ZATERDAGS M 1 BIJVOEGSEL
De wondere
wereld van
alternatieve
genezers
7T
ZATERDAG 21 AUGUSTUS 1993
De iatrosofie is in opspraak. In
mogelijk vier gevallen heeft de be
handeling door een iatrosoof ge
leid tot de dood van een patiënt.
Justitie en geneeskundige inspectie
onderzoeken momenteel een aan
tal gevallen.
De affaire, hoe schokkend ook,
keert zich niet tegen de alternatie
ve geneeskunde. De 'alternatieven'
hebben een vaste plaats veroverd
in het gezondheidscircuit, gedra
gen door enorme publieke belang
stelling. Toch roepen het gedrag
en de instelling van alternatieve
genezers steeds weer vragen op.
Waarom is er zo weinig zelf-kri-
tiek? Waarom komen er uit deze
hoek geen waarschuwingen tegen
iatrosofen, gebedsgenezers en an
dere dubieuze types? Een korte
verkenning in een wereld, waaraf
en toe zelfs wonderen gebeuren.
MAURICE WILBRINK.
e Kunt Je Leven Helen' van de
I Amerikaanse metafysisch raadge-
m ver Louise Hay is een boek dat in
Nederland herdruk op herdruk be
leeft. Duizenden mensen hebben zich de af
gelopen jaren gevoed met de diepe wijshe
den van Hay, die zelf haar inzichten verkrijgt
via de Goddelijke Oneindige Intelligentie.
Het is niet mis wat Hay ons allemaal heeft
te vertellen. Ziekten en andere gezondheids
klachten hebben volgens haar altijd een me
tafysische achtergrond. Zo kun je AIDS krij
gen door zelfontkenning. Botproblemen en
botbreuken ontstaan door verzet tegen auto
riteit. Doofheid door afwijzing, koppigheid,
afzondering. Eelt is gestolde angst. En een
griepje kun je krijgen door geloof in statistiek.
Louise Hay is een specimen van het posi
tieve denken. Rekeningen ziet ze niet meer
als een plaag, ze heeft ze lief. Elke cheque die
Louise uitschrijft, kust ze en zegent ze met
liefde. Als je met weerstand betaalt, schrijft
ze, vindt geld het moeilijk naar jou terug te
stromen. En het geld heeft intussen helemaal
geen moeite naar Louise Hay terug te stro
men. Dus heeft ze gelijk. Toch?
Leeggeschud
De onlangs in opspraak gekomen Haagse ia
trosoof is evenmin benauwd met geld. Hij
geeft het graag uit, aan dure auto's bijvoor
beeld, en hij incasseert ook moeiteloos. Pa
tiënten die in zijn handen vallen, wordt de
zakken leeggeschud. Honderden, duizenden
guldens rekent de man voor iatrosofischq be
handelingen, waarvan het de vraag is of ze
enig effect hebben. Sterker nog, er zijn steeds
meer aanwijzingen dat patiënten onnodig
zijn gestorven, omdat de iatrosofie ingrepen
van de reguliere geneeskunde afwijst.
De man heeft jaren gewerkt aan een secta-
risch imperium, waarbinnen hij naar schat
ting zo'n honderd mensen in.zijn leer heeft
opgeleid. Deze leerlingen mogen van hem
een eigen iatrosofische praktijk voeren, waar
door een wijdvertakt netwerk is ontstaan. De
iatrosoof heeft een groot psychologisch over
wicht op zijn leerlingen, die altijd contact
moeten opnemen met de meester als zich
een probleem met een patiënt voordoet. Zo
houdt hij zijn volgelingen in het gareel, en
kan hij tegelijk rekeningen schrijven voor ge
leverde adviezen of homeopatische prepara
ten.
De iatrosofie is een curieuze mix van al
langer bestaande denkrichtingen in de alter
natieve geneeswijze. Er zitten elementen in
uit de klassieke homeopatie en uit de antro
posofie van Rudolf Steiner. Er wordt naar ge
streefd hogere levenskunsten te beoefenen,
zoals dat ook het geval is in bij voorbeeld het
genootschap der Rozenkruizers. En men be
roept zich op de 'vijfvoudige geneeskunst',
een eeuwenoud gedachtengoed, dat al werd
aangehangen door Paracelsus, zestiende-
eeuws magiër en kruidendokter.
Aarzelend
De iatrosofie bevindt zich aan de uiterste
rand van het spectrum van alternatieve ge
neeskunst. De aanhangers ervan wijzen elke
inmenging van de reguliere geneeskunst af.
Maar duidelijke kritiek hierop binnen de al
ternatieve geneeskunst komt maar aarzelend
tot stand. Men weet eigenlijk niet zo goed
raad met de iatrosofen. Louise Hay, het me
tafysisch orakel uit de VS, is al meer geaccep
teerd in de alternatieve kringen, hoe zonder
ling haar gedachten ook mogen lijken.
De situatie is tekenend voor de toestand
waarin het veld van de alternatieve ge
neeswijzen verkeert. Nieuwe ideeën kunnen
altijd op een warme belangstelling rekenen,
vooral boven-natuurlijke verklaringen zijn
geliefd. Het voorbeeld van de Haagse iatro
soof laat zien dat je met veel zelfstudie, een
Effect
behandelingen
vaak niet
te meten, maar
wie geneest,
heeft gelijk
georganiseerd, goed opgeleid, voert hij een
goede praktijk, verwijst hij door naar een re
guliere arts. Volgens Kasteleyn zal het nog ze
ker vier tot vijf jaar duren voor er een goede
kwaliteitsmeting tot stand is gebracht.
Kruistocht
Op de vraag hoe het toch mogelijk is dat hel
complete alternatieve veld de afgelopen jaren
nooit in staat is geweest een waarschuwing te
produceren tegen de praktijken van iatroso
fen, antwoordt Kasteleyn: „Waarom zou de
klassieke homeopatie een kruistocht moeten
voeren tegen iatrosofie?"
Omdat, zou het antwoord kuntlen luiden,
sommige klassieke homeopaten zich ont
poppen als iatrosoof, met alle risico's van
dien. Maar kritiek op het eigen veld is
schaars. Volgens Kasteleyn is men binnen de
alternatieve geneeskunde bang dat een te
sterke discussie meer schade brengt dan
goed doet. En interessant is ook dat de iatro-
sofie-affaire duidelijk maakt dat er in kringen
van alternatieve genezers sprake is van oude
loyaliteiten die een kritische houding dom
weghebben tegengehouden.
Kasteleyn: „Als iemand iatrosofisch is op
geleid, dan behoort hij nog niet tot de onder
wereld. Er zijn binnen de homeopatie talloze
mensen die de Haagse iatrosoof nog steeds
dankbaar zijn voor het feit dat hij een her
nieuwde belangstelling heeft gewekt voor de
klassieke homeopatie."
Vertrouwen
De beperkingen van de reguliere geneeskun
de en het immense vertrouwen dat zieke
mensen vaak hebben in behandelaars, voor
spellen een gouden toekomst voor de alter
natieve geneeskunst. Vooral chronisch zie
ken, die niet of moeilijk te behandelen zijn
door reguliere genezers, komen in het alter
natieve circuit terecht. Maar ook steeds meer
gezonde mensen zijn geïnteresseerd, omdat
alternatieve genezers veel nadruk leggen op
preventie. Zij willen de mens ook als 'een ge
heel' zien, en verwijten de regulieren dat ze
de mens beschouwen als object, waar je naar
hartelust in kunt snijden.
In het standaardwerk 'Geneeswijzen in Ne
derland' van Paul van Dijk wordt in vijfhon
derd bladzijden aandacht besteed aan tien
tallen geneeswijzen, die hier worden uitgeoe
fend. Voor een nuchtere Hollander gaat hier
een geheel nieuwe, wondere wereld open. De
zwaar onderbouwde en veel aangehangen
leer van de antroposofie bij voorbeeld, bena
drukt de relatie van de mens tot de kosmos.
In de antroposofie geeft men veel aandacht
aan zelf-expressie, een element dat trouwens
in de iatrosofie ook terugkomt.
Chiropractors, in de volksmond bottenkra-
kers, zien een ziekte niet als 'pijn' en 'lijden',
maar als een strijd van het individu om zijn
identiteit te handhaven. De relatie tot de kos
mos is weer sterk aanwezig bij de medische
astrologie, door Van Dijk kritiekloos als een
'wetenschap' gepresenteerd.
Gebedsgenezers
In Van Dijks overzicht, waar ook reeksen di
eetleren en massages worden behandeld,
ontbreekt wonderlijk genoeg de iatrosofie.
Daarentegen besteedt hij wel aandacht aan
andere stromingen in het alternatieve veld.
die in een aantal opzichten dezelfde trekken
vertonen als de iatrosofie.
Dicht bij het obscure wereldje der iatroso
fie komen de gebedsgenezers en de vertegen
woordigers van de Christian Science. Die
laatste groep beschouwt ziekte als een in
beelding. Ziekelijke gedachten moeten dan
ook worden uitgebannen. Gebedsgenezers
zien ziekte vaak als gezonden door God. Of
door satan. Dat leidt weer tot sessies waarin
de duivel moet worden uitgedreven.
Gebedsgenezing wordt in het alternatieve
veld niet verworpen, onder het eerder aange
haalde motto: wie geneest heeft gelijk. Toch
gebeuren hier ook enge dingen. Gebedsgene
zers opereren net als iatrosofen graag in be
sloten kring. Men heeft sterk de neiging men
sen die om genezing komen, af te zonderen
van de buitenwereld.
Luguber voorbeeld is de secte van Sonja de
Vries, een beweging gevestigd in het Friese
plaatsje Oudehorn. De Vries, die deze groep
al zeven jaar leidt, dwingt mensen zich te on
derwerpen aan de macht van 'engelen'. Oud
patiënten beschuldigen haar ervan mensen
aan te zetten tot het verbreken van hun hu
welijksrelatie en familiebanden. De Vries is
net als de Haagse iatrosoof van mening, dat
de dood voor zieken vaak de enige uitweg is.
Patiënten worden met een groot schuldge
voel opgezadeld, hun ziekte zou een gebrek
aan geloof in de engelen zijn.
creatieve geest en overredingskracht binnen
tien jaar een eigen denkschool kunt opzetten.
In de alternatieve geneeskunst in Neder
land gaat momenteel jaarlijks ongeveer drie
kwart miljard gulden om. Naar schatting
twintig procent van de bevolking heeft wel
eens een beoefenaar van de alternatieve ge
neeskunst bezocht. In dit veld zijn vierdui
zend georganiseerde behandelaars actief en
enkele duizenden ongeorganiseerden. Uiter
aard horen de iatrosofen tot deze categorie,
een enorm schemergebied waar niemand
enige greep op heeft, waar niemand enig
overzicht over heeft.
Breder
Een enquête uit 1980 wees uit dat de meeste
gebruikers van alternatieve geneeskunst za
ten bij de kleine rechtse en kleine linkse par
tijen. Het is goed mogelijk dat deze aanhang
intussen veel breder is geworden: de alterna
tieve geneeskunst heeft zich de afgelopen
vijftien jaar voor een groot deel uit het ver
domhoekje geworsteld en kan nu een 'maat
schappelijke realiteit' worden genoemd.
Zelfs een schokkende iatrosofie-affaire
leidt in ons land al lang niet meer tot een
aanval op de alternatieve geneeskunst. Maar
neeskunde al sinds de vorige eeuw heeft.
Men organiseert zich, er komen opleidingen,
er ontstaan koepels en er wordt onderzoek
gedaan.
Maar het karakter van de alternatieve ge
neeswijzen zit nog meer erkenning voorlopig
in de weg. Erik Kasteleyn, van het Informatie-
en Documentatiecentrum Alternatieve Ge
neeswijzen: „Het is nou eenmaal zo dat een
aantal zaken bij een alternatieve behandeling
niet is te meten. Dat is ook niet zo belangrijk.
Ik hecht aan een uitspraak van Paracelsus:
wie geneest, heeft gelijk."
Dat principe schept echter ook een onme
telijke ruimte voor zweverige types, die op
een handige manier een boterham willen
verdienen. Want, om maar eens een princi
pe-kwestie te stellen: wat is genezing eigen
lijk? Een blinde darm weghalen, omdat deze
is ontstoken, is in de ogen van sommige 'al
ternatieven' geen genezing.
Wat de alternatieve geneeskunde ook niet
helpt is dat ze. ondanks haar stormachtige
ontwikkeling, er in de afgelopen twintig jaar
nog steeds niet in is geslaagd zichzelf syste
matisch door te lichten. Er bestaal in Neder
land nog altijd geen instantie die een alterna
tieve genezer kan toetsen op vragen als: is hij
Zwanger
Geloof in engelen wordt echter door de
meeste alternatieve genezers niet gevraagd
Geloof in jezelf des te meer en vrijwel dage
lijks worden nieuwe praktijken geopend
waarin dit wordt gestimuleerd en opgeroe
pen. In het tijdschrift Panacea, een van de
vele periodieken waarin alternatieve gene
zing op populaire wijze wordt behandeld,
werd in mei van dit jaar uitgebreid stilge
staan bij het geval van een vrouw die jaren
lang kinderloos bleef.
Na bezoeken aan reguliere artsen, stortte
ze zich in de alternatieve sector. Een thera
peut die snel haar vertrouwen won. startte
een reeks van behandelingen. Ze onderging
darmspoelingen, waardoor onderdrukte her
inneringen en trauma's naar boven kwamen.
Ze werd een ander mens. Met neuraalthera
pie werden littekens ontstoord. De therapeut
liet eeuwenoude klanken van Tibetaanse
schalen op haar inwerken.
Ze kreeg acupunctuur en homeopatische
middelen en werd rustiger, gelukkiger, ge
zonder. Niet langer voelde ze zich mislukt als
vrouw. Een behandeling door een magneti
seur, die wonderlijke genezingen zou hebben
verricht, maakte haar bestaan rimpelloos. En
het wonder geschiedde, ze werd zwanger.
De vraag hoe dat kan, is eigenlijk ongepast
en in elk geval zinloos. Wonderen laten zich
nou eenmaal niet verklaren.
Status
Meer gematigde kringen binnen de alterna
tieve geneeswijzen ondernemen op alle fron
ten pogingen wat respectabeler over te ko
men, in de hoop ooit de tamelijk onaantast
bare status te verkrijgen die de reguliere ge
dat neemt niet weg dat er nog altijd verbitter
de debatten worden gevoerd tussen alterna
tieven en regulieren, debatten die vaak eindi
gen in rituele scheldpartijen over en weer.
De Vereniging tegen de Kwakzalverij aan
de ene kant en mannen ajs de Haagse iatro
soof aan de andere kant hebben zich het
diepst verschanst in de eigen loopgraven.
Een woordvoerder van de Vereniging, tevens
apotheker te Rotterdam, noemt alternatieve
genezers „niet geheel geslaagde magazijn
bedienden, die maar gewoon hun gang kun
nen gaan".
Desgevraagd is hij bereid enig verschil te
maken tussen iatrosofen en andere alterna
tieve genezers. „Ik heb meer tegen een dron
ken rijder die iemand dood rijdt, dan tegen
een dronken rijder." De Haagse iatrosoof
schuwt de botte bijl evenmin: de reguliere
geneeskunde is volgens hem fascistisch, de
reguliere artsen zijn SS'ers.
