Buitenland
Mandela, De Klerk
begraven strijdbijl
Gorbatsjov wordt bedankt
Handelsoverleg VS-EG mislukt
Albanezen Kosovo willen erkenning EG
^ex Sovjetunie
Ik heb geen mening, ik zit in het leger
Maandag 23 derpmber 1991
023-150225 RONALD FRISART (chef) ONNO HAVERMANS HANS JACOBS JOLANDA OUKES
llingen: MARGREET HESLINGA LUUTJE NIEMANTSVERDRIET Vormgeving. HANS BOEZELUN
s International (UPI).
DRIJFNETTEN worden eind volgend
jaar over de hele wereld verboden.
Dat heeft de Algemene Vergadering
van de VN vrijdag bepaald. Vooral
Japan, Zuid-Korea en Taiwan maken
nog op grote schaal gebruik van de
zogenoemde 'muren des doods'.
IN TAIWAN heeft de regerende Na
tionalistische Partij zaterdag overdui
delijk de eerste algemene verkiezin
gen in 40 jaar gewonnen. De vroeger
als Kuomingtang bekendstaande par
tij behaalde meer dan 70 procent van
de stemmen.
NIEUWSLIJN
Solzjenitsyn terug naar Rusland
Michail Gorbatsjov heeft deze week het KGB-dossier over de
schrijver Alexander Solzjenitsyn aan diens uitgever gegeven. Het
persbureau Tass meldde dat de in ballingschap levende Nobel
prijswinnaar zich weer in Rusland zal vestigen. De weg voor de
terugkeer van Solzjenitsyn werd in september al vrijgemaakt,
toen de openbare aanklager de aanklachten tegen de schrijver
liet vallen.
Ontvoerders Higgins geven lijk vrij
De vermeende stoffelijke resten van de Amerikaanse
William Higgins zijn gisteravond overgedragen aan het mortua
rium van het Amerikaanse universiteitsziekenhuis in Bayrut.
Zonder onderzoek is het volgens zegslieden echter onmogelijk te
zeggen of het inderdaad het stoffelijk overschot is van kolonel
Higgins, die als lid van de VN-bestandscommissie in Zuid-Uba-
non in februari 1987 werd ontvoerd en twee jaar later werd ver
moord.
Beperkt autogebruik in Florence
Auto-bezitters in de Italiaanse stad Florence mogen volgende
maand hun voertuig overdag niet gebruiken. De maatregel is de
meest drastische die in Italië tot nu toe is genomen in de strijd
tegen de milieuvervuiling en het autoverkeer in de grote steden.
Spaanse 'commies' blijven bestaan
De communistische partij van Spanje (PCE) blijft bestaan. Op
een partijcongres in Madrid stemde gisteren drie kwart van de
afgevaardigden tegen het voorstel de partij op te heffen en volle
dig op te gaan in de coalitie Verenigd Links. Secretaris-generaal
Julio Anquita werd herkozen. Hij pleitte voor een zelfstandige
koers van de PCE binnen Verenigd Links.
Honecker wil naar Cuba
Margot Honecker heeft tegenover een Duitse zondagskant ge
zegd dat zij en haar man, de vroegere Oostduitse leider Erich
Honecker, naar Cuba willen. De 79-jarige Honecker en zijn
vrouw zitten sinds tien dagen in de Chileense ambassade in
Moskou, waar zij hun toevlucht zochten nadat Rusland had ge
dreigd hen aan Duitsland uit te leveren.
Pacifist in race voor Witte Huis
De militante pacifist Ron Kovic heeft in Los Angeles meegedeeld
te zullen meedingen naar de nominatie van de Democratische
Partij voor het presidentschap van de Verenigde Staten. De 45-
jarige verlamde oorlogsveteraan meldde zich eind vorige week
nog juist op tijd om mee te kunnen doen aan de eerste voorver
kiezingen, 18 februari in New Hampshire. Kovic werd bekend
door de verfilming van zijn boek 'The fourth of july'.
Twee keer kerst in Witrusland
Kerstmis zal in Witrusland zowel op de katholieke (25 decem
ber) als de orthodoxe datum (7 januari) worden gevierd. Het
parlement van de Witrussische staat heeft besloten dat voortaan
beide dagen een officiële feestdag zijn. Voor de nieuwe vrije dag
moest de herdenking van de bolsjewistische Oktoberrevolutie
wijken.
Wantrouwen tussen ANC en regering boven tafel
ANC-leider Mandela en de Zuidafrikaanse president De
Klerk hebben zaterdag op de tweede dag van de ronde
tafelconferentie over de toekomst van hun land de strijd
bijl voorlopig begraven. Ze hielden zaterdagochtend ver
zoenende toespraken en reikten elkaar later de hand.
JOHANNESBURG P. VAN NUUSENBURG
CORRESPONDENT
De belangrijkste Zuidafrikaanse
leiders ging elkaar vrijdagavond
te lijf in een woordenstrijd, die
deze historische Conventie voor
een Democratisch Zuid-Affika,
Codesa, volledig heeft beheerst.
Een verbale moordaanslag, zo
kwalificeerden leden van de re
gerende partij NP de aanval van
Mandela. Maar in de zwarte
woonoorden zal de achting voor
de ANC-leider naar een nieuw
hoogtepunt zijn gestegen. Man
dela deed ten overstaan van
miljoenen tv-kijkers wat voor
een zwarte tot vrijdag ondenk
baar moet zijn geweest: de grote
blanke opperbaas werd als een
kwajongen de les gelezen.
Mandela nagelde De Klerk in
een onderkoeld, bijna klinisch
betoog aan de schandpaal. De
president was „ongeschikt" om
te regeren, had een „beperkt
besef van de democratie" en
het ontbrak hem aan de „ele
mentairste fatsoensnormen".
De Klerk was zichtbaar aange
slagen, maar beklom toch het
spreekgestoelte. Het siert hem
dat hij de verleiding weerstond
om Mandela op zijn beurt te
vierendelen.
Hoe diep de wonden echter
waren, bleek later uit de woor
den van Pik Botha, de minister
van buitenlandse zaken. „We
zijn diep, diep gegriefd", aldus
de straatvechter van de Zuid
afrikaanse politiek. Het drama
heeft nu eindelijk wel helder
heid gebracht in de verhouding
tussen de belangrijkste politieke
leiders van het land.
Tussen Mandela en De Klerk
heeft ooit een bijzondere band
bestaan. Maar die verstandhou
ding was al geruime tijd onder
hevig aan slijtage en heeft na
het incident van vrijdagavond
definitief plaats gemaakt voor
het wantrouwen, dat vermoede
lijk beter in het politieke kli
maat past. De regering en het
ANC zijn gewikkeld in eenmee-
dogerüoze machtsstrijd en daar
in is geen ruimte voor nobele
sentimenten.
Aanleiding tot Mandeia's uit
barsting was De Klerks aanval
op de weigering van het ANC
om zijn gewapende vleugel,
Umkontho we Siswe (Speer der
Natie), te ontbinden. Dat is in
strijd met eerder gemaakte af
spraken, aldus de president, die
bij het ANC kwade trouw sugge
reerde.
BRUSSEL PETER DE VRIES
Het wereldhandelsoverleg
GATT zit opnieuw in het slop.
Zaterdag mislukte in Brussel het
topoverleg tussen de EG en de
VS over vermindering van de
Europese landbouwsubsidies.
Een gesprek van premier Lub
bers en EG-topman Delors met
de Amerikaanse minister Baker
heeft de „substantiële menings
verschillen" niet uit de wereld
geholpen, aldus Lubbers en Ba
ker na afloop.
De EG heeft bovendien afwij
zend gereageerd op compro
misvoorstellen van directeur-
generaal Dunkel van het we
reldhandelsoverleg GATT. Ame
rika, Japan en Korea reageerden
afgelopen weekeinde koeltjes
op die plannen.
Dunkel presenteerde die
voorstellen in de nacht van vrij
dag op zaterdag in Genève.
Vooral zijn voorstel de EG-uit-
voer van landbouwprodukten
de komende jaren met een
kwart te verminderen is „onmo
gelijk", aldus EG-functionaris-
Dunkel stelt tevens voor dat
de Gemeenschap in zes jaar
tijds haar exportsubsidies op
landbouwprodukten met 36
procent beperkt. De steun aan
de boeren zou met 20 procent
omlaag moeten. De plannen
betekenen een forse aderlating
voor de boereninkomens in de
Gemeenschap, en vormen een
aanslag op handelsbelangen
van landen als Nederland, die
veel landbouwprodukten expor
teren.
BELGRADO AP-AFP-DPA
Een Kroatische soldaat kijkt naar een tank van het federale Joegoslavische leger die is vast komen te zitten in
de rivier Korona, ten zuiden van Karlovac. foto ap robertsipek
dig verklaarde, uit voor de onafhankelijkheid van
Kosovo. Nadat Servie twee jaar geleden een einde
maakte aan de autonomie van Kosovo, zijn bij
botsingen met de Servische politie zeker honderd
Albanezen omgekomen.
Duizenden Serviërs hebben gisteren de grootste
anti-oorlogsmanifestatie gehouden sinds zes
maanden geleden de gevechten in Kroatië begon
nen. Inwoners van Belgrado ontstaken kaarsen in
en om de St. Marcus kathedraal en zamelden
handtekeningen in onder een petitie waarin het
federale leger wordt gevraagd de steun te beëindi
gen aan de Servische milities in Kroatië.
De Albanese gemeenschap in de Servische pro
vincie Kosovo heeft gisteren aangekondigd dat zij
de Europese Gemeenschap zal vragen haar onaf
hankelijkheid te erkennen. De stap werd gedaan
door de Democratische Liga, een organisatie die
het merendeel van de twee miljoen Albanezen in
de provincie van de republiek Servië vertegen
woordigt. De Albanezen in Kosovo vormen een
meerderheid van negentig procent.
In september sprak de Albanese gemeenschap
zich in een geheim referendum, dat Servië ongel-
Lubbers toonde zich zaterdag
„niet optimistisch" over de kan
sen dat er binnenkort toch nog
een GATT-akkoord uit de bus
rolt. In het wereldhandelsover
leg GATT proberen 108 landen
het al vijf jaar vergeefs eens te
worden over het slechten van
handelsbarrières en tariefmu
ren, om zo de wereldwijde eco
nomie een nieuwe impuls te ge
ven.
Amerika eist een forse verla
ging van de steun aan boeren
en de subsidies op uitvoer van
landbouwprodukten. Maar de
Amerikanen weigeren volgens
Lubbers in te zien dat de EG tot
het uiterste is gegaan in het be
perken van haar landbouwsub
sidies en dat het nu tijd is voor
„een tegemoetkoming van hun
kant".
Brandbommen
leggen metro
Londen lam
DDR 'produceerde' gevangenen
voor verkoop aan Bonn
BERLIJN HANS HOOGENDUK
LONDEN AFP-AP
Alle stations van de Londense
metro zijn vanmorgen gesloten
na de ontdekking van „een aan
tal brandbommen". Dat heb
ben functionarissen van de on
dergrondse bekendgemaakt.
Vanmorgen vroeg ontplofte
een brandbom in een lege trein
op een rangeerterrein in Ilford,
in het noordoosten van Londen.
Volgens de politie raakte nie
mand gewond en bleef de scha
de beperkt. De verantwoorde
lijkheid voor de aanslag is nog
door niemand opgeëist.
CORRESPONDENT
Het communistische bewind in de vroegere DDR 'produceerde'
politieke gevangen om aan harde valuta te komen. West-Duits-
land gaf jaarlijks tientallen miljoenen uit om gevangenen uit de
DDR vrij te kopen.
Dat bevestigde staatssecretaris Priesnitz van binnenlandse za
ken gisteren in Bonn. Priesnitz was in het inmiddels opgeheven
ministerie voor Duits-Duitse betrekkingen verantwoordelijk
voor de vrijkoop van Oostduitse gevangenen. „Soms kreeg ik de
indruk dat in de DDR politieke gevangen werden geproduceerd
om aan harde valuta te komen. Alleen al pogingen om een uit
reisvisum te krijgen of contacten met kerkelijke kringen waren
voldoende voor zware celstraffen", aldus de staatssecretaris. Hij
voegde daaraan toe dat nadat Bonn had besloten in zulke geval
len niet meer te betalen, het aantal veroordelingen drastisch te
rugliep. West-Duitsland betaalde gemiddeld 100.000 gulden per
gevangene.
Witrusland
207.600 km2
SLAVISCHE REPUBLIEKEN
Letland Estland
63.700 km2 45.100 km2
Russische Federatie: 147,7 miljoen inwoners.
Soevereiniteitsverklaring op 12 juni 1991.
Oekraïne: 51,7 miljoen inwoners.
Na referendum op 1 december 1991
onafhankelijk verklaard.
Witrusland: 10,2 miljoen inwoners.
Onafhankelijk verklaard op 25 augustus 1991
Litouwen
65.200 km2
Moldava
33.700 km2
Moskou Jj\
Azerbajdzjan
86.600 km2S
Oezbekistan
449.600 km2
KlrgWan
198300 km;
Toerkmenistan
488.100 km2
Tadzjikistan
143.100 km2
Rusland krijgt
zetel V-raad
ALMA ATA AFP
Rusland neemt de plaats
van de Sovjetunie in de Vei
ligheidsraad van de Vere
nigde Naties, in de Verenig
de Naties en in alle andere
internationale organisaties
over. Dit heeft president
Noersoeltan Nazarbajev
van Kazachstan zaterdag in
Alma Ata gezegd.
Rusland de Oekraïne en
Witrusland bezetten voor
alsnog elk een eigen zetel in
de VN. Tot de andere staten
van het nieuwe gemenebest
zijn toegelaten, nemen deze
drie de belangen van die
andere staten waar. Nazar
bajev vertelde op een pers-
confenetie dat de elf presi
denten het daarover eens
zijn geworden.
Raad van staatshoofden coördineerd beleid gemenebest
MOSKOU WENDY SLOANE
AP-CORRESPONDENT
Vlak nadat het overlijden van de Sovjetunie
voor de televisie officieel bekend was ge
maakt, vertrokken er uit Moskou nog jonge
dienstplichtigen om als grenswacht de
Unie-grenzen te bewaken.
Op het vervallen Kiev-station wachtte za
terdag een groepje geüniformeerde jongens
van rond de 18 op de trein. Hun olijfgroene
legerpetten toonden boven de klep een klei
ne rode hamer en sikkel. „Als we de Sov
jetunie moeten verdedigen, verdedigen we
de Sovjetunie. Als we Rusland moeten ver
dedigen, doen we dat", zegt Aleksej Be-
ztsjastnich. „Het is mij om het even. Ik doe
alleen mijn plicht."
„Ik heb geen mening. Ik zit in het leger",
zegt zijn lotgenoot Aleksej Ivanov. „We zijn
trots dat we het vaderland mogen verdedi
gen. En daarbij maakt het niet uit of dat de
Sovjetunie of het Gemenebest is."
„Wacht even. In theorie is het nu beter
dan eerst", komt Igor Oljin tussenbeide.
„Nu zijn de republieken vrij en kunnen zij
zelf besluiten wat ze willen. Ze zijn niet
meer van Gorbatsjov afhankelijk, kunnen
hun eigen munteenheid invoeren en de ei
gen economie ontwikkelen. Het is een ver
betering."
„Ben jij een politicus?" vraagt een vierde
jongen sarcastisch, waarna de rest in lachen
uitbarst. „Moet je nou toch eens luisteren!"
Drie vrouwen met felrode sjaals om heb
ben zich niet ver van de dienstplichtigen
vandaan op de grond genesteld. Terwijl zij
hun bagage in de gaten houden, kauwen zij
stilzwijgend op hompen brood.
„Ik vind het erg dat de Sovjetunie is opge
heven, maar ik vind het nog erger dat het
niet meer zo is als drie, vier jaar geleden",
zegt de 63-jarige Vera Dovgan. De arbeid
ster op een landbouwcollectief in Moldava
heeft een bezoek aan Moskou gebracht. Tor
voor kort kwamen dagelijks duizenden
mensen, net als Vera, uit de provincie naar
Moskou om inkopen te doen. „Maar er is
niets meer te eten, niets in de winkels. Je
kunt niet eens meer ondergoed krijgen!"
zegt ze en lacht twee rijen gouden tanden
bloot.
MOSKOU HANS GELEUNSE
VERVOLG VAN VOORPAGINA
Michail Gorbatsjov wordt be
dankt voor zijn 'grote positieve
bijdrage'. De elf presidenten die
zaterdag in Alma Ata officieel
tot de vorming van een Geme
nebest van onafhankelijke sta
ten besloten, hebben hem per
telegram meegedeeld dat de
Unie is vervangen door het ge
menebest en dat er geen Sovjet
presidentschap meer bestaat.
De Russische president Jeltsin
zei zaterdag in Alma Ata dat
Gorbatsjov nog voor het einde
van dit jaar zal aftreden. Gor
batsjov zei gisteren in een inter
view met het Amerikaanse tv-
station ABC dat hij niet van
plan is uit de politiek te stap
pen. Hij zei een beslissing over
zijn toekomst te zullen nemen
zodra de documenten uit Alma
Ata in zijn bezit zijn. Alom
wordt verwacht dat hij deze
week formeel aftreedt.
Het nieuwe gemenebest zal
geen president hebben. De ge
meenschappelijke politiek, in
clusief defensie, wordt gecoör
dineerd door de 'Raad van
staatshoofden'. Een aparte raad
van regeringsleiders moet de
economische politiek begelei
den. Het Sovjet-burgerschap is
opgeheven en wordt niet ver
vangen door dat van een geme
nebest.
De elf staten besloten eikaars
huidige grenzen te respecteren.
Volgens Jeltsin blijven die
'transparant' met een vrij ver
keer van goederen en personen.
In het akkoord wordt daarover
niets gezegd. Van de elf repu
blieken hebben Armenië en
Azerbajdzjan het openlijk met
elkaar aan de stok over Nagor-
no-Karabach, terwijl ook andere
staten aanspraak maken op
grondgebied van hun buren.
Over de vervanging van Gor
batsjov als opperbevelhebber
van de strijdkrachten is nog
geen definitief besluit genomen.
Tot 30 december, als in'Minsk
wordt gesproken over de defen
sie, is Jevgeni Sjaposjnikov,
maarschalk van de luchtmacht,
'tijdelijk opperbevelhebber'.
Sjaposjnikov was tot zaterdag
Unie-minister van defensie.
Volgens Jeltsin zal de roebel
'voorlopig' het betaalmiddel in
het gemenebest blijven. Ook
hierover is echter niets vastge
legd in de zaterdag getekende
documenten. Oekraïne en Wit
rusland willen een eigen munt
en hebben als overgangsmaat
regel de introductie van 'cou
pons' aangekondigd.
In Moskou gingen gisteren
naar schatting vijf- tot tiendui
zend mensen de straat op uit
protest tegen het opheffen van
de Sovjetunie en de tekorten in
de winkels. De initiatiefnemers,
qommunisten en nationalisten,
noemden de demonstratie 'de
Mars van de Hongerende Rijen'.
De betoging kenmerkte zich
door stalinistische, antisemiti
sche en tegen Jeltsin gerichte
leuzen.
De Russische president Jeltsin tekende zaterdag in Alma Ata het oprich
tingsverdrag van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten. Daarmee
is een einde gekomen aan de Sovjetunie. foto epa vitaly armand
Jeltsin doet paus beloften
VATICAANSTAD ANP
De Russische president Jeltsin heeft paus Johannes Paulus II toege
zegd dat in de Russische republiek de godsdienstvrijheid volledig
zal worden gerespecteerd. Jeltsin werd vrijdagavond als een staats
hoofd door de paus in audiëntie ontvangen.
De paus had tijdens het 63 minuten durende gesprek zijn be
zorgdheid geuit over de huidige spanningen tussen de kerken in de
vroegere Sovjetunie. De Rooms-Katholieke Kerk ligt vooral in de
clinch met de Russisch-Orthodoxe Kerk.
BALTlSCHE REPUBLIEKEN
Onafhankelijkheid door de Sovjetunie
erkend op 6 september .1991
Estland: 1,6 miljoen inwoners.
Letland: 2,7 miljoen inwoners.
Litouwen: 3,7 miljoen inwoners
Georgia
Kazachstan
2.715.100 km2
Moldava: v 4,3 miljoen inwoners.
Onafhankelijkheid per referendum op 8 dec.
199 laangenomen.
Georgiè: 5,4 miljoen inwoners.
Onafhankelijkheid uitgeroepen na referendum
op 9 april 1991.
Armenië: 3,3 miljoen inwoners.
Onafhankelijkheid na referendum op 21 sepl 1991
Azerbajdzjan: 7,1 miljoen inwoners.
Onafhankelijk na stemming van het parlement op(
CO augustus 1991.
ISLAMITISCHE REPUBLIEKEN
CENTRAAL AZIE
Toerkmenistan: 3,6 miljoen inwoners.
Onafhankelijkheid op 27 oktober 1991 uitgeroepen.
Oezbekistan: 19,9 miljoen inwoners.
Onafhankelijk verklaard op 31 augustus 1991.
Kazachstan: 16,5 miljoen inwoners.
Onafhankelijkheidsverklaring op 16 december 1991.
Tadzjikistan: 5,1 miljoen inwoners.
Onafhankelijkheid op 9 september uitgeroepen.
Kirgistan: 4,4 miljoen inwoners.
Op 31 augustus 1991 onafhankelijk verklaard.
