Buitenland
Touwtrekken om
Erich Honecker
4-,
Polen tonen alsnog begrip
voor noodgreep Jaruzelski
Felle strijd
in Moldava
CDU-congres geen gelopen race voor Kohl
Einde van gang-diplomatie in zicht
Zaterdag 14 december 1991
Redactie: 023-150225 RONALD FRISART (chef) ONNO HAVERMANS HANS JACOBS JOLANDA OUKES Vertalingen; MARGREET HESUNGA LUUTJE NIEMANTSVERDRIET Vormgeving: MARIANNE VERSCHUREN
7
m
Er komt geen einde aan de strijd in Kroatië. Ook gisteren woedden er
felle gevechten aan het centrale front, ten zuidoosten van de hoofd
stad zagreb, waar Kroatische troepen in de afgelopen week een der
tiental dorpen op de Serviërs hebben heroverd. Onder de burgers
vielen talrijke slachtoffers. Dit meisje uit Valpovo raakte al eerder ge
wond.
Mede door de grote tegenstand aan het front en door een tekort aan
manschappen heeft het federale leger de actieve diensttijd voor
dienstplichtigen en reservisten uitgebreid van 12 tot 16 maanden.
Duitsland heeft gisteren verklaard zo snel mogelijk na het EG-mi-
nisterberaad van maandag tot erkenning van Kroatië en Slovenië
over te gaan. De VN proberen dit weekeinde nog overeenstemming
te bereiken over het sturen van 100 militaire waarnemers om het
wankele vredesproces op gang te houden en erkenning van de repu
blieken te voorkomen. Erkenning zou de burgeroorlog kunnen verer
geren FOTO f PA ROBERT RAJTIC
EEN LONDENSE ZWERVER heeft
van een Britse rechter het kerstca
deau gekregen dat hij wenste: twee
maanden cel. Daarmee heeft hij een
dak boven zijn hoofd in de winter en
drie maaltijden per dag. De man had
zich vrijwillig gemeld bij de politie.
WARSCHAU AP
De meeste Polen vinden dat de
staat van beleg die generaal
Wojciech Jaruzelski in 1981 af
kondigde om de vakbond Soli
dariteit de kop in te drukken,
het land destijds behoed heeft
voor een Sovjet-invasie. Dat
blijkt uit een opiniepeiling die
gisteren is gepubliceerd.
Toen de Poolse bevolking in
de bitter koude ochtend van 13
december 1981 ontwaakte, ble
ken de vakbondsleiders, onder
wie de huidige president Lech
Walesa, gearresteerd te zijn, ter
wijl de verbindingen met de
buitenwereld waren verboden
en reizen verboden was.
In de dagen die volgden kwa
men meer dan tien mensen om
die zich verzetten tegen de
noodtoestand. Onder hen wa
ren negen mijnwerkers die in de
buurt van Katowice hun werk
plek weigerden te verlaten. Zij
werden doodgeschoten door
veiligheidsagenten, tegen wie
een gerechtelijk onderzoek
loopt.
Adam Michnik, voormalig So-
lidariteits-activist en nu hoofd
redacteur van de grootste Pool
se krant, Gazeta Wyborcza,
schreef gisteren in een com
mentaar dat het beter zou zijn
om de architecten van de nood
toestand amnestie te verlenen,
maar alleen nog personen te
vervolgen die tijdens de staat
van beleg misdaden hebben be
gaan.
Michnik zei dat in 1981 in Po
len een Koude Oorlog begon,
die uiteindelijk zou leiden tot
het historische akkoord uit 1989
dat vrije verkiezingen mogelijk
maakte. Nu de communistische
partij is ontmanteld zouden
processen van de „winnaars"
tegen de „verliezers" volgens
Michnik alleen maar leiden tot
wraakoefeningen.
De noodtoestand duurde for
meel tot juli 1983. Volgens een
Pools opiniebureau vindt 56
procent van de bevolking dat
Jaruzelski destijds volledig of
nagenoeg volledig juist heeft ge
handeld. Slechts 29 procent
zegt dat de generaal helemaal
fout zat.
De 68-jarige Jaruzelski. die te
ruggetrokken leeft en zijn werk
aan zijn memoires af en toe on
derbreekt om commentaar te
leveren op de wereldpolitiek, zei
in een interview met Poolse
journalisten dat hij geen spijt
heeft van zijn toenmalige bevel,
dat het land zou hebben weer
houden van een „hel".
India en China tekenen drie verdragen
De regeringsleiders van India en China hebben gisteren in New
Delhi drie verdragen voor verdergaande samenwerking gete
kend, tei>vijl Tibetanen voor de derde achtereenvolgende dag
demonstreerden tegen het bezoek van de Chinese premier Li
Peng. India en China spraken af consulaten te openen in Bom
bay en Shanghai, de handel langs de grens te hervatten en sa
men te werken in de ruimtevaart. De akkoorden onderstrepen
de Indiase en Chinese intentie tot toenadering, nadat de relaties
na een grensoorlogin 1962 steeds koel zijn geweest. Li Peng is
de eerste Chinese premier in dertig jaar tijd die India bezoekt.
EG-waarnemer Koestal mond gesnoerd
De Nederlandse EG-waarnemer E. Koestal mag van het ministe
rie van buitenlandse zaken niet meer als woordvoerder van het
korps in Joegoslavië naar buiten treden. Een woordvoerster van
het ministerie in Den Haag heeft dat gisteren bevestigd. Koestal
fungeerde in Zagreb regelmatig als woordvoerder van het EG-
waarnemerskorps. Deze week liet hij zich uit over de in zijn
ogen onwenselijke internationale erkenning van Kroatië als on
afhankelijke staat. Die mededelingen werden hem in Nederland
en in Kroatië niet in dank afgenomen. Koestal blijft wel gewoon
als waarnemer in Zagreb werkzaam.
Noord-Korea zou bereid zijn ex-leider DDR op te nemen
Over het lot van de vroegere Oostduitse staats- en partij
leider Erich Honecker is nog steeds niet beslist. Volgens
het Russische persbureau Ria zou Noord-Korea bereid
zijn Honecker „voor behandeling" op te nemen. Er zou
in Moskou zelfs al een vliegtuig klaar staan om Honecker
naar Noord-Korea te brengen. Noord-Korea heeft het be
richt niet bevestigd.
In Trans-Dnjestrië in het oosten
van de voormalige Sovjet-repu
bliek Moldava hebben gisteren
vuurgevechten plaatsgevonden
tussen de politie en separatis
ten. Volgens persbureau Tass
zijn 13 mensen omgekomen.
Volgens een woordvoerder
van het ministerie van binnen
landse zaken van Moldava
openden de separatisten in de
ochtend met automatische wa
pens het vuur op een politie
post op een brug over de rivier
de Dnjestr, in de buurt van de
hoofdstad Dubossary. Hij zei
dat verscheidene politiemensen
gedood werden of gewond raak
ten. Trans-Dnjestrië riep zich
vorig jaar uit tot onafhankelijke
republiek. De meeste inwoners
zijn Russen en Oekraïners die
weinig ophebben met de natio
nalistische Moldavische rege
ring. Zij zijn bang dat die zal be
sluiten tot hereniging met Roe
menië, waarvan Moldava onder
Stalin werd gescheiden. Molda
va kan zich de afscheiding
moeilijk laten welgevallen om
dat het de belangrijkste indu
strie «herbergt en heel Moldava
van stroom voorziet.
Ook de andere minderheid, de
Gagaoezen wil zich losmaken
van Moldava.
BERLIJN-MOSKOU HANS HOOGENDIJK
Meldingen dat hij in Cuba asiel
heeft gevraagd, werden door
Havanna ontkend. Bij het slui
ten van deze editie zat hij nog
in de Chileense ambassade in
Moskou, waar hij woensdag zijn
toevlucht had gezocht om uitle
vering aan Duitsland te voorko
men. De Russische president
Jeltsin zei dat hij geen geweld
wil gebruiken om Honecker het
land uit te krijgen. De mensen-
rechtscommissie van het Russi
sche parlement zal zich ook met
de zaak bezighouden.
Om middernacht liep het ul
timatum af dat de Russische re
gering Honecker had gesteld
om het land te verlaten. Honec-
kers Berlijnse advocaat deelde
gistermiddag mee dat zijn cliënt
zich met alle mogelijke midde
len tegen uitlevering zal verzet
ten. Eerder had de vroegere
Oostduitse minister-president
Modrow verklaard niet uit te
sluiten dat Honecker zijn drei
gement om zelfmoord te ple
gen, uitvoert als hij gedwongen
zou worden naar Duitsland te
gaan.
De Chileense regering zei gis
teren dat de bejaarde commu
nist mag blijven tot een oplos
sing is gevonden, waarbij
Honecker geen gevaar voor lijf
en leden loopt. Politiek asiel
sloot de Chileense president
Aylwin opnieuw uit. Maar de
druk op Aylwin om Honecker in
Chili te dulden, neemt toe.
In Moskou voerden vertegen
woordigers van het Russische
ministerie van binnenlandse za
ken in de Chileense ambassade
besprekingen om een uitweg uit
de impasse te vinden. Sovjet
president Gorbatsjov en de Rus
sische leider Jeltsin spraken gis
termiddag ook over de zaak.
Daarna deelde Jeltsin mee dat
zijn regering Honecker niet met
geweld uit de ambassadede zal
halen. De Oostduitser had zich
tot de Russische leiders gewend
met het verzoek zijn uitlevering
te voorkomen.
De Duitse regering liet weten
dat nu de Russische regering,
Gorbatsjov en de Chilenen aan
zet zijn. Minister Kinkel (justi
tie) herhaalde alleen dat zijn
land staat op uitvoering van het
arrestatiebevel tegen Honecker.
„Niet uit wraak, maar omdat
het recht zijn loop moet heb
ben", aldus Kinkel.
Nieuwe formule Europese commissie
NIEUWSLIJN
De laatste weken is er in Israël bijzonder veel neerslag gevallen.
Voor de waterhuishouding van het na enkele zeer droge zomers uit
gedroogde lands is dat gunstig. Het waterpeil van het meer van Gali-
lea is reeds de 5 centimeter gestegen. In de steden, zoals hier in As-
hdod, zorgt de overvloedige regenval voor veel overlast. foto ap
natiharnik
Politie gaf geld aan Inkatha
De Zuidafrikaanse politie heeft gisteren erkend in januari geld te
hebben gegeven voor een manifestatie van de Zulu-beweging
Inkatha. De minister van politie, Kriel, heeft in een reactie laten
weten dat de 'hele kwestie een restant is van een voorbij tijd
perk'. „De politie houdt zich nu strikt aan de richtlijnen van pre
sident De Klerk die dergelijke operaties verbieden", aldus de
verklaring. Hoeveel geld met deze zaak is gemoeid, is niet be
kend.
VN wil einde boycot Zuid-Afrika
De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (VN) heeft
gisteren unaniem een resolutie aangenomen, waarin van alle
landen wordt gevraagd om de culturele, sportieve en weten
schappelijke banden met Zuid-Afrika te herstellen. De Algemene
Vergadering vraagt van alle lidstaten van de VN ook om de nog
overgebleven economische sancties tegen Zuid-Afrika te her
zien, nu dat land op weg is naar het creëren van een multiraciale
overgangsregering.
Met ingang van 1995 zal de Europese Commissie, het dagelijks
bestuur van de Europese Gemeenschap, na een soort 'kabinets
formatie' worden samengesteld. De beoogde voorzitter zal, na
dat hij een mandaat heeft gekregen van het Europees parlement,
zijn commissarissen mogen aanzoeken. De voltallige commissie
keert daarna terug in het Europarlement, om een definitief man
daat te verkrijgen. Dat is afgesproken tijdens de Europese top in
Maastricht, begin deze week. Premier Lubbers maakte de nieu
we wijze van samenstelling gisteren, na afloop van de wekelijkse
ministerraad, bekend. In de Europese Commissie zijn de natio
naliteiten van de commissarissen nu keurig verdeeld over de lid
staten. Na 1995 zou dat in principe niet meer hoeven, omdat het
de voorzitter is die zijn commissarissen aanzoekt.
De temperaturen in de dierentuin van München beginnen, dankzij de kougolf die Midden- en Oost-Europa plaagt, voor deze bewoners eindelijk
aangenaam te worden. Dat maakt de dagelijkse wandeling wel zo prettig. foto opa
ACHTERGROND
CORRESPONDENT JERUZALEM AD BLOEMENDAAL
BERUJN HANS HOOGENDIJK
CORRESPONDENT
De Duitse christen-democraten
uit oost en west houden vanaf
vandaag tot dinsdag in Dresden
hun eerste gezamenlijke con
gres. Daar moet, in de woorden
van CDU-voorzitter en bonds
kanselier Helmut Kohl, „de par
tij fit worden gemaakt" voor de
verkiezingen van 1994.
Maar in de christendemocra
tische gelederen rommelt het
harder dan Helmut Kohl lief is
en dus zou die hele program
matische discussie wel eens on-
'der kunnen gaan in het gekra
keel over posten en baantjes,
stromingen en natuurlijk ossies
en wessies. Het begint de CDU
steeds meer op te breken dat de
partij in 1990 blind gefuseerd is
met de door 40 jaar collaboratie
met de communisten zwaar in
diskrediet geraakte Oost-CDU.
De vernieuwers in de Oost
duitse afdelingen lopen keer op
keer stuk op het verzet van de
zogenaamde blokkies, oud-ge-
dienden uit de vroegere 'blok-
partij' CDU, die nog op alle
sleutelposten zitten. Veel van
deze functionarissen hebben de
voormalige 'communistische
machthebbers tot hun laatste
snik gediend. Een flink aantal
van hen heeft ook heel wat Sta
si-boter op het hoofd. Een mi
nister-president van de 'nieuwe
deelstaten' moest daarom al
vertrekken, een tweede zit op de
wip en in veel gevallen moeten
regionale kamerleden regel
recht gedwongen worden hun
zetel te ruimen.
Soms bedienen ook uit West-
Duitsland overgekomen CDU-
politici zich van de hand-en
spandiensten van blokkies. Zo
werd de Kohl-tegenstander Ulf
Fink in de deelstaat Branden
burg met hun steun gekozen tot
lokaal partijvoorzitter. Daarbij
liep Kohls favoriete, de uit het
oosten afkomstige minister voor
vrouwenzaken Angela Merkel,
haar eerste harde nederlaag op.
Dat weerhield Kohl er overi
gens niet van Angela Merkel
voor te dragen als zijn enige
plaatsvervanger voor het partij
voorzitterschap. In die functie
zal ze de op alle fronten roem
loos afgegane eerste en laatste
democratisch gekozen prémier
van de DDR, Lothar de Maiziè-
re, opvolgen.
Merkel is een van de laatste
steunpilaren van Helmut Kohl
in het Oosten. Zijn andere voor
naamste protégé, minister van
Helmut Kohl. foto opa
verkeer Krause, rolt van het ene
schandaal in het andere. Na een
komeetachtige opkomst, lijken
nu zijn dagen al weer geteld.
Wat blijft, is een hopeloos ver
deelde partij, die als er nu ver
kiezingen werden gehouden in
het oosten dramatische verlie
zen zou moeten incasseren.
De enige Oostduitse deel
staatpremier die nog rotsvast is
het zadel zit, is de uit het wes
ten afkomstige Kohl-tegenstan-
der Kurt Biedenkopf. De door
de Saksen als 'Koning Kurt de
Eerste' bejubelde professor uit
Noordrijn-Westfalen heeft al
aangekondigd dat het in Dres
den een „moeilijke uitwedstrijd
voor Helmut Kohl wordt".
Maar ook in het westen is het
niet allemaal pais en vree in de
christendemocratische gelede
ren. Kohl verdenkt sommige
partijgenoten ervan via „rebel
se" groepjes in de ex-DDR de
discussie over een vernieuwing
van de partij weer aan te willen
wakkeren.
Helmut Kohl heeft het gevaar
onderkend en wil zich nu zelf
„heel massief' bemoeien met
het nieuwe partijprogramma.
Hem staat een soort 'ethisch re
veil' voor ogen. Dat klinkt revo
lutionairder dan het is, want bij
nadere bestudering van het
conceptplan blijkt dat er niets
wezenlijks gaat veranderen.
Kohl heeft ook niet voor niets
Ijet parool uitgegeven: „We zijn
op de juiste weg. Koers houden,
verder zo". Of de ongeveer 1000
gedelegeerden daar zonder
meer genoegen mee nemen,
moet tijdens het congres duide
lijk worden.
De Palestijnen weigerden deze week de
conferentiezaal in het ministerie van bui
tenlandse zaken in Washington binnen te
gaan zolang ze onderdeel bleven van een
gezamenlijke delegatie met Jordanië. Ze
willen zelfstandig opereren, maar Israël
acht dat in strijd met de afspraken. Vandaar
dat beide gesprekspartners in de gang ble
ven staan en zitten om te onderhandelen
waar er verder onderhandelt zou worden.
De Jordaanse en de Palestijnse pers zijn
unaniem van oordeel dat de Amerikanen al
lang hadden moeten ingrijpen. „Het gaat
om de status van het Palestijnse volk in het
vredesproces", schrijft Al-Quds. de grootste
krant in de bezette gebieden. „Ofwel om de
vraag: nemen de Palestijnen deel als gelijk
waardige partners en als een partij die een
nationale identiteit belichaamt? Israël wijst
dat van de hand, omdat het erkenning zou
betekenen van de legitieme rechten van het
Palestijnse volk. in de eerste plaats het recht
op zelfbeschikking".
Juist omdat de Israëli's de Palestijnen be
schouwen als niet meer dan een etnische
minderheid in 'het land Israël', hebben ze
bedongen dat de Palestijnen alleen onder
vernederende omstandigheden aan het vre
desproces kunnen deelnemen. Dus niet als
een volk met nationale rechten, maar opge
nomen in de delegatie van Jordanië, een
echt land.
Het ziet er naar uit dat er snel een eind
komt aan de 'gang-diplomatie' bij het
vredesoverleg over het Midden-Oosten
in Washington. In Israël verwacht men
dat de delegatieleiders het vanavond of
morgen eens zullen worden over een
compromis, zodat de echte onderhande
lingen maandag van start kunnen gaan.
Om dezelfde reden zijn de Palestijnen niet
vertegenwoordigd door PLO-functionaris-
sen (hun regering), maar door afgevaardig
den van wat Israël noemt 'de Palestijnse
Arabieren van Judea, Samaria en Gaza',
zonder Palestijnen uit de diaspora en Arabi
sche inwoners van Jeruzalem, de 'eeuwige
onverdeelde hoofdstad van het joodse volk'.
Premier Shamir heeft het allemaal zorgvul
dig georkestreerd, om te voorkomen dat de
Palestijnen al van te voren zouden binnen
halen wat hij hun tijdens de onderhande
lingen niet wil geven. De Palestijnen had
den geen andere keuze dan er. zuchtend en
steunend, mee akkoord te gaan. Voor hun
achterban is dat moeilijk te verteren. Het
Palestijnse leiderschap heeft er dan ook
geen geheim van gemaakt dat het er alles
aan zal doen om in de loop van het proces
de status van zijn vertegenwoordigers op
een hoger plan te brengen. De 'gang-diplo
matie' is onderdeel van dat streven.
De Israëlische regering houdt vol dat de Pa
lestijnen geen been hebben om op te staan,
omdat duidelijk is afgesproken dat ze sa
men met de Jordaniërs een delegatie vor
men. De Amerikanen zijn het daar in prin
cipe mee eens, zodat de Palestijnen uitein
delijk genoegen zullen moeten nemen met
het compromis dat Israël heeft aangebo
den. Het komt erop neer dat de gezamenlijk
ke Jordaans/Palestijnse delegatie zal wor
den gehandhaafd, terwijl deze voor de be
handeling van bepaalde agendapunten kan
worden gesplitst in Jordaanse en Palestijnse
sub-commissies.
The Washington Post stelde deze week in
een hoofdartikel vast dat de Palestijnen met
hun pogingen gemaakte afspraken gewij
zigd te krijgen, laten zien hoe onervaren ze
zijn als het gaat om echte onderhandelin
gen. In haar wiek gescholen reageerde de
Palestijnse woordvoerster, Hanan Ashrawi,
met de mededeling dat haar delegatie nu
eenmaal is samengesteld uit academici,
technische specialisten en andere gewone
burgers. „Wie met onze regering wil praten,
weet die te vinden", zei ze. een nauwelijks
bedekte verwijzing naar de PLO.
