Feiten
Platteland Cambodja
kent nog geen rust
Phnom Penh krabbelt overeind:
er zijn zelfs stoplichten nodig
Geen vergeving voor Rode Khmer
CAMBODJA
THAILAND
Samrong
ThbengMeanchey \l
igkot
■£|iem Reap
^.CAMBODJA
*^=3ïp \^Kompong Thom/ t
Lomphat
Sisophon
[Battambarig
Pursat'^^Sj^^
Kompong^
ChhnangV
ongPHNOM PENH:
Kompong;S'peu(h
Senmonorom
\Kompong
2 Prey
kVeng Vi
V* SDVay'
7===J^en9V\
:Kompong Som*
-«Kampot
'Lang leve de volksrevolutio-
naire partij!'. Tot voor kort
sierde deze slogan de gevel
van het departement voor
toerisme in de Cam
bodjaanse hoofdstad
Phnom Penh. Maar de kreet
is nu verdwenen onder een
dikke laag witte verf. Achter
haald als zij is nu de partij
premier Hun Sen het
communisme heeft afge-
i de hamer en sik
kel uit het embleem zijn ver
wijderd.
Zo gaat dat in Phnom Penh.
Zo is het altijd gegaan.
Heersers kwamen en heer-
s gingen ten onder. De
Cambodjaanse hoofdstad
paste zich aan. Neem de
Tou Samouth-boulevard, de
belangrijkste verkeersader in
Phnom Penh. In de Franse
koloniale tijd heette die de
Boulevard Doutard de
Lagrée. Tijdens de jaren van
prins Sihanouk (1953-1970)
sprak men van de Boulevard
Norodom.
i vervolgens generaal
Lon Nol de macht greep
werd de brede laan de Bou
levard van de Negende Ok
tober genoemd. Alleen tij
dens het repressieve bewind
deed de straatnaam er niet zc
massasmoordenaar Pol Pot joeg de bevolking
imers het platteland op en liet de stad verlaten
door iedereen aan haar lot
Nu in het kader v
alles te koop. Japanse horlo
ges, televisies, ghettoblasters,
videorecorders maar ook Ne
derlands bier en Frans stok
brood.
„Er hangt een euforische
stemming en een sfeer van
ongekende energie", vertelt
een Britse journalist. „Toen ik
op straat, akelig stil zelfs. En
moetje nu eens zien: de
straathandel bloeit. Het ver
keer is een chaos. Er zijn zelfs
stoplichten nodig. Ik heb me
vaak afgevraagd hoe de men
sen hier konden leven zonder
telefoon, vaak ook zonder
licht en water, totaal afgesne
den van de buitenwereld.
Wat ik zo boeiend vind aan
Phnom Penh is dat de stad
ondanks alle ellende haar
grandeur heeft weten te be
houden. De brede boule
vards, de Franse villa's. Het
ademt een sfeer van koloniale
elegantie".
Phnom Penh mag zich dan
oprichten, de schoonheid van
deze naar schatting 900.000
inwoners tellende stad kent
wel degelijk zijn grenzen. De
contrasten zijn soms over
weldigend. In het luxueuze
hotel Kambodjana kun je
mokkataartjes eten terwijl je uitzicht hebt op een
toe. Guerrilla-leider krottenwijk. VN-soldaten stappen stoer rond in
Phnom Penh en drukken een van de tientallen
verminkte oorlogsveteranen een aalmoes in de
hand. Witte VN-jeeps verdringen de fietstaxi, de
Als de duisternis valt over Phnom
Penh begint de werktijd van de,
veelal Vietnamese, prostituées.
foto afp stefan ellis
i de Rode Khmer
i grootscheepse VN-opera- cyclo, uit het straatbeeld.
tie Sihanouk is teruggekeerd en democratische
verkiezingen op het programma staan, lijkt de tijd
niet meer ver dat de Boulevard Lenin en de Quai
Karl Marx hun naam verliezen. Sihanouk is back
town en Phnom Penh zal het weten ook. Overal bruiken, en de
Misschien zijn de tegenstellingen 's avonds wel
het scherpst in de Cambodjaanse hoofdstad. Ter
wijl de daklozen hun kramas losknopen, de ge
haakte roodwitte halsdoeken die ze als kussen ge-
langs de weg van het Vliegveld Pochentong
waar voor het eerst sinds 1975 weer geregeld wes
terse toestellen landen naar de stad hangen
glamourachtige portretten van de prins op jonge
leeftijd. Het in het centrum gelegen koninklijk pa
leis is gerestaureerd. De detonerende krottenwijk
ernaast is platgewalst. Niemand lijkt met dat
laatste problemen te hebben.
De bewoners van Phnom Penh zien de toekomst
r helemaal zitten. Na 21 jaar burgeroorlog en
perioden van pure annoede willen zij met een
schone lei beginnen.' Nu de regering van Hun Sen
haar greep op de plan-economie volledig heeft
verloren, is op de markten van Phnom Penh van
hun totaal uitgewoonde
blokhuis opzoeken begint voor de nouveau riche,
de zich verrijkende ambtenaren, de succesvolle
zakenman, de dag pas echt. In de restaurants en
dancings is het vanaf zeven uur tot diep in de
nacht bal en vloeit het geimporteerde bier rijke
lijk. Vietnamese prostituées met veel gekleurde
strikken in de lange zwarte haren, proberen een
VN-soldaat aan de haak te slaan.
Op straat is het dan al uren aardedonker en zijn
de brede boulevards vanwege het ontbreken van
putdeksels levensgevaarlijk terrein. Want ondanks
de aanwezigheid van Sihanouk en de VN is het
aantal werkende straatlantaarns in Phnom Penh
nog altijd op één hand te tellen.
Zaterdag *14 december 1991 Redactie: 023-150225 JANINE BOSMA ALTAN ERDOGAN RONALD FRJSART (chef) ONNO HAVERMANS PATRICK VAN DEN HURK HANS JACOBS JOLANDA OUKES JAN PREENEN SJAAK SMAKMAN
Vertalingen: MARGREET HESLINGA LUUTJE NIEMANTSVERDRIET Vormgeving: MARIANNE VERSCHUREN
EN MENINGEN
Dé leiders van de Cambodjaan
se Rode Khmer zullen de vol
gende week opnieuw een po
ging doen naar Cambodja terug
te keren. Op 27 november werd
de huidige voorziter van de Ro-
de^Chmer Khieu Samphan bijna
gelyncht toen een woedende
menigte het huis bestormde
waar de delegatie van de Rode
Klim er was ondergebracht.
De Rode Khmers zullen ook de
ze keer nauwelijks kunnen reke
nen op een beter onthaal, want
de Cambodjaanse bevolking
trekt zich weinig aan van de
verzoeningsgedachte, die de
grondslag vormde voor het vre
desakkoord dat in oktober in
Parijs werd gesloten.
Na het incident op 27 novem
ber leefde de vrees dat het vre
desakkoord alleen nog op pa
pier zou bestaan en dat de spo
radische gevechten die zich na
de ondertekening van het ak
koord nog voordeden zouden
ontaarden in grootschalige mili
taire conflicten. Maar tegen de
verwachting in reageerde de
Rode Khmer zeer gelaten op de
vernedering die hun leider was
aangedaan.
De verzoeningsgedachte, die
onlangs nog eens door Khieu
Samphan zelf is verwoord voor
dat hij op 27 november naar
Phnom Penh vertrok, met de
woorden „We moeten alemaal
het verleden laten rusten men
moet geen oude koeien uit de
sloot halen", vindt bij de Cam
bodjaanse bevolking absoluut
geen weerklank. Voor de bevol
king van Phnom Penh, die bijna
allemaal in hun familie slacht
offers van de Rode Khmer heb
ben, was de komst van de voor
malige beulen een ondraaglijke
provocatie.
Bijna twee maanden na de on
dertekening in Parijs van het
VN-vredesverdrag voor Cam
bodja is rust in het land dan ook
nog lang niet overal weerge
keerd. Terwijl in de hoofdstad
Phnom Penh een euforische
stemming hangt, lijdt het plat
teland nog dagelijks onder de
gevolgen van meer dan 21 jaar
burgeroorlog. En eigenlijk is die
oorlog daar nog niet voorbij.
Akkoord maakt geen einde aan ellende
„Of hier op het platteland iets is veranderd na het vredes
akkoord van Parijs? Vergeet het maar. De Rode Khmer
probeert nog altijd dorpen te veroveren en ze jagen de
boeren de stuipen op het lijf met hun nachtelijke stroop
tochten. In Phnom Penh mag het dan vrede zijn, hier
gaat de oorlog gewoon door".
pi irqat kpk y/akj mm blemen met het Parijse vredes
akkoord. Een uitvloeisel daar
van is namelijk dat al in april
volgend jaar een begin wordt
gemaakt met de repatriëring
van de 350.000 Cambodjaanse
vluchtelingen uit de kampen
aan de grens met Thailand. De
mensen moeten tijdelijk wor
den gehuisvest in zes grote op
vangkampen, waama ze verder
trekken naar regionale verza
melpunten. Daar krijgen ze land
toegewezen. In Pursat komt een
van de opvangkampen en in de
provincie zullen verder duizen
den teruggekeerde vluchtelin
gen proberen een nieuw be
staan op te bouwen. Hoe staat
het met de voorbereidingen.
Kunnen we het opvangkamp
bezoeken?
Kang Heang, eerste vice-gou-
vemeur van de noordwestelijke
provinciestad Pursat, blijft
vriendelijk glimlachen maar zijn
kritiek op het akkoord van Parijs
is messcherp. Dat laatste is op
vallend. Cambodjaanse rege
ringsfunctionarissen hebben
een naam hoog te houden als
het gaat om terughoudend en
ontwijkend reageren op vragen
van journalisten. Maar Kang
Heang neemt die middag in de
voorname ambtswoning van de
Franse resident in de provincie
stad Pursat geen blad voor de
mond.
„De internationale gemeen
schap beseft niet dat het ak
koord van Parijs praktisch niet
uitvoerbaar is. De VN zouden
de schendingen van het staakt-
het-vuren controleren. Maar ik
heb hier nog geen VN-soldaat
gezien. En dan het punt van
ontwapening en de demobilisa
tie.
Hoe willen de Verenigde Naties
bijvoorbeeld nagaan of de Rode
Khmer echt 70 procent van haar
wapens inlevert? Weet u wat de
strijders van Pol Pot gaan doen.
Ze zullen hun belangrijkste wa
pens in de jungle begraven en
vervolgens tijdens een bijeen
komst met de internationale
pers een aantal jonge soldaten
zich laten overgeven en die hun
oude wapens op een hoop laten
gooien", zo voorspelt de eerste
vice-gouvemeur.
Verdwenen asfalt
Pursat hebben we bereikt na
een adembenemende tocht. De
189 kilometer lange weg van
Phnom Penh naar de provincie
hoofdstad voert door typisch
Cambodjaans landschap. Zo ver
het oog reikt rijstvelden met
hier en daar wat suikerpalmen
eenvoudige boerenhutjes
in stro.
Maar het is niet alleen vanwege
het landschap en de indrukwek
kende reis. Highway Five ver
bond vroeger de Cambodjaanse
hoofdstad Phnom Penh met
Thailand, maar najaren van
burgeroorlog verdient deze weg
zijn fraaie naam absoluut niet
meer. Bijna al het asfalt is ver
dwenen. Het aantal diepe kui
len is bijna ontelbaar en de
tientallen bruggen ogen uiterst
onbetrouwbaar. Onze Cam
bodjaanse chauffeur wil zich
echter niet laten kennen en hij
neemt alle hindemissen, waar
toe hij ook dorpen meent te
moeten rekenen, op topsnel
heid.
De provincie Pursat vormt met
Battambang, Sisophon en Siem
Reap het noordwesten van
Cambodja. Het gedeelte van het
land dat in de loop van de jaren
het sterkst te lijden heeft gehad
onder de activiteiten van de Ro
de Khmer. Het gebied tussen
ghway Five en het zuidelijk
egen Cardamom staat ook
nog als zeer gevaarlijk te
boek. Het getuigt van roeke
loosheid na zonsondergang
over Highway Five te reizen. De
kans op een overval door guer
rillastrijders is levensgroot aan
wezig.
Dreiging
Wat kan Kang Heang doen aan
de constante dreiging van de
Rode Khmer in zijn gebied. „Op
dit moment weinig, heel weinig.
We weten dan wel waar onge
veer zich een aantal wapen-
voorraden bevindt en we heb
ben ook een strategie ontwik
keld om ze te vinden, maar we
hebben te maken met het vre
desverdrag van Parijs. Voordat
e tot actie mogen overgaan,
moeten we eerst overleggen
met onze minister van defensie
en hij op zijn beurt weer met de
vertegenwoordigers van de VN
die Cambodja mede besturen.
Ondertussen zijn mijn handen
gebonden, kan de Rode Khmer
zijn gang gaan en vallen er nog
steeds doden en gewonden",
zegt Kang Heang.
De tweede vice-gouverneur,
Sun Chanteol, heeft zo zijn pro-
Traag
De vraag brengt hem even in
verlegenheid. Maar hij herstelt
zich snel. „Dat mag u, maar ik
vrees dat er weinig te zien is.
We hebben eigenlijk alleen nog
maar stukken jungle van zijn
bomen ontdaan. Dat de aanleg
van het kamp zo traag verloopt
is niet onze schuld. Diverse
hulporganisaties overleggen
momenteel namens de VN met
lokale handelaren over de aan-
legkosten. Het probleem is dat
de VN niet weten hoeveel geld
mag worden uitgegeven. Maar
het kamp komt er wel. Daar ben
ik van overtuigd", zegt Sun
Chanteol.
„Waar ik me veel grotere zorgen
over maak is de opvang van de
vluchtelingen die zich in onze
provincie permanent gaan ves
tigen. Die mensen zijn tijdens
de Vietnamese invasie van eind
1978/begin 1979 op de vlucht
geslagen. En ze zijn in de kam
pen aan een luxe leventje ge
wend geraakt met iedere dag
rantsoenen van de VN. Ze heb
ben geen enkel idee hoe het is
voor je bestaan te moeten knok
ken. Ik waag te betwijfelen of de
vluchtelingen nog weten hoe je
rijst verbouwt." Sun Chanteol
heeft nog een probleem: dat
van de honderdduizenden
landmijnen die overal in Cam
bodja nog dagelijks dood en
verderf zaaien. Maandelijks
worden er twee tot driehonderd
amputaties verricht. Het aantal
mensen dat minder ernstig ge
wond raakt door een ontplof
fende mijn moet in de duizen
den lopen. Het Rode Kruis in
Phnom Penh heeft een land
kaart getekend van het noord
westen van Cambodja. Daarvan
valt af te lezen dat sommige
dorpen daar over de weg niet
meer bereikbaar zijn. Overal lig
gen mijnen.
Killing Fields
Het zijn de nieuwe killing fields
van Cambodja. In Phnom Penh
had officier Mare Pedersen, lid
van de twintig man sterke
Nieuwzeelandse VN-mijnoprui-
mingsdienst ons al duidelijk ge-
Dankzij buitenlandse hulp kan deze Cambodjaan betere kunstledema
ten aangemeten krijgen. Voor veel slachtoffers van ontploffende mijnen
is de hulp echter ontoereikend. foto afp stefan ellis
maakt dat het VN-budget op dit
terrein ernstig te kort schiet. De
Unamic, de missie die de echte
VN-vredesoperatie momenteel
in Cambodja voorbereidt, heeft
slechts twintig miljoen gulden
tot zijn beschikking en dat geld
gaat voornamelijk op aan het
opzetten van een werkend com
municatienet.
„Unamic kan alleen een educa
tief programma uitvoeren waar
mee we hopen de Cambodja-
nen nog bewuster te maken van
het gevaar van de landmijnen",
zegt Pedersen. Het echte oprui
men, zo blijkt, kan dus op zijn
allervroegst pas in maart vol
gend jaar beginnen als de Un-
tac, de VN-missie die Cambodja
gaat besturen tot aan de verkie
zingen van het voorjaar 1993
zijn werk begint.
De honderdduizenden mijnen die in f
Het zijn de nieuwe killing fields.
Verminkte soldaten en boeren
bedelend om een aalmoes be
palen ook in de totaal uitge
woonde provinciehoofdstad
Pursat het straatbeeld. In het
provinciaal ziekenhuis heeft
men een speciale afdeling voor
slachtoffers van de landmijnen.
Op het plaatsje voor deze hou
ten barakken scharrelen var
kens en honden rond. Familie
leden zitten eten te koken voor
de gewonden.
Drama
Binnen liggen op houten bed
den een stuk of twintig patiën
ten teneergeslagen voor zich uit
te staren. Een boer vertelt dat
hij zijn linkerbeen vijf maanden
geleden ernstig heeft bescha
digd toen hij op een mijn stap
te. „Daarvoor is hij toen behan
deld in Battambang", vertelt
een Cambodjaanse arts. „Maar
wat ze daar met hem hebben
uitgevoerd is mij een raadsel.
Toen hij hier kwam werd zijn
been steeds korter. Ik probeer
het zaakje weer wat uit te rek-
ken..Het is een langdurige be
handeling, dat zult u begrijpen. -
Hij zal nog wel een tijdje hier
moeten blijven."
In haar woning vlakbij het zie
kenhuis een voornamelijk zuch
tende dokter Beien Pedrique.
De Spaanse arts werkt nu zo'n
twee jaar in Pursat voor 'Artsen
zonder Grenzen'. Hoe kijkt zij
tegen de aanstaande repa
triëring aari.
„Het wordt een ramp, een dra
ma: 350.000 mensen komen te
rug naar een land waar hon
derdduizenden mijnen liggen.
Een land bovendien dat maar
net in staat is het hoofd boven
water te houden. Er is een chro
nisch tekort aan medicijnen. De
organisatie van de ziekenzorg is
gebrekkig. En in het ziekenhuis
valt om de haverklap het licht
uit", zegt de Spaanse arts.
Optimistisch
Is er dan werkelijk niets posi
tiefs te melden uit Pursat? Is in
deze provinciestad zelfs niets te
merken van een wederopbouw-
koorts? Pedrique: „Akkoord, de
sfeer is wat optimistischer dan
een tijdje geleden. Mensen ma
ken weer plannen, zijn minder
apathisch. Maar aan de andere
kant zie ik ook weer boeren en
ook handelaren wegtrekken
naar Phnom Penh, treurig maar
ook heel begrijpelijk. Nu we
geen hulp meer krijgen van de
Sovjetunie zijn sommige men
sen doodsbenauwd dat het hele
zaakje hier in elkaar zal stor
ten".
Bestaat het gevaar dat door
groeiende tegenstellingen tus
sen de stad en het platteland de
Rode Khmer ondanks alles toch
weer aanhang verwerft onder de
arme boerenbevolking? En dat
Pol Pot opnieuw zal proberen
de macht te veroveren?
Westerse waarnemers in
Phnom Penh houden met die
mogelijkheid ernstig rekening.
In Pursat de uiterst sceptische
Kang Heang: „Waar ik zo bang
voor ben is dat het Westen ons
na de verkiezingen van 1993
vergeet. Dat zou een ramp zijn.
Nu heeft de bevolking weer ver
trouwen in onze regering. Maar
dat zal veranderen als de geld
stroom stopt. En wij zelf bezit
ten niets, helemaal niets. Zon
der geld uit het Westen gaat het
weer mis in Cambodja. En dan
komt de Rode Khmer terug.
Niet vandaag of morgen. Maar
ze komen terug."
- Weg
z=mmK=. Spoorweg
0 km 100
