De Vlaamse
jaren van
't Leidse vuil
BIJVOEGSEL
De Leidse vuilverbranding verwerkte elk jaar 100.000 ton huisvuil uit de gemeenten Leiden,
Oegstgeest, Zoeterwoude, Voorschoten, Leiderdorp, Alkemade, Wassenaar, Sassenheim en
Warmond, verenigd in de Gevulei. Daarvan bleef 30.000 ton slakken en nog eens 3000 ton
vliegas over, die werden afgevoerd door de firma Omtzigt uit Boskoop, eigendom van Jacob
Omtzigt. Omtzigt haalde het 'residu' soms zelf op bij de vuilverbranding, maar liet de klus
meestal over aan het transportbedrijf Westdijk uit Alphen aan den Rijn die het afval naar België
bracht. In de juridische contructie die daarvoor was verzonnen werd de centrale plaats ingeno
men door Eurotrans in Papendrecht, die officieel als 'exporteur' van het afval te boek stond. Im
porteur was Vanimco in Rijkevorsel, dat was gelieerd aan De Kempen, de exploitant van de af
valhoop bij Steenfabriek Brimo/De Volharding.
a w
Deze zomer baarde
milieu-wethouder
Hans de la Mar opzien
met de onthulling dat
Leiden zich net als
andere Zuidhollandse
gemeenten in de jaren
tachtig schuldig had
gemaakt aan de
illegale stort van giftig
afval in het inmiddels
beruchte Wallonië.
Het boetekleed ('Eens
maar nooit weer')
stond de Leidse
politiek uitstekend en
er ging zand over de
afvalhoop. In de jaren
daarvoor is echter ook
Vlaanderen illegaal
volgestort met vuil uit
onder meer de Leidse
vuilverbrandingsoven,
die het afval uit de
regio verwerkte. Op 23
stortplaatsen in de
landelijke Antwerpse
Kempen liggen giftige
slakken en vliegas in
stilte de bodem en het
grondwater te
verontreinigen. Een
reportage over een
vuilnisbelt in de
klèiputten. „Eens
komt de dag dat ook
Leiden de rekening
krijgt van de
scnoonmaak."
'Eens komt de dag
dat ook de Sleutelstad
de rekening
gepresenteerd krijgt'
RUKEVORSEL KAREL BERKHOUT
De enorme hallen van de steenfa
briek Brimo voorheen De
Volharding staan grotendeels
leeg; alleen in een klein kantoorgebouwtje
worden op het graf van de gesloten fabriek
herfstbloemen gekweekt met de verkoop van
tegels. De rails waarover vroeger wagons de
klei uit de afgravingen naar de ovens reden,
zijn overwoekerd met onkruid. In een kleiput
heeft zich een meertje gevormd met een riet
kraag, een zomerhuisje en enkele bootjes.
Voorbij een omgevallen bordje 'verboden
toegang' en roestig prikkeldraad ligt een
zwarte asfalt-achtige massa, die her en der
nog wat riet en restjes klei zichtbaar heeft ge
laten.
„Illegale stortplaats '(verbrandingsasse af
komstig van Leiden)... De verbrandingsasse
werd naast de steenfabriek gestort op illegale
wijze... De gestorte asse ligt op plus minus
100 m van een visvijver (gewezen kleiput van
de steenbakkerij)... Het water blijkt sterk ver
ontreinigd te zijn zowel organisch als anorga
nisch", schreef een politieagent uit het Belgi
sche Rijkevorsel in zijn rapport na een be
zoek op 19 mei 1982 aan de stortplaats. Uit
een laboratoriumonderzoek van het Provin
ciaal Instituut voor Hygiëne was eerder al ge
bleken dat de gestorte slakken en vliegas 'een
hoog gehalte' aan zink en lood bevatten.
Rijkevorsel ligt enkele kilometers ten zui
den van Wuustwezel en de Nederlandse
grens in de Antwerpse Kempen, een gebied
zo groot als de Leidse regio en de bollen
streek bij elkaar. Het dprpje is er één zoals er
daar tientallen zijn met een kerk. een krediet
bank en enkele cafés. Op het plein hangt een
Christusbeeld aan een kruis dat smartelijk
neerkijkt op een stervende soldaat in brons,
die moet herinneren aan de Eerste Wereld
oorlog.
Van 1980 tot 1982 werd ongeveer 20.000
ton aan slakken cn vliegas uit de Leidse vuil
verbranding illegaal gestort bij Rijkevorsel,
waarheen de Boskoopse transportfirma Omt
zigt uitweek omdat de stortplaats in Alphen
den Rijn op 1 juli
1981 defintief werd
gesloten. Jacob Omt
zigt die het echte
vervoerswerk groten
deels overliet aan
transporteur West-
dijk uit Alphen aan
den Rijn was de sleu
telfiguur in deze
'Vlaamse connectie'.
De transporten ver
liepen langs een in
gewikkelde keten van bv'tjes van Omtzigt (zie
kader), waarin de Papendrechtse firma Euro
trans 'handel in bouwmaterialen...in de
ruimste zin des woords' zoals het handelsre
gister meldt centraal stond.
Rijkevorsel is één van de 23 plaatsen in de
Kempen waar begin jaren tachtig afval werd
gestort uit Nederland en Duitsland, bij elkaar
honderdduizenden tonnen. Zoals in het na
bijgelegen dorpje Malle, waar nu nog naast
een steenfabriek aluminiumslakken uit
Duitsland worden gestort, terwijl de koeien
honderd meter verderop staan te grazen.
Deze stortplaats werd in het verleden ook
aangedaan door Zegwaard, die nu in Neder
land terecht staat voor milieumisdrijven.
Steengroeven
„Het vuil is grotendeels gestort in steengroe
ven, zandgaten en kleiputten bij bedrijven die
worden gekenmerkt door de afwisseling van
vette en magere jarpn", zegt een ambtenaar
van het Overleg Vlaamse Afvalstoffen Maat
schappij (OVAM), de vuilcontroledienst van
Vlaanderen. ..Het ging begin jaren tachtig heel
slecht met de baksteen- en cementfabrieken
en die waren maar wat graag bereid om geld
binnen te halen met het openen van stort
plaatsen op hun terrein
Het storten van buitenlands afval was echter
volstrekt verboden sinds de Vlaamse afvalstof
fenwet op 2 juli 1981 in werking trad. „Ver
branden van buiten
lands huisvuil1
Vlaanderen toen nog
wel toegestaan en
Belgisch afval mocht
ook worden gestort.
Het Nederlandse af
val .dat bedrijven in
de Kempen stortten
was wel illegaal", zegt
een politiefunctiona
ris van de Antwerpse
justitie die anoniem
wil blijven. De grens ging echter niet dicht en
de transporten gingen door, in Rijkevorsel met
een frequentie van drie maal per dag. Omtzigt
bracht toen overigens een deel van de slakken
(30.000 ton per jaar) wel al naar Wallonië.
De gemeente Rijkevorsel besloot wel op te
treden tegen de stortplaats die eigendom was
van Omtzigt, de afvaltransporteur van de
Leidse vuilverbranding. Op 26 maart 19Ó2
kreeg de exploitant De Kempen de opdracht
van het stadsbestuur om de putten leeg te ha
len cn de slakken met de as af te voeren. Toen
dal niet hielp besloot Rijkevorsel tot een kort.
geding (22 april) legen De Kempen en eiste
stopzetting van de stort. Omdat Rijkevorsel de
voorgeschreven termijnen had overschreden
ging de rechtszaak uiteindelijk niet eens door.
Rijkevorsel liet het er niet bij zitten en stuur
de een maand later een brief naar de OVAM,
die inderdaad een kijkje kwam nemen op de
vuilhoop. Op 28 juni 1982 vaardigde de burge
meester een bevelschrift tot sluiting en verze
geling van de stortplaats, dat volledig werd ge
negeerd. De politie die twee keer in de week
langskwam, trad niet op tegen de aanvoer van
afval.
Hoe dat er toen ongeveer moet hebben uit
gezien, valt nu nog te bezichtigen op de stort
plaats in het nabijgelegen Malle. Naast een
modem ogende steenfabriek ligt een stort
plaats met glooiingen zover als het oog reikt,
waarover vrachtwagens ongehinderd af en
aan rijden. Bij de geopende slagboom staat
een bord 'stortplaats van de OVAM' en een
hokje met mannen die alleen oog voor elkaar
hebben. Officieel wordt hier alleen Vlaams
huisvuil gestort, maar uit het dossier van de
Antwerpse politie blijkt dat de Venlose firma
Petrans hier ook industrieel afval uit Duitsland
dumpt, terwijl in het verleden AVR-slakken
werden gestort.
„De Nederlandse autoriteiten hebben al ja
ren boter op het hoofd", klaagt de politieman.
„Zolang het ministerie van vrom exportver
gunningen voor afvalbedrijven blijft afgeven,
heeft onze importstop geen enkele zin", zegt
hij en laat zeer recente vergunningen zien.
„Jullie Nationaal Milieu Beleidsplan is prach
tig, ik citeer er geregeld uit. Maar in de praktijk
geven de Nederlandse autoriteiten al jaren
niets om afval dat hier terecht komt."
Uit de verslagen van het toenmalige bestuur
van de Leidse vuilverbranding blijkt inderdaad
dat Leiden en de regiogemeenten zich in de
Vlaamse jaren uitsluitend bekommerden om
de hoogte van de stortprijzen. Op 8 april 1982
schreef directeur Overmeire een bezorgde
brief aan het bestuur, waarin hij zijn vrees uit
te dat de stort naar België wei niet lang meer
zou duren en het vuil spoedig elders moest
worden gedumpt voor meer geld. Veel eerder
al (9 december 1980) had Leiden al per brief
vernomen van de Vereniging van Zuidhol
landse Gemeenten dat 'de grenzen voor Zuid-
holandse afvalstoffen (kunnen) worden geslo
ten' en dat 'een Belgisch gemeentebestuur'
niet meer wilde dat het dorp als 'stortplaats
fungeerde'
Gestraft
De opmerking sloeg op de toenmalige burge
meester Van Beveren van Brecht. een plaatsje
op 5 kilometer van het 'Leidse' Rijkevorsel.
„Van Beveren heeft zijn best gedaan om de af
valbazen weg te krijgen, maar hij is daarvoor
gestraft door hogere instanties. Terwijl een
burgemeester hier in Vlaanderen in principe
zijn leven blijft zitten, is hij op een zijspoor ge
zet", zegt de OVAM-ambtenaar over Van Be
veren die op zijn woonadres geen sjoege geeft.
Van Beveren ontwikkelde zich tot lokale
held door de aanvoer van afval krachtig aan te
pakken. Hij wist de stortbazen te verdrijven.
Bij de transporteurs begon de aftocht naar het
zuiden: naar de Rupelstreek bij Mechelen en
later verder naar Wallonië, waar zij tot 1986
konden blijven storten. „Uiteindelijk zijn zij
vermoedelijk in Noord-Frankrijk terechtgeko
men, maar daarvoor zijn nog geen bewijzen",
zegt de OVAM-ambtenaar.
Geïnspireerd door dit succes begon ook Rij
kevorsel in 1983 met het aanpakken van de
Leidse vuilstort door Jacob Omtzigt. Zijn stort
plaats die als steenfabriek te boek stond, had
van de provincie ondanks de verzegeling een
vergunning gekregen voor het graven van
nieuwe kleiputten. 'Een middel om op verdo
ken wijze een stortplaats te openen' vond Rij
kevorsel. „De steenfabriek werkte al nauwe-
lijks meer. dus er was helemaal geen kleiput -
nodig behalve dan voor de stort, later zijn die
gebouwen ook gebruikt door andere afvalba- -r
zen", zegt de OVAM-ambtenaar die voor een
bezoek aan deze heren ,een kogelvrijvest advi- j
seert. ZZ
Toen Omtzigt ondanks talloze brieven van
geen wijken wist, ging het dossier-Rijkevorse!
in 1983 naar de justitie in Turnhout. De afval-
transporteur van Leiden verlengde de afval-
transporten van Vlaanderen naar Wallonië,
wat begin dit jaar nogal wat stof deed opwaai
en in de Leidse politiek. Inmiddels had Vlaan
deren de grens al gesloten voor Nederlands af
val, terwijl Wallonië in augustus zou volgen.
Konijn
In Leiden was het geweten intussen een beetje
gaan knagen dat jaar. De inmiddels overleden
directeur Overmeire van de vuilverbranding -
bracht een bezoekje aan België en had daar
een prachtige stortplaats gezien, waar het af
val op zeer verantwoorde wijze in de kleiput
ten was gegooid. Zijn enige vrees betrof weer
de kans dat de importvergunning niet zou
worden verlengd.
De troep was echter wel degelijk schadelijk
voor de bodem en de Vlaamse autoriteiten ga
ven in 1984 de opdracht om de slakken af te- -
voeren. Bij exploitant De Kempen kwam toen
onmiddellijk een bekend konijn uit de hoge
hoed: de slakken zouden worden gebruikt als
bouwmateriaal, zoals betonnen palen, klin
kers en de onderlaag van het asfalt. „Dat was -
een bekende smoes van de afvalbazen, maar
die slakken zijn daarvoor helemaal niet ge-
schikt Na een aantal jaren gaat het beton 2
scheuren, zoals bij de lantaarnpalen langs de
weg Gent-Antwerpen is gebeurd", legt de Z
OVAM -ambtenaar uit.
De vergunning daarvoor kwam dan ook niet -
af. Merkwaardig genoeg stuurde de OVAM op 2
30 augustus 1984 maar liefst drie brieven aan
Omtzigt. De inhoud was illustratief voor de 2
onduidelijke rol die de Vlaamse overheid zelf
in deze zaak speelde. In de ene vroeg OVAM-
ambtenaar Vandermeerschen wanneer de Z
produktie van bouwmateriaal kon beginnen,
in de andere weigerde hij een vergunning
daarvoor en in de laatste beval hij de stort
plaats onmiddellijk te ontruimen, anders zou 1
dat op kosten van De Kempen geschieden.
Er gebeurde niets, maar de OVAM heeft
geen behoefte aan commentaar.
Krankzinnig
De slakken liggen er nog steeds. In de Ant- -
werpse Kempen staan her en der borden met
doodshoofden en een oproep het storten van
afval uit het buitenland te staken. Een actie
voerder zegt: „Het is krankzinnig dat de stort -
in dit landbouwgebied gewoon doorgaat, ter-
wijl de overheid geen vinger uitsteekt. Dat ge
beurt nu al jaren en de bevolking hier heeft er -
genoeg van."
Onder druk van de bevolking en de regiona
le kranten is bij de Belgische autoriteiten het
idee gerezen, dat in elk geval met de stort
plaatsen in Vlaanderen iets moet gebeuren.
Hoofdofficier van de Antwerpse justitie Gepts -
heeft het onderzoek naar de jaren van stort -
bijna afgerond en besluit één dezer dagen
welke firma's zullen worden vervolgd. De ge
meenten in de Kempen hebben plannen om
de stortplaats voor miljoenen guldens te laten
schoonmaken en voelen er veel voor de reke
ning te presenteren aan hun Nederlandse col-
legas.
Volgens Europarlementariër P. Staes is de
tijd van de afrekening gekomen. „De grote
transporten zijn voorbij en nu wordt uitge
zocht wie er moet gaan betalen. Met spanning
kijken wij of de Nederlandse rechter in het
proces tegen Zegwaard de overheid mede-ver- -
antwoordelijk vindt. Als dat zo is, dan gaan wij -
eerst de AVR aanpakken want ok die wisi
heel goed wat er met hun slakken gebeurde.
En dan komen wij daarna ook met de nota bij
Leiden".
J
