Binnenland
Het normbesef wankelt
1 J.
il
lil
ld
LIL
s#. •fiV
De mens spiegelt zich
aan zijn eigen groep
(l
Jeugd worstelt met normen
Het beste
vakantie-advies
sinds jaren.
Zaterdag 14 december 1991
Redactie: 023-150225 JANINE BOSMA ALTAN ERDOGAN RONALD FRISART Ichef) PATRICK VAN DEN HURK JAN PREENEN SJAAK SMAKMAN FRANS VISSER Vormgeving: CLARA KEMPER
5
Algemeen Nederlands P
;au (ANP), Gemeenschappelijke Persdienst (GPD). Inter Press Service (IPS).
DEN HAAG PETER VEENENDAAL
Braaf? Gezagsgetrouw? Vol
vertrouwen in de medemens?
Nou, nee. Je kunt veel van de
Nederlandse bevolking zeggen,
maar dat niet De nationale
enquête De Staat van het Land,
waar ook de lezers van deze
krant aan hebben deelgeno
men, geeft een heel ander
beeld van het normbesef in de
Nederlandse samenleving. „In
het algemeen gesproken zijn
de uitkomsten van dit onder
deel wat zorgwekkend", zegt
professor Diekstra, één van de
wetenschappelijk begeleiders
van het onderzoek.
De uitgebreide vragenlijst van
de enquête die in het Pinkster-
weekeinde in vijftien regionale
dagbladen werd gepubliceerd,
werd afgesloten met een viertal
uitgebreide meerkeuzevragen
over criminaliteit en normbesef.
De openhartige antwoorden
van de tienduizenden deelne
mers boden de onderzoekers
een onthullend maar tegelijker
tijd ontluisterend beeld van on
ze samenleving. Bovendien is
het in werkelijkheid allemaal
nog wat ernstiger, omdat dit
soort vragen volgens Diekstra
altijd iets te positief beantwoord
worden.
Hoe waar is bij voorbeeld het
woord dat men spreekt? Ruim
de helft van de ondervraagden
zegt in het afgelopen jaar wel
eens te hebben gelogen of ge
jokt omdat dat beter uitkwam.
En waar liegen we zoal over? We
zeggen nogal eens tegen de
baas dat we niet komen wegens
ziekte. Maar niet heus. Eén op
de 11 ondervraagden deed dat
het afgelopen jaar. Jongeren
spanden hierbij de kroon (1 op
7) en is er weinig verschil tussen
mannen en vrouwen. In het po
litieke spectrum melden vooral
de mensen die niet gaan stem
men zich ten onrechte ziek (16
procent), gevolgd door de men
sen met een politieke voorkeur
voor Groen Links (13 procent).
Over werk gesproken: 1 op de 5
landgenoten nam het afgelopen
jaar wel eens spullen van de
zaak mee, zodat ze die zelf niet
hoefden te kopen. Jongeren va
ker dan ouderen, mannen veel-
vuldiger dan vrouwen. Politiek
gezien wordt deze lijst met rui
me voorsprong aangevoerd
door Groen Links (36 procent).
Nog een vorm vari 'arbeids-
criminaliteit': 7 procent decla
reerde te veel onkosten. Jonge
ren dienen vaker te veel of te
Buitenlanders: niet al te dicht in de buurt graag,
hoge bonnetjes in dan ouderen
•FOTO DE BOER
en jonge mannen (1 op 10) twee
keer zo vaak als jonge vrouwen.
Vooral aanhangers van de Cen
trumdemocraten (11 procent)
hebben er weinig moeite mee,
ex aequo gevolgd door Groen
Links en WD.
Eén op de 10 ondervraagden
gaf aan het afgelopen jaar belas
tingfraude te hebben gepleegd,
in de leeftijdsgroep 35 t/m 54
zelfs 1 op de 8. Mannen bena
delen de fiscus vaker dan vrou
wen. Centrumdemocraten
spannen de kroon, gevolgd door
WD'ers.
Het openbaar vervoer wordt
vooral benadeeld door jonge
•mannen, zo blijkt verder uit de
enquête. Van hen reed 1 op de
10 het afgelopen jaar wel eens
zonder kaartje mee. De meeste
zwartrijders stemmen op splin
terpartijtjes.
Snel rijden
Als we zelf aan het stuur zit
ten wordt de wet aanzienlijk va
ker overtreden. Bij het over
schrijden van de maximum
snelheid speelt leeftijd een dui
delijke rol. Ruim drie kwart van
de ondervraagden onder de 35
jaar reed het afgelopen jaar wel
eens te snel. Het gemiddelde
percentage bedraagt 66 pro-
ZOU U BUITENLANDERS UIT UW BUURT
PROBEREN TE WEREN?
In procenten, naar geslacht
Mannen
Vrouwen
26%
81%
JA: als de pak
kans klein Is
NEE
cent. En wie de Mercedessen en
BMW's regelmatig links voorbij
ziet flitsen, zal het niet verbazen
dat de WD-aanhang deze rang
lijst met ruime voorsprong aan
voert.
Oojc bij fout parkeren boeken
de WD-kiezers met 34 procent
een afgetekende zege. Gemid
deld zette 23 procent van de on
dervraagden hun heilige koe het
afgelopen jaar wel eens bewust
HEEFT U HET AFGELOPEN JAAR OOIT EEN VERKEERSOVERTREDING BEGAAN
In procenten, naar politieke voorkeur
NEE JA:1 X OF MEER
percentages zijn afgerond
73
op een plek waar dat niet
mocht. En om alle auto-voor-
oordelen definitief te bevesti
gen: ook bij het rijden onder in
vloed (gemiddeld 12 procent)
zwabbert de WD-aanhang met
16 procent voorop.
Nauwelijks een procent van
de ondervraagden zegt het afge
lopen jaar wel eens geld te heb
ben gestolen. Dat is aanzienlijk
minder dan het aantal dat toe
geeft in die periode goederen
tot een waarde van 50 gulden
uit een winkel te hebben ont
vreemd. Bijna een op de hon
derd ondervraagden meldt vo
rig jaar vernielingen te hebben
aangericht. Bij jongeren en
vooral de mannen, liggen die
percentages iets hoger. Ruim
een procent raakte naar eigen
zeggen betrokken bij een vecht
partij. Saillante uitschieter: bij
de kiezers van de Centrumde
mocraten was dat 5 procent.
Plankgas
Een aparte groep vragen van
het hoofdstuk criminaliteit en
normbesef deed een zwaar be
roep op het geweten van de
deelnemers. Het ging bij deze
vragen niet om wat men het af
gelopen jaar had gedaan, maar
om de vraag hoe men zou rea
geren als zich een zekere situa
tie zou voordoen. Zou U bij
voorbeeld wegrijden nadat U
een andere auto heeft aangere
den?
Ja hoor, bijna 10 procent van
de jongeren zou plankgas ge
ven. Tenminste, als de pakkans
klein is. Bij de middelbare leef
tijdsgroep is dat iets minder, bij
de ouderen slechts 4 procent.
Uitgesplitst naar politieke voor
keur liggen de CD-stemmers
verreweg voorop: 19 procent
zou doorrijden.
Dronken autorijden? Ach,
moet kunnen als de pakkans
klein is, meent 1 op de 9 Neder
landers. Van de WD-aanhan-
gers 1 op de 8. Jonge mannen
kruipen bovendien veel vaker
achter het stuur met een slok op
dan jonge vrouwen. Merkwaar
dig is dat 12 procent van de on
dervraagden zegt het afgelopen
jaar aangeschoten achter het
stuur te hebben gezeten, terwijl
91 procent zegt dat nooit te zul
len doen. 3 Procent zegt dus
enerzijds nooit dronken te zul
len rijden, maar zegt dat in het
afgelopen jaar wél gedaan te
hebben.
Vier op de 10 jonge mannen
en een kwart van de jonge vrou
wen zou een vriend of vriendin
met een stiekeme relatie desge
wenst een alibi verschaffen. De
CD-kiezers voeren deze lijst aan
met bijna 47 procent.
Zeven procent van de onder
vraagden zou, als de kans op
ontdekking klein is, er trouwens
geen moeite mee hebben zelf
de echtgeno(o)t(e) te bedriegen.
Mannen ongeveer even veel als
vrouwen. CDA-stemmers liggen
het verst onder het gemiddelde
(4 procent) en de Centrumde
mocraten - opnieuw - het meest
er boven: 15 procent.
Buitenlanders
Het heetste hangijzer uit het
vragenrijtje: Zou U proberen
Uw buurt vrij te houden van
buitenlanders? Een kwart van
de ondervraagden zegt ronduit
'ja'. Bij jongeren is dat wat min
der, 1 op 5, maar bij ouderen
aanzienlijk meer: 1 op 3. Intole
rantie of racisme neemt volgens
professor Diekstra kennelijk toe
met de jaren, vooral bij man
nen. Opnieuw zijn de Centrum
democraten lijstaanvoerder met
DE STAAT VAN HET LAND...
WAAR HEEFT U ZICH DE AFÖELOPEN12 MAANDEN
K NORMBESEF
AAN SCHULDIG GEMAAKT?
Ie hard gereden
gelogen omdat u dat beter uitkwam
spullen van uw werk gestolen
bewust tout geparkeerd 23 i
ziek gemeld terwijl u wel kon werken 8
gereden onder invloed 12 l l
privé naar bet buitenland gebeld op het werk 6% D
te veel gedeclareerd
voorgedrongen aan loket of kassa
belastingfraude
zwartrijden
geld gestolen
meegedaan aan vechtpartij
percentages zijn afgerond
66%
53%
29%
ZOUU:
z ja, als de pakkans klein Is Q nee
In procenten (afgerond)
Wegrijden nadat u een andere auto heeft aangereden
Een alibi verschaffen aan vriend(ln) met stiekeme relatie
eh
93 LI
Uwechtgeno(o)t(e) bedriegen?
Een tientje te veel wisselgeld behouden
Een gestolen kleuren-tv kopen
Aangeschoten of dronken autorijden
Met de eer van andermans werk gaan strijken
HOE VAAK BENT U OF HEEFT U HET AFGELOPEN JAAR:
nooit Q 1 x 2 x of meer In procenten (afgerond)
Slachtoffer van geweld
of crimineel gedrag
geweest
Iets uit een winkel
meegenomen zonder
te betalen
C GPD lrrfogr»phic*4llustratt«*.R»inoud SijHma/Th»o Gootjtt
een verpletterende 87 procent.
Zou die andere 13 procent ove
rigens wel weten waar hun par
tij voor staat? 'Goede' tweede is
de WD, met altijd nog 37 pro
cent.
Diekstra: „Uit de gegevens
blijkt verder dat mensen die
menen dat anderen niet te ver
trouwen zijn, in het algemeen
zelf niet zo betrouwbaar zijn. Ze
liegen en stelen vaker, melden
zich vaker ten onrechte ziek,
zijn agressiever, noem maar
op". Waarmee opnieuw een cli
ché bevestigd wordt: zo de
waard is, vertrouwt hij zijn gas-
DEN HAAG GPD
De aanhangers van sommige
politieke partijen schetsen in
deze enquête een dubieus beeld
van zichzelf. Vooral die van de
Centrumdemocraten en in min
dere mate van de WD en Groen
Links. Diekstra. „Nogal wat le
zers zullen zich misschien af
vragen waarom ze dat doen.
ZOU U BUITENLANDERS UIT UW BUURT PROBEREN TE WEREN
In procenten, naar politieke voorkeur
21
pi
m JA: als de pakkans klein is
z NEE
32
CDA PvdA
2ijn afgerond
D66 Groen Links Centrum GPV/SGP overige niet
Democraten RPF gestemd
Daar hebben ze toch geen enkel
belang bij?"
Het antwoord is dat mensen
vaak geneigd zijn wat ze kennen
uit hun eigen groep of subcul
tuur te beschouwen als een ac
ceptabele norm. „Daarom is het
houden van dit soort onderzoe
ken van belang. Je geeft mensen
in zo'n subcultuur feedback, in
formatie over hun positie in het
grotere geheel, zodat ze in de
toekomst mogelijk toch wat
voorzichtiger of oppassender te
werk gaan".
Te hard rijden is bijna een nationale sport in Nederland.
•FOTO DE BOER
DEN HAAG GPD
Jonge mensen hebben in het al
gemeen meer moeite zich te
houden aan gangbare normen
en opvattingen dan ouderen.
Verder is duidelijk dat mannen
wat ongunstiger uit de verf ko
men dan vrouwen.
„Dat zijn belangrijke gege
vens", aldus profesoor Diekstra,
„want dat betekent dat pogin
gen om het gedrag te verande
ren moeten worden gericht op
bepaalde groepen. Neem bij
voorbeeld het rijgedrag. Als we
dat willen verbeteren moet de
campagne vooral toegesneden
zijn op jonge mannen die poli
tiek gezien in de hoek van de
WD zitten".
„En bij de bestrijding van het
racisme is de belangrijkste doel
groep die van de oudere man
nen. Racistische jongeren, die
skinhead-achtige groep, staan
volop in de belangstelling maar
vormen een kleiner deel van de
jonge populatie dan de oudere,
intolerante mannen van de to
tale ouderengroep".
„Ik denk op grond van dit on
derzoek dat overheid en samen
leving meer aan morele opvoe
ding en ontwikkeling zouden
moeten doen dan nu het geval
is. Het percentage mensen dat
steelt en fraudeert is nogal aan
zienlijk: vier op de tien in het
laatste jaar, van wie een groot
deel zich meerdere malen aan
dat soort zaken schuldig maakt.
Een brede maatschappelijke
discussie over de moraal van de
Nederlanders en wat we daar
aan kunnen doen zou geen luxe
zijn".
Al was het maar omdat uit de
enquete óók blijkt dat vorig jaar
elf procent van de Nederlanders
slachtoffer werd van geweld of
crimineel gedrag.
Over enkele dagen
DE STAAT VAN
HET LAND
De verhalen op deze pagina
zijn gebaseerd op de resultaten
van de enquête 'De Staat van
het Land', een nationaal opi
nie-onderzoek waar tiendui
zenden lezers van vijftien
gionale dagbladen het afgelo
pen voorjaar aan hebben deel
genomen.
De enquête is opgezet ei
gevoerd door de Gemeen
schappelijke Pers Dienst
(GPD) in Den Haag, in samen
werking met de Rijksuniversi
teit Leiden en de Erasmus Uni
versiteit in Rotterdam. De
sultaten zijn verwerkt onder
leiding van de Leidse psycho
loog Diekstra en de Rotter
damse econoom Van Praag.
Alle cijfers dateren van vóór
Pinksteren 1991. Volgens de
beide wetenschappers is er
echter geen reden om aan te
nemen dat de resultaten op dit
moment niet meer zouden gel
den.
OPSLAG/MILIEU
CONTAINERS
VERKOOP/VERHUUR
