Appels veroorzaken crisis in fruitteelt
ftrek hypotheek is indirecte subsidie aan banken'
Accell aast op kwakkelend Sparta
RUIM BAAN IN
ZUID-HOLLAND
aag;
Bom onder boekenkartel
Economie
0 National Westminster Bank (NatWest), de op twee na
'bank in Groot-Brittannië, wil de Britse verzekeraar Le-
ïeral Group (L&G) overnemen. Beide partijen hebben
onderhandelingen bevestigd, nadat de dag ervoor op
»nse beurs de koers L&G door de geruchten tien pro-
F gestegen. Met een overname zou 36,5 miljard gulden
oeid. De afgelopen jaren hield NatWest zich vrij rustig,
itse concurrenten naarstig bezig waren met uitbrei-
hun activiteiten. L&G is vooral bekend door zijn goed-
v(.zekerings- en spaarproducten. Dat maakte de verzeke-
hij het Britse publiek. L&G kampt wel met een ge-
parttlistributienetwerk. NatWest beschikt over een goed
iem dagje whiskey
*even kost tien mille
Mammoettransport trappistenbrouwerij
„\G 4 SEPTEMBER 1999
9
intrekW
de ar
VPE
het Af
ïiliging,
sollicit
pgeleid
A'JiVJ l\'iJ J1/J A j\ J vT j
:ten studerend en werkzoekend Zuid-Holland
-jjp zaterdag 30 en zondag 31 oktober 1999
rvii in de Groenoordhallen te Leiden
Ymatie over de beurs en het presenterei
1 bedrijf of onderwijs instelling tijdens deze
beurs: O.G.Z.b.v.
040 - 2808409, fax 040 - 2808401
Fietsengroep Accell aast op de
Apeldoornse fietsfabrücant
Sparta, die al jarenlang verlies
lijdt. Alleen het afgelopen boek
jaar rolde er een winst uit van
446.000 gulden. Accell (Batavus,
Koga Miyata, Be One) is qua
productie acht keer groter dan
Sparta. De Friese fietsengroep
doet de komende vier weken
een boekenonderzoek bij Spar
ta. Accell-directeur Wino de
Jong zegt dat duidelijk is dat het
niet goed gaat met Sparta.
De aandelen Sparta zijn gro
tendeels in handen van NPM
Capital en van Wedge (beleg
gers uit het Midden-Oosten).
Ook de familie - Sparta werd in
1917 opgericht door de familie
Schakel - bezit een deel.
Accell is met name geïnteres
seerd in de elektrisch aangedre
ven fietsen die Sparta maakt.
„Van oudsher zijn ze daar heel
goed in." In 1986 introduceerde
Sparta de Spartamet, de fiets
met de hulpmotor. Daarmee
was het tien jaar lang marktlei
der.
Ook Accell maakt elektrisch
aangedreven fietsen. Dat ge
beurt onder de merknaam E-
Go. Die tak is bij de Heerenve-
ners maar klein. De Jong noemt
de markt voor de gemotoriseer
de fietsen kansrijk. In het Verre
Oosten - Japan, Taiwan - wor
den ze al in grote aantallen ge
maakt. „De kennis van Sparta
zou ons heel goed kunnen hel
pen."
Bij Sparta werken 160 men
sen. De fabrikant maakt onge
veer 80.000 fietsen per jaar. De
Accell Group zit op een produc
tie van 700.000 fietsen. Met een
jaaromzet van 330 miljoen is
Accell, met als bekendste merk Batavus, maakt per jaar 700.000 fiet
sen. FOTO ANP
het de derde fietsengroep van vijf jaar wil het de groepspro-
Europa. Het beursgenoteerde ductie hebben opgevoerd tot
Accell is al langer op zoek naar één miljoen fietsen per jaar.
overnamekandidaten. Binnen
««^-erdienen jaarlijks mil-
I wras1 ^un almaar uitdijen-
1 V'd^ieekportefeuille. ABN
rtis, ING en Rabobank
.ook niets in een be
an de hypotheekren
te topmannen van de
'eten er bij de presen-
(eTnd^e halfjaarcijfers geen
of rrir bestaan: er mag niet
/ergoedd worden aan de fis-
g. 0251^ van jg hypotheek-
Iet zou inconsistent
J?UmiJS ABN Amro-topman
lochteiï collega's van ING,
lent in (Rabobank vielen hem
071 -53Ij. „Handen af!", is het
ifst. hu^happelijk devies.
3 uur p vn kunnen beter mee-
iar, 070'
denken over verstandige aan
passingen aan het huidige stel
sel, want de status quo is on
houdbaar", meent P. Eichholtz,
hoogleraar financiering aan de
Universiteit Maastricht. Het hy
potheekstelsel kost de Staaf veel
meer dan begroot. In 1998 was
op 7,7 miljard gerekend, maar
het werd bijna elf miljard. Bo
vendien komt volgens een re
cent onderzoek 83 procent van
het fiscaal voordeel terecht bij
grootverdieners.
Banken hebben geen bood
schap aan die bezwaren. Hun
hypotheekportefeuilles nemen
steeds indrukwekkendere vor
men aan. ING heeft een porte
feuille van ruim 135 miljard
gulden. Rabobank komt daar
met 130 miljard gulden dicht
bij in de buurt. Fortis moet het
doen met 80 miljard gulden. De
portefeuille van ABN Amro
heeft dezelfde omvang, maar
door het bod op het Bouwfonds
is de aanval op de twee grote
concurrenten inmiddels ge
opend. Als de overname lukt,
hebben de vier grote banken
samen zo'n 85 procent van de
hypotheekmarkt in handen.
Hypotheken zijn 'droomkre-
dieten' van iedere bankier,
want het risico is gering. Wan
betalers waren de afgelopen ja
ren zeldzaam en er is boven
dien vastgoed als onderpand
aanwezig. De marges liggen
weliswaar lager dan bij normale
kredieten, maar de banken in
casseren ondanks het kleine ri
sico dat ze lopen nog steeds
Hypotheekbedrag
1999
1998
1997
1996
1995
1994
520 miljard gulden
492 miljard gulden
431 miljard gulden
380 miljard gulden
336 miljard gulden
305 miljard gulden
een verschil van zo'n procent.
ING heeft alleen dankzij de hy
potheken jaarlijks een brutore-
sultaat van zo'n 1,35 miljard
gulden, Rabobank incasseert
1,3 miljard en ABN Amro en
Fortis 800 miljoen gulden.
Vooral de laatste vijf jaar was de
groei van de hypotheken
stormachtig.
Buitenlandse bankiers klagen
dat hun Nederlandse concur
renten de facto worden gesub
sidieerd door de overheid. De
eerste, kleine vorm is de ge
meentegarantie. De lokale over
heid staat garant voor de hypo
theek. Makkelijker kan een
bank zijn winst niet incasseren.
De belangrijkste vorm van sub
sidie is de hypotheekrente-af
trek. Hoe meer er wordt ge
leend, hoe meer er wordt ver
diend door banken.
De hypotheekregeling in Ne
derland is naar Europese stan
daarden riant. In alle andere
landen is het veel moeilijker om
een huis te financieren. Uitzon
derlijk is vooral het fenomeen
van de gehele aftrekbaarheid.
Of het nu om een hypotheek
van een ton of van drie miljoen
gaat, iedereen mag de rente af
trekken. Vooral grootverdieners
profiteren optimaal.
Het zorgt voor curieuze ver
schillen binnen Europa. Terwijl
een Italiaan bij een aankoop
van een huis in de regel niet an
ders kan dan betalen, moet een
Nederlander juist niet betalen
om voordelig uit te zijn.
„Het huidige stelsel stuwt de
prijzen van huizen op en wak
kert de vraag aan", aldus H.
Visser, hoogleraar economie
aan de Vrije Universiteit Am
sterdam. „Banken profiteren
van de gunstige marktomstan
digheden die daardoor ont
staan. Dat is zeker." Ongeveer
vijftig procent van de hypo
theekrente die huizenbezitters
jaarlijks afdragen aan hun ban
ken wordt opgehoest door de
fiscus.
Kurt Staelens (30) is een Belg
die sneller spreekt dan de ge
middelde Nederlander kan
luisteren. Hij studeerde han
delskennis in Leuven, werkte
bij marktonderzoeker Niel
sen, haalde een MBA aan de
Northwestern University in
de VS en werkte voor organi
satiebureau McKinsey in Zu
rich en Londen. In oktober
1997 richtte hij Proxis op. Met
een aanbod van 2,6 miljoen
titels de grootste internet
boekhandel van Europa, met
hoofdzetel in België. Zestien
procent groei in de maand,
een bom onder het boekenk
artel.
Het is waar, het kartel is weer
goedgekeurd tot
2005. En het is
óók waar dat
een groot stuk
van Europa -
behalve Neder
land ook Frank
rijk en Duits
land - evenmin
concurrentie
tussen boek
handels toe
staat. En dat de
kartels al heel
lang onder vuur
liggen zonder
afgeschoten te zijn. Maar dit
is anders. Nu kan de consu
ment de boekhandel gewoon
passeren. Hij bestelt zijn boe
ken op het web en incasseert
een stuk van de vaste marge
die volgens afspraak aan de
boekhandel toekomt. In Ne
derland bedraagt die veertig
procent. Op papier mag het
kartel blijven bestaan, in de
praktijk wordt het ondergra
ven.
Goed voor de consument? Ja,
zegt de Consumentenbond,
die onlangs met een brief aan
de betrokken ministeries
wees op de 'tweedeling' die
op deze manier ontstaat. Al
leen wie toegang heeft tot in
ternet, kan boeken kopen
met korting. Voor de bond is
niet bewezen dat het aanbod
van de boekhandel 'verpulpt'
als het kartel verdwijnt. Ze
vindt een breed aanbod be
langrijk, maar het is niet van
zelfsprekend dat de consu
ment van populaire boeken
dat moet betalen. „Het is een
taak voor de overheid", zegt
woordvoerster Noortje van
Zanten.Als het al gesteund
moet worden, dan via de be
lastingen."
Ook Jaap van Straalen, eige
naar van twee boekhandels,
is nog niet overtuigd van de
dreigende 'verpulping'. „Mis
schien zijn lezers van het
minder populaire boek wel
bereid méér te betalen. Ik heb
nog geen overtuigende cijfers
gezien." Hij verwacht dat het
effect van concurrentie tus
sen boekhandels ook zal af
hangen van de fysieke afstan
den tussen winkels. Lastiger
dus voor de groten in de
stadscentra dan voor de
kleintjes erbuiten.
Hij relativeert de korting op
het web, die nogal eens zou
wegsmelten aan portokosten.
Van de 'tweedeling' is hij
evenmin onder de indruk.
„Bewoners van de grens
streek konden altijd al profi
teren van de Belgische vrije
boekenmarkt." Toch baart de
ontwikkeling hem zorgen,
maar om een on
verwachte reden:
de distributie.
Uitgevers en boek
handelaars hebben
het Centraal Boek
huis opgezet. Ze
betalen dat samen.
Het Boekhuis
neemt een deel van
hun administratie
over en verzorgt de
distributie. De
structuur moet het
hebben van de
grootschaligheid.
Niets staat bedrijven als
Proxis in de weg, de boeken
rechtstreeks bij de uitgevers
te kopen en het Boekhuis te
omzeilen. Proxis zegt dat
voornemen te hebben. Hoe
meer handel er aan het Boek
huis wordt onttrokken, hoe
duurder het wordt om de
structuur te bekostigen. Zo
krijgt de boekhandel met een
omweg in elk geval klappen.
Voor de uitgevers staat het
kartel centraal in de strategie
die erop gericht is zeer veel
boeken op de markt te bren
gen in de hoop op één treffer.
Een bestseller als Wilde Zwa
nen van Jung Chang - overi
gens geen pulp - financiert
een hele stoet schrijvers die
waarschijnlijk niet waren uit
gegeven als de boekhandels
in onderlinge concurrentie de
prijs zouden koppelen aan de
omzet van een boek.
Bestsellers zouden dan goed
koper worden en niet langer
bijdragen aan de voorraad-
kosten van lowsellers. Boven
dien zou de vraag naar low
sellers dalen als ze relatief
duur worden. In hoeverre dat
gebeurt, hangt af van de
'prijselasticiteit' van lowsel
lers: hoe ontwikkelt de vraag
zich als de prijs verandert?
Stort hij in dan wordt de uit
gever terughoudend en ver
smalt het aanbod.
n ha
gpFurness verkoopt distributietak
v flandelsonderneming HIM Fumess richt zich helemaal
Daarom worden de distributiecentra aan
°er Frans Maas verkocht. De centra bevinden zich in de
Frankrijk en Engeland. Bovendién zijn er vertegen-
nrngen in de VS en Japan. De omzet is 85 miljoen gulden
^'rken 500 mensen. De transactie, die Frans Maas vol-
kontanten, moet voor 1 december haar beslag krijgen.
ness heeft nu diverse dealernetwerken in Nederland.
3Qn uit Vianen heeft 24 vestigingen en wil dat dealernet-
eerireiden. FNV Bondgenoten is onaangenaam verrast
ktherjvemame. Volgens de bond gaat het om bedrijven over
lkheh- en arbeidsvoorwaarden goed zijn geregeld. Dat geldt
:t voor de vestigingen van Frans Maas, aldus bestuurder
"I 1 wegen:
n/ca op Schiphol verder uitgebreid
zaai. Op de luchthaven Schiphol, bij de zogeheten Y-split-
de D-pier, kunnen reizigers vanaf dinsdag bij Food-
n °liaanse pasta's en pizza's, Franse broodjes en Italiaanse
pen. Het nieuwe restaurant telt honderd zitplaatsen.
7 60,jt maakt deel uit van Host Marriott Services dat bijna
cafaciliteiten op de luchthaven exploiteert. HMS heeft
i 1 een aantal nieuwe horeca-verkooppunten geopend
hol, zoals Color Café (vertrekhal 3), Friendship Bar (F-
Hone Bar Gounge centraal).
)f cs tijdschrijft voor WISH-klanten
ratis-intemetaanbieder WISH biedt al zijn klanten,
nensen op dit moment, een gratis tijdschrift aan. Het
i internetgids van 64 pagina's, komt elke twee maanden
ijven kunnen er een recensie van hun website in laten
n.C Verder is er ruimte voor nieuws, tips en trucs. WISH
It het eerste nummer in november. Volgens de provi-
n niet blad zichzelf bedruipen. De internetaanbieder re-
ïogel? aan het einc*van het jaar 300.000 klanten te hebben.
;roei te kunnen opvangen, zijn er tientallen miljoenen
aan onder meer servers, aldus directeur J.
in.
js 801
bank NatWest op expansiepad
gemee
ij leida 1 f
Noodsituatie maakt geesten rijp voor samenwerking
oglanden het Cana-
d mya Scotia (Nieuw-
wordt op 23 okto-
Jtieme whiskeyproe-
het millennium ge-
De kosten voor het
Deven, onder leiding
Murray, bedragen
grollar (10.350 gulden).
Den Hite van wat er deze
sten3 gedestilleerd, kan
s verfgeproefd", zegt de
renorr-expert, die tien boe-
v?ce eee^ over ^et gouden
i vanwege zijn uitge-
vmeningen de schrik
oor déjdustrie is. Hij heeft
afroep gemaafct vijf-
resentatieve flessen,
p/y jte stamt uit 1900.
iroeverij in de heuvels
van Halifax wordt gehouden,
heeft te maken met het feit
dat whiskey een echte inter
nationale 'spirit' heeft gekre
gen. Murray: „Er worden ook
buiten Europa en uiteraard
ook in Canada 'excellente
producten' gemaakt. We kij
ken niet alleen naar het oude,
maar ook naar het nieuwe."
Jim Murray, die vijftig proe-
verijen per jaar organiseert in
plaatsen die variëren van
Windsor Castle tot een op
trekje in de Himalaya, wilde
eigenlijk 200 personen uitno
digen. Dat bleek gezien de ex
clusiviteit van de whiskey s
iets te veel. De gasten krijgen
een speciaal ontbijt en dito
lunch. „Die moeten de
smaakpapillen in evenwicht
brengen."
Het is crisis in de fruitteelt en met name bij de appelte
lers. Al zes jaar, met uitzondering van 1996, liggen de
prijzen die de telers beuren onder de kostprijs. Dit jaar is
het helemaal dramatisch met opbrengstprijzen van drie
tot vier dubbeltjes per kilo voor de appels.
den haag peet vogels
cpd
De oplossing voor de crisis
wordt gezocht in meer samen
werking bij de afzet. Lukt dat
niet, dan vreest de Nederlandse
Fruittelers Organisatie (NFO)
voor een koude sanering onder
de 2.500 fruittelers.
Nederland is met 700.000 tot
800.000 ton een kleine fruitpro-
ducent in Europa. Landen als
Italië, Duitsland en met name
Frankrijk produceren vier tot
vijfmaal zoveel appels en peren.
Buiten Europa is er nog een
groot aanbod uit landen als
Nieuw Zeeland, Zuid-Afrika en
uit Zuid-Amerika.
In Nederland gaan fuittelers
niet zoals in Frankrijk de straat
op om te protesteren tegen lage
prijzen. Daarvoor is de sector
onderling te veel verdeeld. Een
deel van de telers zit bij de
fruitveiling The Fruitmasters.
Anderen zetten fruit via de vei
ling The Greenery af en een
deel van de telers verkoopt de
vruchten zelf.
Appels verdwijnen na de
oogst vaak in de koelcel en te
lers gokken er op dat in het
winterseizoen de prijzen oplo
pen. De kwaliteit wordt welis
waar minder, maar jarenlang
waren afnemers bereid er meer
voor te betalen, dus bleven de
telers de slechtste appels tegen
de hoogste prijs verkopen. Im
port uit de zuidelijke landen,
waar in onze winterperiode
juist de oogst plaatsheeft, zet
die tactiek onder druk. In plaats
van melige appels uit de koel
cel, kan de consument voor
minder geld verse appels uit
Chili eten.
De crisis maakt de geesten
echter rijp voor verandering. De
veiling Fruitmasters, opgericht
door fruittelers die vreesden bij
de groentenveiling The Greene
ry onder te sneeuwen, wil nu
juist met The Greenery samen
werken. De twee veilingen heb
ben samen tachtig procent van
het aanbod van fruit in handen
en kunnen zo meer tegenwicht
bieden aan de grote afnemers.
Bovendien kunnen de veilingen
via vaste contracten de afzet ga
randeren.
„De crisis heeft de geesten
van de telers rijp gemaakt voor
de verandering", aldus H. Bus,
beleidsmedewerker bij de NFO.
Naast de samenwerking bij de
afeet moet er ook een merken
beleid komen. Nu gaan de ap
pels nog anoniem in de kist op
het schap. In navolging van de
telers van tomaten, die met de
trostomaat Tasty Tom de Duit
se markt weer succesvol aan
het heroveren zijn, willen de
fruittelers van de Nederlandse
appel een product maken dat
zich door een eigen merknaam
en een goede kwaliteit onder
scheidt van de concurrentie.
Een hogere prijs is nodig
weet Bus, want voor veel telers
is de rek er uit. „We weten niet
hoeveel telers de huidige crisis
niet zullen overleven, maar we
merken wel dat er jaarlijks meer
fruittelers stoppen dan gemid
deld in eerdere jaren. De mees
te telers hebben echter ook pe
ren en die doen het wel goed".
P. van Nieuwkoop, onderzoe
ker bij het Landbouw Econo
misch Instituut (LEI) denkt niet
dat telers massaal failliet gaan.
„Fruitteeltbedrijven hebben
flink wat eigen vermogen. Ze
kunnen verliesgevende jaren
wel overleven". Uit cijfers blijkt
De appeloogst is inmiddels in volle gang. Deze Betuwse fruitteler plukt rijpe delcorf-appels. Ze behoren tot de
kunnen worden opgeslagen en daarom direct naar de groothandel gaan.
dat de telers eind 1997 gemid
deld 1,17 miljoen gulden eigen
vermogen hadden. Telers met
meer dan dertien hectare fruit
teerden de afgelopen jaren tus
sen de 55.800 en 73.500 gulden
per jaar in. De crisis kan dan
ook nog wel enige jaren aan
houden voor de telers gedwon
gen worden te stoppen.
Toch hebben de slechte mar
komstandigheden wel invloed
op het aantal fruitbedrijven.
„Het probleem van de stoppen
de telers is niet zozeer het fi
vroege rassen die niet in de koelcel
FOTO WFA WILLIAM HOOGTEYLING
nanciële problemen, als wel het
feit dat ze geen opvolger heb
ben. Het is niet erg aanlokkelijk
in een bedrijf te stappen dat
verliesgevend is".
berkel-enschot Eén van de oudere monniken houdt een
oogje in het zeil bij de toegangspoort van trappistenabdij
Onze Lieve Vrouw van Koningshoeven in het Noord-Bra
bantse Berkel-Enschot. Met een levensgrote 200 tons-
kraan zijn afgelopen week een nieuwe spoelmachine en
een pasteurisatie-installatie over de poort heen getild. Het
mammoettransport was nodig omdat Bierbrouwerij Ko
ningshoeven, bekend van de LaTrappe-trappistenbieren,
zijn bottelcapaciteit verhoogt naar 100.000 hectoliter per
jaar. De achtergrond daarvan is de uitgebreide samenwer
king met brouwerij Bavaria. Deze brouwgigant heeft sinds
afgelopen voorjaar de zakelijke touwtjes in handen op
voorwaarde van vader abt en zijn collega-monniken dat
de nieuwe commerciële aanpak geen afbreuk doet aan de
authenticiteit van de trappistenbrouwerij en de receptuur.
Bierbrouwerij Koningshoeven zal naast de trappistenbie
ren Blond, Dubbel, Tripel en het seizoensbier Quadrupel
binnenkort voor Bavaria de ale Moreeke en het witbier
Oirschots Wit gaan brouwen. Daarnaast worden er in af
wachting van de bouw van een Haarlemse brouwerij voor
het Haarlemse Jopen BV de traditionele Haarlemse bieren
Jopen, Koyt en Jopen Bock gebrouwen.
FOTO PR
ECONOMIE-WIJZER
