1
De Dornier-24:
pronkstuk
museum vliegt
nooit meer
waarden aan de uitlening. Zo eisten ze dat
het toestel - de Britten schatten de waarde op
zo'n 200.000 pond wat neerkomt op circa
650.000 gulden - tijdens het transport zou
worden verzekerd. Én in de toekomst moet
het museum de vliegboot in een binnen
ruimte tentoonstellen, zodat regen, storm en
vorst geen vat krijgen op het lichte metaal.
Aan de eerste voorwaarde is inmiddels vol
daan, het inwilligen van de tweede eis be
zorgt Botma nog steeds hoofdbrekens. „Die
voorwaarde zal ons voor de nodige proble
men stellen, want de Dornier moet geheel
vrij komen te staan zodat het zicht op het
toestel niet wordt belemmerd. Maar ook al
moeten we met materieel schuiven of wor
den we gedwongen om er een hangar bij te
bouwen, die voorwaarden hebben we voor
lief genomen. Dit toestel is het waard".
Bijzonder
Wat de Domier-24 zo bijzonder maakt is het
feit dat er over de hele wereld nog maar vier
van deze vliegboten over zijn. Bovendien was
de Domier-24 een van de meest imposante
toestellen waarmee de MLD ooit heeft gevlo
gen. Het toestel werd in 1934 ontworpen
toen de luchtvaartdienst behoefte had aan
een vervanger van haar Dornier Wal-vliegbo-
ten in Nederlands-Indië. Ook het Duitse
Reichs Luftfahrt Ministerium wilde graag be
schikken over een grote driemotorige verken-
ningsvliegboot.
MLD-officier C. Sanders maakte een ont
werp en de Duitse vliegtuigfabrikant Dornier
Metallbauten GmbH fabriceerde de eerste
toestellen. Voor de Tweede Wereldoorlog
werden 37 toestellen vervaardigd, 30 door
Dornier en 7 door het Nederlandse Aviolan-
da/de Schelde. Ze werden vooral gebruikt in
Indië in de strijd tegen de Japanners.
Door het uitbreken van de oorlog bleven
de twee eerste prototypen met dieselmotoren
onafgebouwd in de Dornier-fabriek liggen.
Op last van het Reichs Luftfahrt Ministerium
werd de bouw van de toestellen in mei 1940
voortgezet. In aanbouw zijnde toestellen bij
Aviolande/De Schelde werden afgemaakt en
bij de Franse vliegtuigfabriek SNCA du Nord
werd een nieuwe produktielijn opgezet. Zo'n
tweehonderd vliegboten zijn in de oorlogsja
ren gebouwd. De meeste toestellen werden
gebruikt door de Duitse en Spaanse lucht
macht voor transport-, opsporings- en red-
dingstaken.
Betrouwbaar
Het oude toestel staat tot op de dag van van
daag bekend om zijn uitstekende capacitei
ten op het water. „Vooral op een hoge zee
was de Domier heel zeewaardig," weet R.M.
de Geus, lid van de marinestaf. „Aan weers
zijden van de romp zaten zogenaamde
Stummeln, speciale drijvers waarin tevens
brandstof was opgeslagen. De Stummeln
maakten het toestel bijzonder stabiel. Ook de
bouw van de romp was in vergelijking met
andere vliegboten uit die tijd bijzonder gun
stig. Over de vliegeigenschappen zijn de me
ningen verdeeld, maar dat is met alle toestel
len zo. Elke vlieger heeft een andere mening.
Toch werd deze Domier in het algemeen als
betrouwbaar beschouwd", weet De Geus.
Met de Domiers is het echter slecht afgelo
pen. De 37 vooroorlogse toestellen gingen al
le verloren. Slechts een toestel bestaat nog,
zij het in gehavende vorm. De eigenaar heeft
de staart verwijderd en het restantje vaart als
plezierboot op de Murray River in het Austra
lische plaatsje Echuca. Van de circa tweehon
derd Domiers die in de oorlogsjaren werden
gebouwd zijn naast het Nederlandse toestel
nog drie exemplaren over. Een vliegboot
staat in het Spaanse Luchtmachtmuseum,
twee andere Domiers kwamen terecht in
Duitsland. Een siert de hoofdpoort van de
oude Domier-fabriek in Oberpfaffenhoven,
de ander staat in het Domier-museum.
Over het verleden van het 'Valkenburgse'
toestel is nog niet veel bekend. In de cockpit
heeft men slechts een plaatje aangetroffen
De 'echte' Domier X 24 bestaat
niet meer. Op deze oude foto ligt
het toestel echter afgemeerd in
Rosebay in Australië. De Domier
die het Nederlands Militair Lucht
vaart Museum heeft bemachtigd,
krijgt het nummer X 24.
foto luchtvaartmuseum
In een hangar op het Marinevliegkamp Valkenburg ligt de gedemonteerde Domier-24. Op de foto van rechts naar links M. Botma, directeur van
het Militaire Luchtvaart Museum, S. Huizer, hoofd van de werkplaats en J. van Kalkeren, hoofd van de sectie spuiterij. foto jan holvast
met de mededeling 'Münchener Flugzeug
Bau'. De Domier is van het T-type, dat iets
afwijkt van de 37 vooroorlogse modellen. Het
beschikt bijvoorbeeld over een ander motor
type, andere geschutskoepels en heeft zoek
lichten in de vleugels. „Een brief naar de
vroegere Domier-fabriek is onderweg om iets
meer over de geschiedenis van het toestel te
achterhalen. We hopen het bouwjaar te we
ten te komen en willen een antwoord op de
vraag of het toestel voor de Spaanse lucht
macht heeft gevlogen of voor de Duitse Luft
waffe", vertelt Botma.
Opknappen
Terwijl voor alle vragen een bevredigend ant
woord wordt gezocht, begint de onderhouds
dienst van de MLD eind deze maand met het
opknappen van de vliegboot. De onder
houdsdienst krijgt assistentie van de Stich
ting Neptune Association die bestaat uit vrij
willigers, echte freaks die oude legervliegtui
gen in oude luister willen herstellen. Het
hoofd van de werkplaats, S. Huizer, is dan
ook bijzonder blij met de hulp van de stich
ting. „De mensen van de Neptune Associa
tion zullen een wezenlijk aandeel leveren bij
de restauratie van het toestel, want wij zullen
het werk zoveel mogelijk in de 'rustige uren'
moeten doen. De normale werkzaamheden
aan de Orions gaan voor".
De MLD zal de buitenzijde van het toestel
in oude luister herstellen. Een koepeltje, dat
de Spanjaarden ooit aanbrachten, wordt ver
vangen door drie andere koepels die van te
keningen worden nagemaakt. Het is niet de
bedoeling om het toestel 'fabrieksnieuw' af te
leveren. „De buitenkant wordt gerestaureerd
en de grootste oneffenheden worden wegge
haald, maar er mogen best kreukels in het
toestel blijven," vinden alle betrokkenen.
Schotgaten heeft het toestel niet.
Aan de binnenzijde wordt alleen de cockpit
in oude staat teruggebracht. „We zullen de
binnenkant niet voorzien van de authentieke
kleuren, maar alleen van een laagje roestwe-
rende verf', vertelt Huizer. Ook aan de motor
zullen de technici niet sleutelen, want het is
niet de bedoeling dat deze Dornier ooit nog
zal vliegen. Daarvoor is de vliegboot te kost
baar. „Dat doe je hooguit als je de beschik
king hebt over twee exemplaren. Nu is het ri
sico te groot dat zo'n uniek toestel verloren
gaat," aldus De Geus.
Opschuren
In het eerste stadium zullen vijftien tot twin
tig mensen heel voorzichtig de buitenkant
van de vliegboot opschuren. Ernstige carros-
serieschade moet dan aan het licht komen.
Op het eerste gezicht lijkt de staat van het
toestel mee te vallen, vinden de technici. Al
leen de neus van de Domier heeft ooit gerui
me tijd onder water gestaan. „Daar is waar
schijnlijk ernstiger averij te verwachten", al
dus Huizer.
In een volgend stadium zullen enkele spui
ters van de MLD het vliegtuig van de Neder
landse kleuren voorzien. Begin april moet de
restauratie van de Domier klaar zijn en zet de
Luchtmachtbergingsdienst het toestel op
nieuw in elkaar. „Zij hebben de meeste routi
ne met dit soort zaken en beschikken over
het juiste materieel zoals grote kranen en
dergelijke," verklaart De Geus.
De montage zal overigens geen eenvoudig
karwei zijn, want de MLD heeft 'geen mens
in huis die ooit op zo'n toestel heeft gevlo
gen'. Enkele oud-marinemensen hebben hun
hulp aangeboden. Maar omdat het tientallen
jaren geleden was dat ze op deze Domiers
vlogen konden ze geen gedetailleerde infor
matie verstrekken. „Er is genoeg documenta
tie over de Domier-24 aanwezig, maar helaas
resteert weinig technische informatie en
staan niet alle moeren en bouten op tekenin
gen aangegeven. We zijn daarom aangewe
zen op video films en foto's die tijdens de de
montage van het toestel in Engeland zijn ge
maakt", vertelt De Geus.
Uiteindelijk wordt de Domier voorzien van
het nummer X 24. Bewust is voor dit num
mer gekozen. „De echte X 24 be
staat niet meer. Van het oor
spronkelijke toestel weten we dat
het nooit kapot werd geschoten
of dat inzittenden omkwamen.
We wilden geen toestel waaraan
een te grote emotionele waarde
zou kleven. Je moet niet vergeten
dat een aantal van deze Domiers
zijn verongelukt. Nabestaanden
leven soms nog. Het is niet de
bedoeling om naast het toestel
een lijst te plaatsen met de na
men van gesneuvelden erop",
vertellen Botma en De Geus.
Over de kosten van het hele pro
ject wil niemand iets loslaten.
Duidelijk is wel dat de restauratie
aardig in de papieren zal lopen.
Daar staat tegenover dat leerling-
spuiters van de MLD ervaring
kunnen opdoen. Bovendien be
schikt het Militair Luchtvaart
Museum straks over het grootste
museumstuk dat ooit in een bin
nenruimte van een Nederlands
museum stond opgesteld.
Vliegtuigliefhebbers kunnen alvast
ruimte vrijhouden in hun agenda.
Vrijdag 5 juni 1992 wordt een van de
grootste toestellen waarmee de
Marine Luchtvaart Dienst (MLD) ooit
heeft gevlogen voor het publiek
tentoongesteld in het
marinevliegkamp Valkenburg. Dat
gebeurt ter gelegenheid van het 75-
jarig bestaan van de dienst. Het gaat
om een Domier-24 vliegboot met
een spanwijdte van maar liefst 27
meter. Eind volgend jaar gaat het
toestel naar het Militair Luchtvaart
Museum in Soesterberg. De
historische Dornier wordt het
pronkstuk van de collectie.
Op het Marinevliegkamp in Val
kenburg ligt de gedemonteerde
Domier-24 in losse onderdelen
in een hoek van een hangar. In het midden
van de ruimte staat een moderne Orion P-3C,
waaraan de onderhoudsdienst op dit mo
ment bezig is. Het is bijna onvoorstelbaar dat
de losse delen in de hoek straks een toestel
vormen dat bijna even breed is als deze Ori
on. De Dornier heeft een spanwijdte van 27
meter en een lengte van bijna 22 meter.
De Domier-24 is Brits eigendom en wordt
aan het Nederlands Militair Luchtvaart Mu
seum uitgeleend. Enkele weken geleden is
het toestel per boot vanuit het Engelse Huil
op Nederlandse bodem aangekomen. In het
holst van de nacht reed het konvooi naar het
vliegkamp Valkenburg, waar het toestel, dat
er nu nog zo armetierig uitziet, de komende
maanden wordt gerestaureerd.
Op dit moment halen medewer
kers een deel van het instrumen
tarium uit het toestel en slaan de
onderdelen op een veilige plaats
op. Een voorzorgsmaatregel, zo
blijkt Boordklokjes en andere
onderdelen van oude marine
vliegtuigen zijn bijzonder in trek
bij verzamelaars. „En er lopen
hier nogal wat liefhebbers van
dit soort vliegtuigen rpnd",
bromt een van de werknemers.
„We kunnen niet constant con
troleren wie hier rondscharrelt,
maar we kunnen het ook niet
maken om dit toestel terug te
geven aan de Engelsen wanneer
onderdelen ontbreken. Daarom
halen we allerlei onderdelen zo
lang uit het toestel".
Het Britse Royal Air Force-n
seum in Hendon heeft het t
stel in 1974 gekregen van
Spaanse luchtmacht die tot
het begin van de jaren zeventig
met deze vliegboten heeft gevlo
gen. Deze Domier heeft zeven
tien jaar lang geschilderd in de
Spaanse kleuren in Hendon ge
staan. Het Militair Luchtvaart
Museum in Soesterberg mag het
toestel voor een periode van
jaar 'lenen' en heeft een optie
voor nog eens 21 jaar.
Directeur M. Botma blijkt bij
zonder in zijn schik met het oude toestel. Het
uitlenen werd vereenvoudigd door de goede
relatie tussen het Engelse en Nederlandse
museum. Bovendien dreigde het toestel in
Engeland in een opslagplaats terecht te ko
men, omdat het museum wegens een schrij
nend gebrek aan ruimte slechts toestellen
wilde opstellen waarmee de RAF daadwerke
lijk heeft gevlogen. Hoewel Nederlandse,
Australische, Duitse, Franse, Zweedse,
Spaanse en Japanse strijdmachten in de loop
der jaren van het toestel gebruik maakten,
had juist de RAF er geen binding mee. „Toen
we dat hoorden, hebben we direct duidelijk
gemaakt dat we deze Domier graag wilden
hebben", kijkt Botma terug. „Het was voor
ons een unieke kans om dit toestel te be
machtigen".
De Britten stelden wel een aantal voor-
Van de circa tweehonderd Domiers, die
in de oorlogsjaren werden gebouwd, zijn
nog maar vier exemplaren over
