Leiden
Wat dan, slapen in 'n portiek?'
DE
Omstreden metalband
taait na kwartier af
'Toen de molen gerestaureerd
was, werd polder volgebouwd'
A 1
TIJD
VM
TOEN
Dinsdag 24 december 1991 Redactie 071 161400 Eindredactie HENK HOUTMAN Vormgeving: SIMON DE GRAAF
Centrum Onderdak bereidt zich voor op de kerst
Kerstmis in crisisopvangcentrum Onderdak: uitslapen en dan maar zien wat er verder gebeurt.
foto jan holvast
Het gaat niet goed met de Nederlandse molens. Voor de
bemaling van de polders zijn ze meestal niet meer no
dig. Dat gebeurt vaak al decennia lang door elektrische
gemalen. Sindsdien staan de molens alleen nog maar
mooi te zijn. En wie wil er geld steken in iets dat alleen
maar mooi is?
De Rijnlandse molenstichting heeft 45 molens. Twee
derde daarvan wacht op restauratie. Onlangs vroeg de
stichting de gemeente Alkemade een bijdrage van
675.000 gulden. Dat is een kwart van het bedrag dat
nodig is om de Alkemadese molens weer in hun oude
glorie te herstellen.
Vandaag de achtste aflevering, over de Stevenshofjes-
molen in Leiden.
Eerdere afleveringen verschenen op 2, 11, 18 en 25
november en 2,9 en 16 december.
„Het is hier een stuk beter
dan op straat. Soms kan
het met de groep heel ge
zellig zijn." De tijdelijke
bewoners van crisisop
vangcentrum Onderdak
aan de Rembrandtstraat
zijn het er allen over eens
dat de 'strenge' regels en
voorschriften in het op
vangcentrum te verkiezen
zijn boven een onzekere
kerst op straat. Net als
overal worden ook hier de
laatste voorbereidingen ge
troffen voor de naderende
feestdagen. Het kerstmenu
is in onderling overleg sa
mengesteld en de kerst
boom staat opgetuigd te
fonkelen.
LEIDEN ERIC WENT
MEDEWERKER
Al weken zijn alle 21 opvang
plaatsen van crisisopvangcen
trum Onderdak bezet. „Een
normaal verschijnsel", legt co
ördinator W. Bots uit. „Zo
rondom kerst is er altijd minder
doorstroming. Ik denk dat de
KATWIJK ANNET VAN AARSEN
PETER VAN DER HULST
„I want Type O Negative." Uit
woede schreeuwt een Haagse
skinhead zijn stembanden stuk.
Dit is niet waarvoor hij naar het
Katwijkse jongerencentrum
Scum is gekomen. Nadat de
drummer en de slaggitarist van
Type O Negative slechts ander
half nummer hebben gespeeld
blues nog wel en daar is hij
niet voor gekomen gooit hij
na een klein kwartier spel uit
baldadigheid een blikje bier té
gen de boxen. Het maakt een
abrupt einde aan de drie weken
durende Europese toer van de
New Yorkse metalband.
Vandaag reizen de drie in Ne
derland gebleven bandleden
hun eerder al naar Amerika ver
trokken zanger en tekstschrijver
meeste mensen die hier nu zit
ten er met de feestdagen ook
nog zullen zijn." Het centrum
biedt tijdelijke opvang voor
mensen met acute psycho-soci-
ale problemen. De gemiddelde
verblijfsduur is twee tot drie we
ken. Maar in deze tijd kan dat
wel wat langer zijn.
„Ik ben hier nog wel met
Kerstmis", laat een huidige be
woner weten. „Ik krijg per 1 ja
nuari een kamer. Tot die tijd
Pete Steele na. Steele had er
schoon genoeg van voor racist,
fascist en seksist uitgemaakt te
worden. Onder dreigementen
van anti-fascisten waren zijn
eerdere concerten in Enschede,
Tilburg, Rotterdam en Amster
dam afgelast. Scum wilde echter
niet wijken voor 'vage dreige
menten van relschoppers'.
De ongeveer driehonderd be
zoekers van wie de helft niet
uit Katwijk afkomstig is krij
gen zaterdagavond een klein
kwartier muziek voorgescho
teld. Keyboard-speler Josh Sil
ver wil het woord concert daar
om nauwelijks in de mond ne
men. „We gaan een beetje jam
men, maken veel lawaai en zet
ten onszelf voor paal", zegt hij.
„Het is jammer dat een kleine
groep dit teweeg kan brengen",
doelt Silver op de anti-fascisten
kan ik hier blijven. Wat ik an
ders had gemoeten? Overnach
ten in portieken. Dat heb ik wel
vaker gedaan."
Voor de kerstdagen is er door
de leiding van het Onderdak
geen speciaal programma sa
mengesteld. „De bewoners mo
gen uitslapen", aldus de huis
houdelijke coördinatrice K. de
Rooij. „Verder gaan we geza
menlijk ontbijten en staat er
een uitgebreid kerstdiner op het
die zo'n commotie tot stand
hebben gebracht. „Ik ben een
jood en dan is het wel heel erg
grof als je voor nazi wordt uitge
maakt. Sommige teksten van
Type O Negative zijn grof, maar
worden verkeerd uitgelegd, ze
zijn juist realistisch."
Intussen hangen in het barge-
deelte van Scum een paar skin
heads cool aan de bar. „Al die
commotie rond de band is
zwaar overtrokken", zegt een
van hen. In elk geval komt hij
voor de muziek. „En ja, als de
teksten rechts zijn, dan is dat
mooi meegenomen. Wat zeg je,
is de toetsenist een jood? Dan is
het een grote eikel. Waarom? Ja,
dat is gewoon zo."
Als hij even later ook nog het
bewüste biertje tegen de boxen
gooit, staat hij in een handom
draai buiten.
programma. Voor het overige
hangt het helemaal van de
groep af wat we die dagen gaan
doen."
In ieder geval wordt het kerst
menu door de bewoners zelf
klaargemaakt. „Ik bereid het
dan wel een beetje voor, maar
ze moeten het zelf afmaken",
aldus De Rooij. Volgeschreven
vellen met kookinstructies die
nen daarbij als hulpmiddel. Ook
3e inkopen vooraf worden door
de bewoners zelf gedaan.
„Eigenlijk doen we er alles
aan om een huiselijke sfeer te
creëren", aldus Bots. „Gisteren
hebben ze met z'n allen de
kerstboom opgetuigd. Het is
heus niet alleen maar ellende
hier." Een bewoner van het On
derdak kan dat beamen. „Na
tuurlijk zijn er wel eens wrijvin
gen", laat hij weten. „De regels
zijn hier behoorlijk streng. Daar
kom je al gauw mee in conflict.
Bovendien hebben we allemaal
onze eigen problemen. Ieder zit
hier voor zichzelf. Maar het kan
ook best gezellig zijn. Vooral 's
avonds, na het eten. Overdag is
hier vaak maar weinig te doen."
Toch is de verveling in het
opvangcentrum overdag veruit
te verkiezen boven het 'doelloos
met je ziel onder de arm lopen
zonder te weten waar je terecht
kunt'.
Overigens neemt het crisisop
vangcentrum geen speciale
voorzorgsmaatregelen voor de
feestdagen. „We hebben een
noodbed waar iemand met acu
te problemen een nacht kan
verblijven. Maar dat hebben we
normaal gesproken ook", laat
coördinator Bots weten. „Voor
ons is de kersttijd niet anders
dan andere tijden van het jaar."
LEIDEN «RUUD SEP
„Die molen had er 45 jaar gele
den zo bij moeten staan als nu.
Dan had ik in mijn leven een
stuk minder hoeven tobben. Ik
heb dag en nacht klaargestaan
om met een oude, wrakke mo
len de polder te bemalen." Tot
de Stevenshofjesmolen acht jaar
geleden werd gerestaureerd,
was het een levensgevaarlijk
bouwsel. Bij een stevige wind
dreigde de kap er soms af te val
len. „Maar toen de molen klaar
was, werd de polder volge
bouwd", klaagt molenaar A. van
der Ham.
De huidige molenaar werd in
1945 op 18-jarige leeftijd be
noemd tot molenaar van de
Stevenshofjesmolen. Voor een
jaarwedde van 250 gulden
moest hij voortdurend klaar
staan. „Ik ben wel 's nachts uit
mijn bed gehaald door polder
bestuurders of ingelanden.
Wanneer de polder onder water
stond en er plotseling wind op
kwam zetten, moest er gemalen
worden."
De Stevenshofjesmolen was
één van de seinmolens van het
Hoogheemraadschap van Rijn
land. Wanneer het boezemwa
ter te hoog kwam te staan,.hees
Van der Ham overdag een
zwart-witte vlag in de wieken, 's
Nachts ging er een petroleum
lamp omhoog. Voor de omlig
gende molenaars was dat het
sein om te stoppen met malen.
.Anders zou het water over de
dijk heen komen."
Tot voor een jaar of zes kreeg
MOLENS IN RUNLAND
de molenaar van het hoog
heemraadschap nog een ver
goeding voor het seinen. De
laatste jaren was dat opgelopen
tot 500 gulden per jaar. „Een
paar jaar geleden kwam er in
eens iemand van het hoog
heemraadschap vertellen dat
het niet meer nodig was. Ik
hoefde er al jaren niets meer
voor te doen, maar was dat geld
toen wel kwijt. En dat na veertig
jaar trouwe dienst. Ik ben er
nog wel eens kwaad om."
Over de staat van de molen is
Van der Ham enthousiast, al
zijn de windborden in de wie
ken verrot en moet de molen
hoog nodig geschilderd worden.
„Maar ik ben ook niets gewend.
Vroeger moest je echt met twee,
drie man zijn om de kap te
draaien, nu kan een kleine jon
gen het."
Na een leven lang ploeteren is
hij nog altijd wild enthousiast
over zijn molen. „Als het waait
kan ik het niet hebben dat de
molen stil staat. Ook de mensen
hier in de wijk vinden dat
prachtig." Want had je tien jaar
geleden nog een roeiboot nodig
om de molen te bereiken, nu
staat hij aan de rand van een
woonwijk. „Gelukkig staan de
huizen aan de noord-oostkant
van de molen. De meeste wind
vang ik nog."
Hoewel verzot op zijn molen,
is de molenaar realist genoeg
om in te zien dat bemaling met
een molen eigenlijk uit de tijd
is. „Het kan gewoon niet meer.
Als de polder was volgeregend,
kostte het me ongeveer een
week om 'm weer droog te ma
len. Maar ik heb er ook een keer
negen weken over gedaan. De
ingelanden betalen tegenwoor
dig 125 gulden per hectare per
jaar. Voor dat geld willen ze dat
het water op peil blijft."
Een Haagse skinhead brengt de Hitlergroet tijdens de jam-sessie van
Type O Negative. Even later treedt de op het podium zittende ordebe
waker van Scum handelend op. foto dick hogewoning
Leiden al sedert 1705
eigen schouwburg rijk
eel mensen die on-
ze schouwburg be-
zoeken, beseffen
waarschijnlijk niet dat de stad
Leiden al sinds 1705 een eigen
theater heeft. Voordien werden
de toneelvoorstellingen op gele-
genheidslokaties of zelfè in de
openlucht verzorgd.
In de zeventiende eeuw stond
op de plaats waar nu de
schouwburg staat, een mouterij.
Hier werd graan kunstmatig
ontkiemd en weer gedroogd om
de onstane mout vervolgens tot
bier te verwerken. Nadat de
brouwerij was afgebrand werd
in 1705 de aankoop door Dirck
van Soest van een „ledig erf'
aan de Oude Vest vermeld. Hij
liet er een schouwburg bouwen
die in die tijd nog het uiterlijk
had van een wat breed uitgeval
len woonhuis.
Dirck van Soest was overigens
niet de exploitant van het thea
ter, maar Jacob van Rijndorp,
directeur van de Haagse
schouwburg, zag zijn kans
schoon een kwalitatief goed
Leids theater te stichten. Van
Rijndorp was in die tijd een be
roemd acteur maar tevens re
gisseur van een eigen gezel
schap. Bovendien bewerkte en
vertaalde hij toneelstukken uit
het Frans. Zijn gezelschap
bracht het stuk 'Belegering ende
Ontset der Stadt Leyden, treur-
bly-eynde-spel' regelmatig op
de planken. Van Rijndorp en
zijn familie beheerden de
schouwburg tot 1777.
Dondermachine
Na een paar maal in verschil
lende handen te zijn overge
gaan werd de schouwburg aan
gekocht door Willem Uljee
(toenmalige stadsbouwmees
ter), diens broer Abraham Uljee
en Huibert van Romburgh die
het pand verbouwden en aan
pasten aan de eisen van hun
tijd. Zo kreeg het een nieuw to
neelhuis de ruimte achter de
De Leidse schouw
burg, produkt van
stadsbouwmeester
Schaap uit 1865. •fo
to wim dijkman
coulissen waar onder meer de
decors worden gewisseld en
werd het theater zelf van pas
sende decoraties voorzien.
Vanaf 1827 stelde het stadsbe
stuur een jaarlijkse subsidie be
schikbaar voor de exploitatie,
maar het stelde ook eisen aan
het comfort dat het gebouw de
bezoeker bood. In 1833 werd
bijvoorbeeld het buurhuis bij de
schouwburg getrokken om op
de verdieping ervan een koffie
kamer te kunnen vestigen.
Het toneel was uitgerust met
vernuftige apparatuur zoals een
regentoestel, een dondermachi
ne, een wolk en beweegbare
vloerdelen. Dat laatste was spe
ciaal bedoeld om bijvoorbeeld
geestverschijningen uit hun graf
te kunnen laten komen of om
dr. Faustus naar de hel te kun
nen laten varen. Verder bezat
de schouwburg een aantal eigen
decors zoals een paleiszaal voor
tragedies, een burgerkamer, een
straat voor komedies en een bos
voor pastorales (toneelspelen
waarin het landleven wordt geï
dealiseerd, zoals de Granida van
.P.C. Hooft).
Nieuwe schouwburg
De eerste drie rijen stoelen wa
ren traditioneel voor de heren
studenten gereserveerd. Aanva
ringen met het burgerpubliek
bleven dan ook niet uit, maar
over het algemeen was het rus
tig in de Leidse schouwburg. Dit
in tegenstelling tot de toenmali
ge theaters in het buitenland
waar de schouwburg een plaats
was waar prostituees rondhin
gen.
In 1864 besloot een commissie
van invloedrijke toneelliefheb
bers dat er een nieuwe schouw
burg op het terrein van de bus
kruitramp moest komen. Het
plan ging uit van een concert
zaal met sociëteit en een
schouwburgzaal. Omdat het ge
heel echter het voor die tijd on
gelofelijke bedrag van 250.000
gulden zou gaan kosten, begon
de hele stad zich ermee te be
moeien. Al na enkele maanden
bleek het financieel niet haal
baar en koos men voor een
grondige verbouwing van de
oude schouwburg. Stadsbouw
meester Jan Willem Schaap
kreeg opdracht tot het maken
van een ontwerp.
Jan Willem Schaap was in 1813
geboren in Leiden en had al
vroeg belangstelling voor de ar
chitectuur. Op twintigjarige
leeftijd werd hij docent bouw
kunde bij het genootschap Ma
thesis Scientiarum Genitrix. In
1862 stelde het stadsbestuur
hem aan als stadsbouwmeester
en deze functie vervulde hij tot
1885. In die periode bouwde hij
onder meer de voorloper van de
huidige stadsgehoorzaal en
scholen, zoals die aan de Doe-
zastraat 2a. Schaap overleed in
1887 en hij werd als stadsbouw
meester opgevolgd door ir.
D.E.C. Knuttel.
Imposant
Het plan van Schaap ging uit
van handhaving van het toneel
huis en vernieuwing van de
zaal. Het geheel werd voorzien
van een nieuwe gevel die werd
uitgevoerd in de eclectische
stijl: stijlelementen uit verschil
lende stromingen werden naar
keuze gecombineerd.
Het plan van Schaap kostte
55.000 gulden. Hij hergebruikte
veel van het oude materiaal dat
bij de verbouwing beschikbaar
kwam en wist met bescheiden
middelen toch een feestelijk en
imposant bouwwerk neer te
zetten.
In 1910 werd het plafond van de
grote zaal door Chr. Roskam
voorzien van een schildering en
werden de loges wat minder
diep gemaakt.
In de periode 1969-1976 moest
de schouwburg weer worden
verbouwd. Het toneelhuis uit
1809 moest weer aan de eisen
van de tijd worden aangepast
en werd volledig vervangen
door nieuwbouw. De schouw
burg zelf werd gerestaureerd
waarbij de stalen brandtrap die
in 1898 tegen de voorgevel was
gezet, gelukkig weer is verwij
derd.
In 1980 bestond de schouwburg
275 jaar en ter ere daarvan heb
ben enkele artiesten in een
boekje hun waardering voor de
Leidse schouwburg uitgespro
ken. De befoemde actrice Jose
phine van Gasteren zei van Lei
den dat het „één van de godde
lijkste gebouwtjes van het land"
heeft en: „met Maastricht is het
één van die theaters waar het al
bij voorbaat een feest is om
naar toe te gaan. Het is THEA
TER met hoofletters. Goud op
snee noem ik dat altijd. Een ver-
ruJddng!"
BI AN CA VAN DEN BERG
VRUETIJD
Rommelmarkt
In buurthuis Groenoord aan de
Pasteurstraat 23 wordt op vrij
dagmiddag 3 januari tussen
14.00 en 15.30 een kinderrom
melmarkt gehouden. Buurtkin
deren van 4 tot 15 jaar verkopen
er oude of zelfgemaakte spulle
tjes.
Receptie
Op vrijdag 3 januari houdt de
FNV van 16 tot 18 uur in het
AbvoKabokantoor aan de Drift
straat 49a in Leiden-Noord haar
nieuwjaarsreceptie.
Koren
Het kinderkoor van buurthuis
Comelis Joppensz aan de Op-
penheimstraat 6a heeft nog
plaats voor kinderen tussen ne
gen en dertien jaar. Men oefent
donderdagmiddag van 16.00 tot
17.00. Het volwassenenkoor
met jazzy repertoire kan nog
(heren)stemmen gebruiken. Inl.
tel. 132462.
Procesoperator
Op de Lena de Graafschool start
maart 1992 een opleiding tot
AGENDA
MAANDAG 23 DECEMBER
Noordwijk
Vergadering van de Noordwijkse Ver.
van Postzegelverzamelaars in dorps
huis De Kuip, Zeestraat. Aanvang
20.15 uur. (Tevensgrote halfjaarlijk
se verloting). Bijeenkomst van de
jeugdleden van de vereniging, aan
vang 18.45.
Kerstviering Katholieke Bond van Ou
deren m Ouderencentrum De Wieken.
Sint Jeroensweg.
Volkskerstzang in de parochiekerk
van St. Jeroen. Van Limburg Stirum-
straat, mmv harmomekapel Crescen
do. Aanvang 19.00 uur.
DINSDAG 24 DECEMBER
procesoperator voor (her)intre
dende vrouwen vanaf 25 jaar.
Op donderdag 9 en maandag 20
januari zijn er informatiebijeen
komsten op de Koningin Em-
makade 119 in Den Haag. Voor
inlichtingen 070 3635963.
Ouderencursus
In Leidse VolJchuis wordt vanaf
10 januari een cursus gegeven
voor oudere mensen die iets
willen maken van hun derde le
vensfase. Deelname aan deze
acht lessen tellende cursus Is
gratis. Tijdens deze lessen wor
den er een aantal vaardigheden
geleerd om actief te kunnen
participeren in de samenleving.
Belangstellenden kunnen zich
vóór 15 november opgeven bij
M. van Noort, tel 149180.
Literatuurgeschiedenis
In het Leidse Volkshuis wordt
vanaf 14 januari een cursus 'Ne
derlandse literatuurgeschiede
nis' gegeven. Deze cursus be
staat uit zestien bijeenkomsten
van anderhalf uur waarin de li
teratuurgeschiedenis van Ne
derland behandeld wordt. Voor
opgave en informatie: 071-
149180.
Film 'The Sound of Music' bij de
LWH, Langegracht 65. Aanvang
21.00 uur.
Leger des Heils - kerstnachtdienst in
het korpsgebouw, Groenesteeg, aan
vang 23.00 uur.
Kerstsamenzangop het bordes van
evangelisch ontmoetingscentrum De
Ark. Pickeplein, aanvang 21.00 uur
DONDERDAG 26 DECEMBER
Noordwijk
X-mas House Party met tien uur non
stop House Music, aanvang 16.00
Kinder kerstfeest in evenagelisch ont
moetingscentrum De Ark, Pickeplein,
aanvang 10.30 uur.
