovendien leidt de combinatie van WAO, WWV, AOW en Bijstandswet in de praktijk tot iets, wat het basisinkomen benadert. Al ,zou men kunnen zeggen, dat ons stel sel meer nuances kent dan een basis inkomen en rekening houdt met de levensomstandigheden van de uitke ringstrekkers. Ons stelsel is ook wat meer star dan een basisinkomen voor wat betreft het combineren van werk en basisinkomen: dat mag in principe niet, en het gebeurt in de praktijk me ar al te veel. Ik vind de vraag legitiem, of het niet mogelijk zou zijn juist die starheid te doorbreken, zon der de genuanceerdheid te verliezen. Tenslotte ligt er een wetsontwerp openbaarheid inkomens, al is daarin de individuele openbaarheid nog niet gerealiseerd voor iedereen. In de tweede plaats moet wórden vastgesteld, dat de combinatie van deze voorstellen neerkomt op een no- Dr. W. Albeda gal radicale structuurverandering, waar men vraagtekens bij kan zetten. Een vijfurendag voor iedereen, met aangepaste inkomensvermindering lijkt mij een (ook bij gespreide en gefaseerde invoering) nogal riskante operatie. Gezinnen met maar één ver dienende partner komen in proble men. De thans bestaande feitelijke arbeidsdwang voor mannen zou voor iedereen gaan gelden. Ik zou juist een veel grotere variatie willen op basis van zoveel mogelijk vrije keuzen: twee inkomenstrekkers met deeltijd banen; één met een volle werkkring en één zonder; sommigen kiezen voor tijdelijke arbeid; een roldoorbreking bij de arbeidsverdeling tussen man nen en vrouwen enz. Ik voel meer voor een patroon met erg veel keuzen tussen tijdelijk werk, deeltijdbanen van verschillende inhoud en full-time banen, zoals die op een niet al te straf geregelde arbeidsmarkt aan het groeien is. Een sociale dienstplicht spreekt mij niet zo aan. De militaire dienstplicht die we hebben vind ik al erg genoeg. Zodra een beroep zou gaan vallen onder de sociale dienstplicht zou een belangrijk stuk vrijheid van beroeps keuze verdwijnen. Het is moeilijk vooraf in te zien welke beroepen wél en welke niet onder de plicht zouden moeten vallen. In de loop van de tijd kon er wel eens een verschuiving plaats vinden naar meer en meer „verplichte beroepen". Er blijft nu eenmaal altijd arbeid die minder prettig is dan andere. Zou de moeiza me weg van arbeidsplaatsverbetering vla inspraak van onderop en over heidsvoorschriften en subsidies, aan gevuld met toeslagen voor vuil en onaangenaam werk tocht niet beter zijn? Een maximum-inkomen zal velèn aanspreken. Wellicht het moeilijkste probleem daarbij is de noodzakelijke en vrijwel onmogelijke controle gege ven alle vluchtwegen naar neven voordelen van een beroep (auto met chauffeur, bedrijfswinkel, studiekos ten toelagen enz. enz.). Ik denk, dat een consequent gevoerd inkomensbe leid, met de overheid als architect én trendsetter, in samenwerking met de sociale partners op den duur effectie ver zal zijn. Ik geef toe, 't is een zaak van lange adem. Daartegenover staat, dat inkomensverhoudingen veel meer dan men wel eens denkt, vast liggen in opvattingen bij mensen over wat redelijk is. Die opvattingen moeten veranderen. De sociale druk, zoals die thans gemobiliseerd wordt op de inkomensverdeling, werkt aan die noodzakelijke verandering. Een basis-inkomen voor iedereen moet én zo laag zijn, dat het de prik kel om te werken niet al te zeer aan tast, én tegelijkertijd niet zó hoog, dat het de drempel om te gaan wer ken niet te zeer omhoog brengt. Wij klagen nu reeds over zulke drempels Eerlijk gezegd, zie ik niet hoe een samenleving een basis-inkomen, zeg op het niveau van de bijstandswet, zou kunnen dragen. Tenzij het zou neerkomen op een vervanging van een groot deel van onze sociale zeker heid door een veel lager basisin komen. Het geheel overziende vind ik de oogst wel wat tegenvallen. Elk van deze voorstellen is al eens gelanceerd en bediscussieerd. De vraag rijst, waarom de werkgroep „Nieuwe Le vensstijl" het niet heeft aangedurfd, iets dichter bij de praktijk van van daag te blijven. Wat vindt de werk groep van de winst/werkdiscussie; van arbeidsplaatsen overeenkom sten; van inleveren, van de ideeën van Groenevelt en Schelling; van loonmaatregel of loonvrijheid; van Pais' moedige aanpak van de relatie onderwijswerkgelegenheid en onder- wijssalarissen? Eigenlijk zou mij dat meer interesseren, dan deze ideeën, die inderdaad een mooie theoretische discussie kunnen losmaken maar die voorbij gaan aan de moeilijke vragen waar velen elke dag mee zitten. Dr. W. Albeda is minister van sociale zaken. ARNHEM (ANP) Een 20-ja geman zonder vaste woon- ol plaats heeft tegenover de A politie toegegeven vorig jaa stad tenminste zes scholen 1 te hebben gestoken..De schal bij bedroeg enkele miljoei dens. De jongeman, die nog geen heeft gegeven voor zijn dadel de zichzelf op het politiebure middel van. een briefje: „Ik dader van de brandstichting scholen", stond er op. De dien de agenten dachten aanvanki een grap, maar de jongema later wel erg veel details vani den te weten Van twee scto den staat inmiddels vast, dat geman die inderdaad heeft stoken. De schoolbranden waren voor de Arnhemse politie aai tot een grootscheeps onderzo vijftien rechercheurs tellend U dervroeg tijdens buurtonda circa vijfhonderd mensen, tweehonderd scholen in Arab den bovendien extra bewaakt de politie in de gaten gehoud Het is volgens eeq woordvoei de Arnhemse politie niet zo, bekentenis in deze zaak eenvt verrassing is. De verdachte eens eerder in het vizier, maal toen geen bewijs, aldus de pol onderzoek in deze zaak wordl gezet. GELDROP (ANP) Onder b to „Stop de wapenwedloop" ongeveer dertig mensen in dl van zondag op maandag de hoogte van Geldrop met bra barricaden versperd. Dat ge) bij het naderen van een Engeb transport richting West-Duitsi De actievoerders wilden hierB testeren tegen de grote legera van de NAVO in West-Duitsk tegen een oefening van hei schaupact in Oost-Duitslanó gens een woordvoerder zijn d voerders anderen dan degeni zondagavond een soortgelijke cade opwierpen op de E-3 bij De actie vond tegen half vier! De barricaden bestonden uit dende autobanden en strobü* Engelse legertransport heeft' actie nauwelijks hinder onó den. aldus een woordvoerder' rijkspolitie in Eindhoven Off veer vier uur waren de bart opgeruimd. Toen de politie U se was, waren de actievoer verdwenen.

Historische Kranten, Erfgoed Leiden en Omstreken

Nieuwe Leidsche Courant | 1980 | | pagina 8