Merz nieuwe leider CDU
Ambtenaar voelde zich niet juridisch verantwoordelijk
Buitenland
Susanne Riess-Passer:
Haiders koningscobra
Regen spoelt 'rijkdom'
van Mozambique weg
'Laatste bolwerk Tsjetsjeense rebellen ingenomen'
Eichmanns memoires: 1.200 pagina's zelfrechtvaardiging
I WOENSDAG 1 MAART 2000
Scholieren bekennen stenen gooien
darmstadt Drie Amerikaanse scholieren in Duitsland hebben
bekend zondag vanaf een brug stenen naar automobilisten te
hebben gegooid. Twee vrouwen kwamen om het leven toen
hun wagen vanaf de voetgangersbrug werd bekogeld. De drie
Amerikanen zijn 14, 17 en 18 jaar oud en werden maandag aan
gehouden. Tegenover de politie verklaarden ze dat de afgelopen
weken regelmatig afspraken om automobilisten met stenen te
belagen. Ze deden dat naar eigen zeggen uit gewoonte. Over de
motieven van de daders is verder niets bekendgemaakt. Ze wor
den verdacht van moord en poging tot moord. De drie zullen
zich voor een Duitse rechter moeten verantwoorden en kunnen
een celstraf van maximaal tien jaar krijgen.
Nigeria schort invoering sharia op
abuja Drie noordelijke provincies in Nigeria schorten de om
streden invoering van de islamitische wetgeving op. Dat heeft
de Nigeriaanse vice-president Abubakar gisteren meegedeeld
na crisisoverleg tussen president Obasanjo en de gouverneurs
van alle 36 provincies. De invoering van de 'sharia' leidde de af
gelopen dagen tot bloedige gevechten tussen moslims en chris
tenen in het Afrikaanse land. De ongeregeldheden hebben al
aan honderden mensen het leven gekost.
Journalist niet bij filmen massagraf
hamburg De Duitse nieuwszender N24 heeft haar correspon
dent in Moskou, Frank Höfling, gisteren op staande voet ontsla
gen. Höfling heeft volgens de zender alle journalistieke normen
overtreden door te liegen over opnamen van een massagraf in
Tsjetsjenië. De Duitse correspondent heeft verklaard dat niet
hij, maar een Russische journalist de schokkende beelden heeft
gemaakt. Höfling heeft de opnamen gekocht en vervolgens ten
onrechte de indruk gewekt dat hij zelf ter plaatse is geweest. De
beelden, van onder anderen dode, aan handen en voeten ge
bonden Tsjetsjeense moslimstrijders, leidden tot een massaal
internationaal protest tegen de vermeende gruweldaden van de
Russen in de opstandige republiek.
Doodstraffen voor genocide Rwanda
kigali Een rechtbank in Rwanda heeft gisteren de doodstraf
opgelegd aan vier personen die betrokken waren bij de moord
op 120 Tutsi's in 1994. De vier zijn schuldig bevonden aan vol
kerenmoord en misdaden tegen de menselijkheid, meldt de
Rwandese radio. Dertien anderen kregen levenslang en nog
eens dertien betrokkenen moeten twintig jaar achter de tralies.
De moordpartij had plaats in een parochiekerk in het zuidwes
ten van het Afrikaanse land. Zes jaar geledpn vermoordden ra
dicale Hutu's zo'n 800.000 Tutsi's en gematigde Hutu's in
Rwanda. Rwandese rechters hebben tot dusver circa driehon
derd betrokkenen veroordeeld tot de dood. Tot dusver zijn 22
doodsvonnissen voltrokken.
Britse huisarts in beroep
preston De Britse huisarts Harold Shipman, die in januari
schuldig werd bevonden aan de moord op vijftien vrouwelijke
patiënten, heeft gisteren beroep aangetekend tegen het vonnis.
Dat heeft de rechtbank in Preston laten weten. De rechtbank zal
het verzoek om een nieuwe behandeling van de zaak doorgeven
aan het Londense gerechtshof, dat zal bepalen of ^r voldoende
gronden zijn voor een beroepsprocedure. De rechter achtte in
januari bewezen dat Shipman vijftien patiëntes uit zijn een-
manspraktijk had omgebracht door ze een hoge dosis heroïne
toe te dienen. De huisarts, die steeds heeft ontkend de vrouwen
van middelbare leeftijd en ouder te hebben vermoord, kreeg
vijftienmaal levenslang opgelegd.
Fout leidde tot crash VN-vliegtuig
parus Een falende verkeersleider van de Britse luchtmacht is
hoogstwaarschijnlijk verantwoordelijk voor de crash van een
■VN'-vliegtuig eind 1999 in Joegoslavië. Alle 24 inzittenden van
oej het Franse toestel van het Wereldvoedselprogramma WFP kwa-
r9 men toen om het leven. Een onderzoekscommissie in Frankrijk
P denkt dat de verkeersleider het vliegtuig gewoon is 'vergeten'
tijdens zijn werk. De Brit was als lid van de internationale vre-
ugl desmacht KFOR werkzaam in Pristina, de hoofdstad van Koso-
vo. Hij nam contact op met het VN-vliegtuig met de mededeling
in noordelijke richting te blijven vliegen. Hij wilde eerst een an-
Dc dere kist laten landen, maar vergat uiteindelijk dat het Franse
le I toestel er was. Het knalde in dichte mist tegen een berg.
idi
,3 Noord-Ierse politie vindt raketwerper
dungannon De politie in Noord-Ierland heeft gisteren naast
1S 1 een woonhuis in de stad Dungannon een geladen raketwerper
Er gevonden. Het is onduidelijk wie het wapen daar heeft achter
gelaten. De raketwerper, van een nog niet eerder in de provincie
Ij gezien type, werd gevonden na een tip van buurtbewoners. In
de directe omgeving bevindt zich een Britse militaire basis. Vol-
gens de BBC kan dit wijzen op een poging een aanslag op de ba-
sis te plegen. De politie noemt het 'misdadige waanzin' om het
J wapen zomaar achter te laten. Langs de vindplaats waren juist
ÏW kinderen naar school gewandeld. ,,Als een kind het ding had
opgepakt, had het af kunnen gaan," aldus een agent.
Noorwegen verbiedt Deens rundvlees
z oslo Noorwegen heeft met ingang van vandaag de invoer van
Deens rundvlees verboden, nadat maandag een geval van BSE,
tba ofwel gekke-koeienziekte, in Denemarken is ontdekt. Noorwe-
gen is het eerste land dat maatregelen neemt tegen Denemar-
t 1 ken naar aanleiding van het BSE-geval. Wetenschappers ver-
be moeden dat het eten van met BSE besmet vlees de hersenziekte
stl Creutzfeldt-Jakob kan veroorzaken. Deense en Zweedse super-
w°l markten haalden het Deense vlees van de schappen.
'I" F16 beschiet per ongeluk vakantiedorp
et I Bangkok Een F16 van de Thaise luchtmacht heeft gisteren tij-
I® dens een oefening per abuis een vakantiedorp beschoten en
twaalf bungalows verwoest. Omdat de huisjes, gelegen in de
t0- kustprovincie Rayong op 140 kilometer ten oosten van de
D hoofdstad Bangkok, ten tijde van de aanval leeg stonden, is er
niemand gewond geraakt. Volgens de luchtmacht is de beschie-
ting het gevolg van een 'technische vergissing'. Volgens de
bh woordvoerder was de F16-piloot behoorlijk uit koers geraakt,
Het incident deed zich voor tijdens een luchtoefening die ei
genlijk in een afgesloten gebied op 36 kilometer van het vakan
tiedorp plaats had moeten vinden..
Met de verkiezing van de financieel specialist Friedrich
Merz tot fractievoorzitter heeft de CDU de eerste fase
van haar vernieuwingsproces afgesloten. De 44-jarige
Merz kreeg gisteren in Berlijn 217 van de 226 stemmen
en daarmee het vertrouwen van de CDU-fractie. Er was
geen tegenkandidaat.
berlun peter van nuusenburg
correspondent
De parlementariërs kozen daar
naast zes vice-voorzitters. Rue-
he, die zondag de verkiezingen
in de deelstaat Sleeswijk-Hol-
stein had verloren, zal de porte
feuille vrede en veiligheid en
buitenlandse zaken beheren.
De nieuwe leiding telt een
vrouw, Maria Böhmer, die fa
miliezaken voor haar rekening
neemt. De Beierse zusterpartij
CSU heeft twee vice-voorzitters,
Glos en Seehofer, in de ge
meenschappelijke fractie met
de CDU.
De verkiezing van een nieuwe
fractietop was nodig geworden,
nadat politiek leider Wolfgang
Schauble twee weken geleden
was afgetreden. Schauble was
verstrikt geraakt in het zwart-
geldschandaal, dat de partij
sinds november vorig jaar teis
tert.
De tweede fase van de ver
nieuwing, de verkiezing van een
nieuwe partijvoorzitter, zal
minder harmonieus verlopen.
De belangrijkste kandidaten, al
gemeen secretaris Angela Mer
kel en Volker Ruehe, zijn in de
partij niet onomstreden. Merkel
is populair bij de basis en de
jongere garde van de CDU. Ze
wordt door het partij-establish
ment echter 'te licht' bevonden.
Ruehe is de kandidaat van de
gevestigde orde en de CSU,
maar is wegens zijn 'Rambo-
achtige' optreden niet geliefd in
de partij. Bij de fractieverkie
zing haalde hij gisteren slechts
tachtig procent, ofschoon hij
geen tegenkandidaat te duch
ten had. Berichten dat Merkel
en Ruehe de koek al hadden
verdeeld - Ruehe wordt voorzit
ter en Merkel blijft algemeen
secretaris -, werden gisteren te
gengesproken.
De top peilt momenteel op
een aantal regionale congres
sen de stemming bij de achter
ban. Pas als dat is afgesloten,
rond 20 maart, wil men de
knoop doorhakken. De nieuwe
voorzitter moet in april op het
jaarlijkse partijcongres officieel
gekozen worden.
berlun peter van nuusenburg
correspondent
Jörg Haider is afgetreden als
voorzitter van zijn extreem
rechtse Oostenrijkse Vrij
heidspartij (FPÖ), maar wie
denkt dat hij daarmee aan
macht en invloed heeft inge
boet, hoeft alleen maar naar
zijn opvolgster te kijken.
Susanne Riess-Passer is van
alle Haiderianen waarschijn
lijk de meest loyale.
De 39-jarige juriste heeft haar
carrière volledig te danken
aan de FPÖ-leider. Ze was
een van de eerste volgelingen
van de populist. Dat werd be
loond. Riess-Passer werd in
het kielzog van haar leider
woordvoerster van de partij,
gedelegeerde van de provin
cie Tirol, europarlementariër,
fractievoorzitter van de FPÖ
in de Bondsraad (Eerste Ka
mer) en ten slotte, begin deze
maand, minister en Oosten
rijks eerste vrouwelijke vice-
kanselier.
Dat heeft ze ook niet bereikt
door een 'geëmancipeerde'
opstelling. Ze mag de konin
gin op Haiders schaakbord
zijn, de zetten bedenkt de
meester zelf. Een zelfstandige
rol binnen de FPÖ en het ka
binet van kanselier Schüssel
ligt niet in het verschiet.
Riess-Passer weet dat en kan
daarmee leven. Natuurlijk
wordt Haider eens kanselier,
'en een hele goeie', ant
woord,! ze steevast als naar de
toekomstplannen van de chef
wordt gevraagd.
Aan Haider heeft ze haar hele
voorraad loyaliteit en respect
gespendeerd. Tegenover an
dere partijgenoten is Riess-
Passer de spijkerharde carri
èrevrouw. De afdeling Salz
burg kan daar van mee pra
ten. Het rommelde al gerui
me tijd in de stad van Mozart,
toen Riess-Passer werd inge
zet om orde op zaken te stel
len. Ze deed dat zo grondig
dat ze er de bijnaam 'ko
ningscobra' aan overhield.
Dat vond ze al gauw een ere
titel. „Het bevalt me beter
dan leuk en aardig te worden
gevonden."
Nu al meer schade dan door 16 jaar oorlog
foto reuters
MOSKOU ANP-Rtr-AFP
Russische militairen zwaaien met de Russische vlag nadat ze de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny hebben uitgekamd.
terugtrekken. Er dient nog te worden ge
jaagd op groepjes rebellen, aldus Trosjev,
maar dat is volgens hem eerder een taak
voor de politie en de veiligheidsdienst.
Het verzet heeft nog geen commentaar
geleverd op de Russische berichten over de
inname van Sjatoj. De rebellen melden dat
rond de plaats hevig wordt gevochten. De
federale troepen zouden grote verliezen lij
den.
Rusland beweert gistermiddag Sjatoj, het
laatste grote bolwerk van de Tsjetsjeense
opstandelingen, te hebben ingenomen. Vi-
ce-commandant Trosjev van de Russische
troepen spreekt van 'het einde van de le-
geroperaties tegen de bandieten'.
Sjatoj, strategisch gelegen in de Argoen-
kloof in het zuiden van het land, was het
laatste grote kamp dat nog in handen was
van de Tsjetsjenen. Federale troepen be
gonnen maandagavond een bestorming.
Volgens een woordvoerder probeerden
tweehonderd rebellen het kamp te ont
vluchten. Honderdvijftig van hen werden
hierbij gedood.
De Russische interim-president Poetin
toonde zich tevreden met het behaalde
succes, zei minister van defensie Sergejev.
Trosjev kondigde aan zijn mannen ver
sneld uit de opstandige republiek te willen
utrecht gpd
De grootste rampen staan nog
voor de deur, verzucht de Belg
G. Ooms van Artsen zonder
Grenzen. In zijn verblijfplaats
Maputo heeft het gisterochtend
nog eens hevig geregend. Maar
Ooms vreest nieuwe rampen
als de aanhoudende stortbuien
eindelijk ophouden. Want dan
vindt de malariamug in de stil
staande wateren een ideale
broedplaats.
En niet alleen malaria ligt op
de loer. Volgens Ooms zijn ook
dysenterie en cholera te ver
wachten. En alsof dat nog niet
genoeg is, moet Mozambique
ook nog rekening houden met
hongersnood. Ooms: „De hoos
buien en de cycloon hebben
immers ook de akkerbouw ver
nield".
De rampspoed komt juist op
het moment dat het het rijke
Westen is opgevallen hoe goed
het met het Zuidoost-Afrikaan
se land gaat. Onlangs roemde
de Amerikaanse president Clin
ton de snel groeiende Mozam-
bikaanse economie. Die groei
de de afgelopen drie jaar tel
kens met tien procent. Terwijl
verslaggevers Clintons woorden
optekenden, teisterden de eer
ste stortbuien Mozambique en
werd de rampspoed geboren.
de aangericht dan zestien jaar
burgeroorlog, zo schatten ont
wikkelingswerkers. Nadat het
land zich in 1975 losmaakte van
moederland Portugal, brak de
gewapende strijd uit. Rebellen
van de Renamo probeerden
met steun van het Zuid-Afri
kaanse apartheidsregime de
marxistische Frelimo uit het za
del te stoten. Renamo zwaaide
de scepter over grote delen van
het land, maar Frelimo hield
stand in de stedelijke gebieden.
Toen in 1992 Frelimo en
Renamo vrede sloten, behoorde
Mozambique tot de armste lan
den van de wereld. Maar Freli
mo liet de meest rigide marxis
tische beginselen varen, nadat
het al in 1990 de komst van
meerdere politieke partijen toe
stond. De vrije-markteconomie
deed haar intrede en inmiddels
kent het land zelfs zijn eigen
aandelenbeurs. De armoe ver
minderde snel, hoewel ook nu
nog zeventig procent van de
bevolking op het platteland in
hutjes woont. Westerse mo
gendheden waarderen niette
min de veranderingen en heb
ben als blijk het land miljarden
dollars aan schulden kwijtge
scholden.
vervolg van voorpagina
Eichmann werd wel persoonlijk
geconfronteerd met de holo
caust. Op een van zijn eerste in
spectietochten in Oost-Europa
zag hij hoe joden gedwongen
werden een autobus zonder ra
men binnen te gaan: „De deu
ren werden gesloten en de mo
tor werd gestart. Maar de uit
laatgassen stroomden niet weg;
ze werden het interieur binnen
geleid. Een arts in een witte jas
wees me een kijkgat naast de
bestuurdersplaats, dat uitzicht
bood op het binnenste van de
bus. Hij nodigde me uit te zien
wat er gebeurde. Dat kon ik niet
meer. Ik kon ook niet zeggen
wat ik ervan dacht, alles was te
onwerkelijk."
„Even later vertrok de bus. Zelf
werd ik naar een soort boswei-
de gereden en ik kwam daar
aan op het moment waarop de
bus stopte bij een open groeve.
De deuren gingen open en de
lijken werden in de kuil ge
gooid, het ene over het andere.
Toen sprong een burger in de
groeve, controleerde de mon
den en brak met een tang de
gouden tanden uit de gebit
ten."
Later woont Eichmann in
Minsk een executie van joden
bij: „Toen mijn auto bij de exe
cutieplaats stopte, hoorde ik
het ononderbroken knallen van
de schoten bij een kuil met de
afmeting van enkele grote ka
mers. Ze schoten met machine
pistolen. Ik zag een joodse
vrouw met een kind in de groe
ve liggen. Toen ik het kind eruit
wilde halen, verbrijzelde een
kogel het hoofd. Mijn chauffeur
veegde de stukjes hersen van
mijn leren jas."
Volgens Eichmann droegen an
deren de verantwoordelijkheid
voor de holocaust. Maar koes
terde hij zelf geen enkel schuld
gevoel? Hij maakt onderscheid
tussen schuld in juridisch en in
menselijk opzicht: „Men be
schuldigt mij van het meewer
ken aan deportaties. Omdat dit
destijds een politieke regeling
was, ben ik van mening dat al
leen degene die verantwoorde
lijkheid draagt voor de politieke
beslissing, juridisch gezien
schuld kan worden verweten.
Want waar geen verantwoorde
lijkheid is, daar is ook geen
schuld."
„Ik moest gehoorzamen. Ik
droeg een uniform. Het was een
tijd van oorlog. Ja, zelfs toen het
jaar 1950 aanbrak en ik met de
gedachte speelde Duitsland te
verlaten, deed ik dat niet we
gens een schuldgevoel in juridi
sche zin."
Schuld in ethische zin, 'een
schuldbekentenis tegenover
zijn innerlijke ik', is volgens
Eichmann iets heel anders.
„Wat dat betreft moet iedereen
zichzelf berechten. Ik heb dat
gedaan voor mijn persoon en ik
doe het nog steeds."
Ten slotte een vaststelling en
een bekentenis: „Ik betreur en
veroordeel de door de toenma
lige Duitse overheid georgani
seerde vernietigingsactiviteit te
gen de joden. Ik was niet meer
dan een werktuig in handen
van sterkere machten, en van
een onbegrijpelijk noodlot."
Was getekend: Adolf Eichmann.
Soms wil je even niet opnemen. Soms kan het gewoon niet.
Ook dan is VoiceMail, de gratis berichtenbox in je eigen telefoon, heel handig.
Bel 0842-333 en volg de simpele instructies.
tel aviv ad bloemendaal
correspondent
Bijna veertig jaar hebben de
memoires van oorlogsmisdadi
ger Adolf Eichmann achter slot
en grendel gelegen, maar sinds
gisteren behoren ze tot het pu
blieke domein. Op last van de
Israëlische justitie zijn de ruim
1.200 pagina's tellende ge
schriften op computerschijfjes
gezet en verspreid.
De directe aanleiding voor de
openbaarmaking was een ver
zoek van verdedigers van de
Amerikaanse hoogleraar Debo
rah Lipstadt en haar uitgever.
Die moeten zich in een proces
in Londen verdedigen tegen
een beschuldiging wegens
smaad door de Britse revisio
nistische historicus David Ir
ving. Die laatste beweert onder
meer dat Hitler pas in een laat
stadium van de oorlog begreep
wat er in de vernietigingskam
pen gebeurde, iets dat Eich
mann duidelijk tegenspreekt.
Of de advocaten veel aan Eich
manns ontboezemingen zullen
hebben, is de vraag. De manu
scripten vormen in de eerste
plaats een zelfrechtvaardiging.
Eichmann omschrijft de holo
caust als 'de meest kapitale
misdaad in de geschiedenis van
de mensheid'. Tegelijkertijd
schildert hij zichzelf echter af
als niet meer dan een radertje
in een onverstoorbaar door
draaiende ambtelijke molen.
Het 'ik kon niet anders'
loopt als een rode draad
door zijn commentaar.
Eichmann, die door zijn
rechters is omschreven
als de bureaucratische
spil in de Duitse vernie
tigingsmachine, schreef
zijn memoires in de zo
mer van 1961 in zijn Is
raëlische cel. Het jaar
daarvoor had de Israëli
sche geheime dienst
Mossad hem in Argenti
nië ontvoerd en naar
Tel Aviv gebracht. Eich
mann kreeg de dood
straf, en blijkens zijn
memoires had hij niet
anders verwacht. In de
nacht van 31 mei op 1
juni 1962 werd hij opge
hangen in de gevange
nis van Ramle.
De Israëlische justitie
bleef zitten met de na
gelaten memoires: vijf
dikke enveloppen vol
documenten, met amb
telijke nauwgezetheid
voorzien van aanwijzin
gen voor een toekomsti
ge uitgever. Eichmann
had zelfs de kleur van het om
slag dat zijn boek zou moeten
krijgen vastgelegd.
Premier David Ben-Goerion
wist geen raad met het manu
script. Gideon Hausner, de man
die in het proces-Eichmann
was opgetreden als aanklager,
adviseerde het 'achter slot en
liMl
mmt
Een bladzijde uit de memoires van oorlogsmisda
diger Adolf Eichmann. foto ap
grendel te bergen'. Waarop
Ben-Goerion bepaalde dat het
publiek de memoires vijftien
jaar lang niet te zien zou krij
gen.
Hausner was bang dat de uitga
ve van Eichmanns werk een on
gewenste discussie zou losma
ken onder niet-deskundigen.
Tenslotte was de auteur
een nazi, die geen enkel
berouw toonde. Er was
nog een andere kwestie:
wie zou na de dood van
Adolf Eichmann de au
teursrechten van het
manuscript bezitten.
Zijn zonen Ricardo en
Dieter zijn ervan over
tuigd dat zij de memoi
res van hun vader heb
ben geërfd, net zoals ze
zijn kleren en een aan
tal persoonlijke ge
bruiksvoorwerpen van
de Israëlische justitie
hebben ontvangen.
Een paar keer hebben
ze vergeefs een poging
gedaan om het manu
script in handen te krij
gen. Maar alleen een
uitverkoren groep Israë
lische historici kreeg in
zage. Hun oordeel was
dat het publiek weinig
miste.
Ook als er in Londen
geen smaadproces aan
de gang zou zijn, zou de
openbaarmaking van de
Eichmann-memoires
niet lang op zich hebben laten
wachten. Vorig jaar augustus al
besloot de Israëlische procu
reur-generaal Rubinstein tot
'een verantwoorde publicatie'.
Het was de bedoeling dat de
manuscripten zouden worden
overhandigd aan een Duits we
tenschappelijk instituut, dat
een historische toelichting bij
de tekst zou verzorgen. Rubin
stein moet echter nog altijd een
oplossing vinden voor de kwes
tie van de auteursrechten om
publicatie mogelijk te maken.
Rubinstein zei deze week dat
Israël de morele plicht heeft bij
te dragen aan de verdediging
van iemand die zich verzet te
gen de opvatting van revisionis
tische historici dat de holocaust
veel minder slachtoffers heeft
gemaakt dan algemeen wordt
aangenomen, en dat de gaska
mers een verzinsel zijn van de
Poolse toeristenindustrie.
Israëls staatsarchivaris Friesel,
die Eichmanns werk uitgebreid
heeft bestudeerd, betwijfelt of
de memoires de verdedigers
van Deborah Lipstadt echt zul
len helpen. Hij wijst erop dat
Eichmann niet erg constant
was in zijn beweringen. Het is
waar dat hij in zijn memoires
de holocaust veroordeelt, maar
tijdens zijn verhoor kort na zijn
aankomst in Israël sloeg hij een
andere toon aan.
Ook historicus Yehuda Bauer
meent dat Eichmann veel radi
caler was dan hij in zijn ge
schriften toegeeft. Vijfjaar voor
de Mossad hem in Argentinië
oppakte vertelde de voormalige
Duitse ambtenaar in een inter
view met een krant het te be
treuren dat er geen hardere
maatregelen waren genomen
tegen de joden.
