Religie
Het geloof, wel of niet op de televisie
Raad van Kerken wil
oecumenische doopmodel
'Anti-joodse tendenzen
in bijbel onderzoeken'
Zaterdag 14 december 1991 Redactie: 071-161400 Eindredactie: CONNY SMITS Vormgeving: HENK BUIS
21
'HET IS ENTERTAIN
MENT Maar daar moeten
we niet naar toe, omdat
we er niet van houden'
'DE TV IS ER NIET voor
om een pratende domi
nee te laten zien. Dat is
typisch iets voor de kan
sel'
'JE KUNT BEST RELIGIEUZE komedies op de tv
brengen, zoals in Amerika al gebeurt. Binnen de Hil-
versumse omroepen zou er een goeie samenwerking
kunnen komen tussen de afdelingen godsdienst en
amusement'
„Je kunt best religieuze komedies op tv uitzenden
Drs. Marjeet Verbeek van het Katholiek Mediacentrum in Driebergen. „De religieuze programma's op de tele
visie vormen een goeie afspiegeling van het pluralisme in onze samenleving". foto ton kastermans
Moet er nou wel of geen religie op de televisie. En hoe
breng je zo iets op de buis. Moet dat gebeuren met een
show-effect, zoals de Amerikaanse tv-dominees, al of niet
huilend, waarbij steeds weer een beroep wordt gedaan
op de kijkers om vooral toch de portemonnee open te
houden. Volgens tegenstanders van deze 'religieuze ko
medianten' gaat het in deze programma's in de eerste
plaats om de money en is de spiritualiteit in deze reli
gieuze showbusiness maar bijzaak. Door tal van schan
dalen rond de tv-evangelisten is de belangstelling voor
hun optreden weliswaar minder geworden, maar ze laten
nog altijd wekelijks van zich horen.
DRIEBERGEN BERT POL
Voor drs. Marjeet Verbeek, staf
medewerkster van het Katholiek
Mediacentrum (KMC) in Drie
bergen, dat zich in het bijzon
der toelegt op audiovisuele cur
sussen, staat in elk geval vast
dat een dergelijke vorm van
godsdienstig entertainment het
in Nederland niet zal halen.
Hoewel ze wel van mening is
dat men in Amerika tv kan ma
ken. Waarmee ze niet wil zeg
gen dat „alles" wat uit de States
komt ook goed is, „maar elke
keer weer verzinnen ze toch
maar een tv-formule". En, zo
voegt ze eraan toe: „Ze hebben
toch de soap uitgevonden, die
daarna eindeloos is gekopieerd.
Ik denk ook aan de detective
Hill Street Blues. Die formule
was compleet nieuw". Verder
noemt ze het programma St. El
sewhere. „Dus dachten ze hier
in Nederland: dan maken wij
gewoon Medisch Centrum
West. Maar dat is je reinste na-
aperij".
En wat die Amerikaanse tv-
evangelisten betreft. De Neder
landers zijn er gewoon te nuch
ter voor, zo meent Verbeek.
„Het is entertainment. Maar
daar moeten we niet naar toe,
omdat we er riiet van houden".
Maar wat dan? Dagsluitingen?
Die zijn er nauwelijks meer.
Waar zijn de epilogen van de
KRO gebleven, die vaak gepre
senteerd werden door de be
kende pater Leopold Verhagen.
Deze priester met zijn witte kuif
trok toch een grote schare kij
kers. Ook zó'n vorm van het
brengen van de blijde bood
schap komt volgens Verbeek
niét meer over. „De tv is er niet
voor om een pratende dominee
te laten zien. Dat is typisch iets
voor de kansel". Hoe moeten de
uitzendingen met de bijbelse
boodschap er dan uit komen te
zien.
Aanpak
Voor Marjeet Verbeek staat in
elk geval vast dat religie op de tv
niet is weg te denken, omdat
mensen toch behoefte hebben
aan godsdienstige program
ma's. De omroepen die ze uit
zenden zijn dit natuurlijk ook
verplicht aan hun achterban, al
dus de KMC-medewerkster,
wier voorkeur zelf uitgaat naar
religieuze programma's met
een drama-achtig karakter. Het
publieke bestel is ideaal voor
het maken van religieuze pro
gramma's, meent ze. „Als je
kijkt naar de voorwaarden om
religieuze programma's te ma
ken, kun je geen beter tv-pro-
grammering hebben. Want er
kunnen nu identiteitsgebonden
programma's gemaakt worden.
En ook nog eens een groot aan
tal. Ze vormen een goeie afspie
geling van het pluralisme in on
ze samenleving".
Dit in tegenstelling met de
Duitse tv (ARD en ZDF), het
Belgische tv-medium en de
Britse BBC. Maar Verbeek stelt
heel duidelijk, dat het nog maar
de vraag is of het I lilversumse
bestel ook betere godsdienstige
programma's maakt dan de
buitenlandse zenders. Want
waar vind je op de Nederlandse
buis een uitzending als Songs of
Praise, dat elke zondagavond op
BBC 1 wordt uitgezonden. Ner
gens dus. „De EO wil z'n achter
ban op evangelische wijze nog
wel eens prikkelen. Dat gebeurt
bijvoorbeeld door bekerings
programma's. De IKON-pro-
gramma's lijken daar niet op,
maar ze geven toch heel duide
lijk aan hoe religie ook kan. Ook
die programma's zijn prikke
lend. De NCRV en KRO zijn wat
dat betreft minder duidelijk. En
dat is jammer, want daardoor
trek je nauwelijks nieuwe geïn
teresseerde kijkers. Wel brengt
de KRO religieuze programma's
met een duidelijke journalistie
ke en afstandelijke aanpak".
Lage kijkcijfers
Is er te veel religie op de tv in
ons land? Dat valt wel mee,
meent Verbeek. En de ene om
roep doet er meer aan dan de
ander. „Je hoeft nou ook weer
niet de hele avond kennis te ne
men van hun identiteit". Eén
ding weet ze heel zeker, reli
gieuze programma's hebben
een lage kijkdichtheid. Bij het
maken ervan staat ze zelf het
dichtst bij de programmering
van de IKON. „Ik zou ook religie
verpakken in dramaproduktie,
omdat drama naast show en
quiz het sterkste is op televisie,"
zegt Verbeek, die komende vrij
dag, 13 december, een van de
sprekers is op een bijeenkomst
van de Vereniging voor Studie
en Onderzoek van Massacom
municatie (VSOM) in de NCRV-
studio.
„De IKON probeert wel dra
ma te maken, maar het is over
het algemeen wat vrijblijvend.
Ik zou het een uitdaging vinden
en ook proberen om drama-
produkties te doen met een reli
gieuze thematiek erin, maar
dan op een wijze die ook tot na
denken stemt. Vooral ook om
dat veel mensen nog religieus
zijn in onze geseculariseerde sa
menleving, ook al gaan ze
steeds minder naar de kerk.
Maar buiten de kerk wordt wel
degelijk nog geloofd".
Herkenbaar
In dit kader denkt Marjeet Ver
beek aan de gedramatiseerde
series Dekaloog en Shalom, Sa-
lam (een BBC-produktie), die
door de IKON zijn uitgezonden.
In de laatste produktie gaat het
om een joodse en een islami
tische familie in het Engeland
van nu, waarin een „herkenbare
problematiek" wordt gesigna
leerd.
In de Dekaloog staan de tien
geboden centraal „die alge
meen en altijd belangrijk zijn.
Maar aan de andere kant kun je
ze soms moeilijk in praktijk
brengen en stuit je altijd op di
lemma's, ook in onze tijd". In
elke Dekaloog-aflevering komt
niet alleen een bijbels gebod
aan de orde, maar ook de he
dendaagse computer, waar ve
len als het ware door gebiolo
geerd worden. „Het is mooi om
daar naar te kijken, je wordt
meegevoerd door de verhalen.
Je kunt je er mee identificeren,
maar wel met de vraag, wat jij
in zo'n geval zelf zou doen. Ik
zou ook altijd drama's maken
die in .zekere mate een open
einde hebben, waarbij je zelf
voor een keuze komt te staan".
Marjeet Verbeek weet dat
deze IKON-programma's ook
kijkers trekken die niet-kerkelijk
gebonden zijn. „Dat vind ik ook
de kracht". Een andere vorm
om religie te „verpakken' is het
uitzenden van programma's
met een vrolijke noot. „Je kunt
best religieuze komedies op de
tv brengen, zoals in Amerika al
gebeurt. Binnen de Hilversumse
omroepen zou er een goeie sa
menwerking kunnen komen
tussen de afdelingen godsdienst
en amusement".
Verder denkt Verbeek aan le
vensbeschouwelijke reclame
spots, videoclips en religieuze
programma's die gemaakt wor
den in de trant van Twin Peaks.
Het meest boeiende op de tv
vindt Marjeet Verbeek, als men
sen authentiek, echt zijn. Als ze
overtuigend over komen. „Bis
schop Ernst van Breda bijvoor
beeld heeft dat in zich. Hij kan
iets zeggen en dan weet je dat
hij het ook meent. Zo'n man
heeft het doorleefd wat hij zegt.
Door zijn uitstraling komt hij
geloofwaardig over".
AMERSFOORT
De Raad van Kerken heeft deze
week unaniem besloten de lid
kerken een oecumenische
doopliturgie aan te bieden. Nu
allerlei sekten bezig zijn men
sen over te dopen, is het van
groot belang dat er een oecu
menisch model voor de doop
komt waaruit de grote waarde
van de christelijke doopliturgie
blijkt, zo meldt de perschef
vanuit de Raadsvergadering.
'Op zoek naar een oecumeni
sche doopliturgie' kan worden
gebruikt in de voorbereiding
van nieuwe of vernieuwde
doopliturgieën. Verder kan het
geschrift in oecumenische
HANNOVER
De Evangelische Kerk in Duits
land wil een onderzoek naar an
ti-joodse tendensen in het
Nieuwe Testament en andere
christelijke geschriften. Bekeken
moet worden in hoeverre zij,
onder anderen door de nazi's,
als „wapen tegen het Joden
dom" zijn misbruikt.
Dit zegt de EKD in de woens
dag uitgegeven verklaring
'Christenen en Joden II. Voor
een nieuwe theologische oriën
tatie in de betrekkingen met het
Jodendom'. Na eeuwenlange
vervreemding en vijandigheid
ten opzichte van de Joden is het
nu hoog tijd voor een kritische
kijk op de bijbelse teksten, de
theologische overlevering en de
kerkgeschiedenis. Uit de Joods-
Christelijke dialoog moeten
consequenties voor het gehele
kerkelijke leven worden getrok
ken.
In de studie, een vervolg op
een verklaring uit 1975, wordt
het bestaansrecht van Israël on
derstreept. Christenen moeten
respecteren dat de band tussen
volk en land voor het Jodendom
onverbrekelijk is. „Het bestaan
van het joodse volk is zonder de
bescherming van de staat niet
gegarandeerd." Christenen
moeten daarom positief tegen
over de staat Israël staan omdat
deze voor de band van de joden
met het land een „onontbeerlij
ke veiligheidsfunctie" heeft.
Israël moet wat betreft zijn
grenzen en zijn beleid ten op
zichte van de niet-joodse inwo
ners met precies dezelfde maat
staven worden beoordeeld als
andere staten. Er is geen enkele
reden besluiten van Israëlische
doopdiensten worden gebruikt.
De sectie Eredienst, die de
tekst heeft opgesteld, is uitge
gaan van het Limarapport. Zij
heeft geen nieuwe liturgie ont
worpen, maar heeft aangesloten
bij bestaande doopliturgieën in
de kerken.
Het belangrijkste van het
voorstel is de lijn in de liturgie,
de dynamiek van het gebeuren.
Enkele handelingen volgen el
kaar op: presentatie van de do
peling en naamgeving, verza
king en belijdenis, de doop met
water en Geest, bevestiging van
het nieuwe begin, verwelko
ming in de geloofsgemeen
schap.
regeringen kritiekloos te aan
vaarden. „De kritiek mag echter
niet de ondertoon van antise
mitisme hebben."
Theologisch is het inzicht van
belang dat „Israël blijvend als
volk Gods is uitverkoren". Daar
mee erkent de kerk dat de Joden
het recht hebben zich Gods volk
te noemen en doet de kerk af
stand van de opvatting dat zij
de plaats van Israël heeft inge
nomen.
Met het oog op het anti-ju-
daïsme (anti-joodse opvattin
gen en gevoelens) pleit de EKD
voor het afschaffen van onjuiste
denkpatronen. Als voorbeelden
worden genoemd: het onder
scheid tussen de God van het
Oude en die van het Nieuwe
Testament alsmede de tegen
stelling tussen wet en evangelie.
Verder moet de opvatting dat
de Joden „een typisch oudtesta
mentische ethiek van wraak en
vergelding" hebben, nodig wor
den herzien. Verder wordt in dit
verband de opvatting genoemd
dat door Christus' dood en op
standing het oude Verbond tus
sen God en zijn volk niet langer
van kracht zou zijn. De theolo
gie heeft de taak de identiteit
van de kerk zo te formuleren
dat dit niet ten koste van de
joodse identiteit gaat.
De kerkgeschiedenis heeft
eeuwenlang het Jodendom links
laten liggen of zich polemisch
tegen het joodse geloof en leven
opgesteld. Vaak werden daarbij'
de christelijke stereotiepe voor-
stellingen over joden gebruikt.
Tenslotte keert de EKD-ver-
klaring zich tegen jodenzen-
ding. Organisaties die joden wil
len bekeren, horen niet in de
kerk thuis.
KERKDIENSTEN
LEIDEN
Herv. Gem. Hoogl. kerk 11.45 oec.
stud, dienst; Marekerk 10 ds Smaling,
17 ds Kooien, IJsselstein; Maranathak.
(L. Morsweg) 10 ds Dekker-Keiler; Oe
cumenische geloofsgemeenschap De
Regenboog (Merenwijk) 9.30 ds Alblas,
11.15 dsAlblas en past. Scholtes,
kerstzangdlenst; Bethlehemkerk (Drift-
str.) 10 ds vd Bom; Bevrijdingsk. (Mont-
gomerystr.) 10 ds Rietveld; Vredesk.
(Burggravenl.) 10 ds Nauta; Waalse
kerk (Breestr.) 10.30 pasteur Voerman,
Utrecht; 'Stevenshof' (rk kerk Haagse
Schouw) 11 kand. mwvd Broeke. Acad.
Ziekenhuis 10 ds Schaap-deVries, Voor
schoten en past De Groot, Diakonessen-
huis elke za 10.30 rk. dienst, en zo
10.30 ds Van 't Hof. Endegeest zie
Oegstgeest. Geref. Kerk Vredeskerk zie
herv. gem.; Oude Vestkerk 10 ds Schou
ten; Maranathak. zie herv. gem.; Bevrij
dingsk. zie herv. gem.; verzorgingste
huis Groenhoven 10 kand. mwVerwey;
Merenwijk zie herv. gemeente. Geref. K.
Vrijg. (Herengr.) 10 dienst, 17 ds Boers-
ma. Chr. Geref. K. (Steenschuur) 10 en
17 ds Den Hertog. Geref. Gem. (zie on
der Leiderdorp). Geref. Gem. in Ned.
(Bethlehemkerk Driftstr.) 11.30 en
17.30. Evang.-Luth. Gem. (Hoogl. Kerk-
gr.) 10.15 mwds vd Wel, 14gemeente-
kerstf. Doopsgez.-Remonstr. Gem. (Lok-
horstk. Pieterskerkstr.) 10 ds Vos-Wie-
gand. Baptistengemeente (aula 'Nieu-
weroord', Rijnsburgerweg 124) 10 ds
Koekkoek, Alphen. Evang. Gemeen
schap (Middelstegr. 3) 9 ev Jan
sen, 10.30 ev Faber. Evangeliecentrum-
Pinksterbew. (Bethlehemskerk Lammer
markt) 10 ev Zijlstra. Pinkstergem. (O.
Vest 13) 10 hr Eikerbout. Volle Evange
lie Gemeente (Haarlemmerweg 36) 11
ev Daniël. Christengemeenschap (Ves-
testr. 49) geen dienst. Leger des Heils
(hoek Vestestr./Groenesteeg) 10 en 17.
Nieuw-Apost. Kerk (H. Rijnd. 24): 9.30
en 17, wo. 20. Zevendedag-adventisten
('De Ontmoeting', Noordhofland V.scho
ten) elke za 10 tot 11 bijbelstudie, 11
tot 12 predikatie. Christelijke Weten
schap (Steensch. 6) 10.30. Kerk van J.
Chr. v d Heiligen der L. Dagen
(Brahmsl.) 10, 11 en 12. Oud-Kath. K.
(Zoeterw.singel) 10, behalve 2e week
einde van de maand: za 19. Rooms-Ka-
th. K. Haagweg za 19, zo 10.30; Heren
singel 11; Rijndijk (Stevenshof) za 19,
zo 19.30; Steenschuur za 19, zo 8.30,
10,11.30,18 en 19 (lof); Boshuizerka-
de za 19, zo 10; Lammenschansweg za
19, 10; Haarl.straat za 19, zo 10.30 en
12.15; Merenwijk zie herv. gem.; H.
Rijndijk (zie Zoeterwoude).
ABBENES
Herv. Gem. 9.30 ds Bronsgeest.
AARLANDERVEEN
Herv. Gem. 10 ds vd Berg, 19 ds vd
Hoeven, Rijnsaterwoude. Geref. Kerk 10
ds Hoogerwerf, 18.30 ds. Bade. Chr.
Geref. Kerk 9.30 en 4.30 prof. Van 't
Spijker. Rk Kerk za 19, zo 10.30.
ALPHEN AAN DEN RIJN
Herv. Gem. Adventskerk 10 en 18.30
ds Jonkman; Kruiskerk 9.30 ds 't Hooft;
Opstandingskerk 10 ds Ommering,
18.30 samen-op-weg-dienst in Salvato-
rikerk; G. Herderkerk 10 ds Nieuwen-
huis, 18.30 dienst in De Bron; De Bron
9 ds Bakker, 10.30 ds Huizebosch,
18.30 ds Mulder; Ashram (Marsdiep)
10 ds Mulder; Oudshoornse kerk 10 ds
Van Kakerken, Soest; Sionskerk (Me
teoorlaan) 9.30 kand. vd Spoel, De Bilt,
18.30 ds Ouwendijk. Geref. Kerk Mara-
nathakerk 10 ds Zijlstra, A'dam, 18.30
drs Santing HA; Salv.kerk 10 ds
Haspels, A'dam, 18.30 ds 't Hooft HA;
Kerk en Zanen 10 30 ds Santing. Geref.
K. Vrijg. (school Bospark? Beatrixl. 4)
9.30 ds Wilschut, 17 ds Hoogendoorn.
Ned. Geref. Kerk (school Willemstr.)
9.30 ds Bruintjes, Amersfoort, 16.30 ds
Janssens. Chr. Geref. Kerk (Grijpen-
steinstr.) 9.30 en 16.30 ds vd Meij.
Oud-Geref. Gem. (Hooftstr. 240) 9.30
en 16. Bapt.gem. (Molenwerfstr. 1)
18.30 Adventsdienst mmv de brass
band van het Leger des Heils en het
koor 'Meeting' uit Waddinxveen. Bapt
.gem. Noord (school Kalkovenw. 62) 10
ds De Jong. Bapt.gem. Ichthus (aula
mavo H. Dunantweg 1) 10 hr vd Sande,
18.30 hr Knecht. Volle-evang.gem. ('De
Ark', Pr. Hendrikstr. 54) 10 hr vd
Hoorn. Pinkstergem. 'Het Licht' (A. v.
Burenlaan 15) 10. Christengemeente
'De Hoeksteen' (geb. 'Bethel', hoek Em-
malaan) 10 voorg.Veldhuis, Bodegra
ven. Leger des H. (Zonneweg 3) 10 en
19 (laatste zondag van de maand 17
u.). Remonstr. Gem. (Van Manders-
loostr. 36) geen opgave. Rk Kerk: Bo-
nifaciusk. za 19, zo 9.45 en 11.30; Pi-
usk. za 19, zo 9 en 10.30; De Bron za
19, zo 9.30 en 11.
BENTHUIZEN
Herv. Gem. 9.30 en 18 ds Boer. Geref-
./Herv. Gem. (geb. 'De Hoeksteen', Sch-
weitzerstr.-Bernhardstr.) 10 drs Van Ar-
kel. Geref. Gem. 9.30 en 18 ds Van
Aalst.
BODEGRAVEN
Herv. Gem. Dorpskerk 10 ds vd Scheur,
18.30 ds Seton, Aalten; Salv.kerk 10 ds
Terlouw, 18.30 dsSmit, Hilversum;
Bethl.kerk (Nieuwerbrug) 10 ds Schi-
paanboord, Waddinxveen, 18.30 dsvd
Scheur. Geref. Kerk 10 ds Elderman,
18.30 ds vd Kooi, Leimuiden. Geref. K.
Vrijg. (Ichthusk.) 9.30 en 16.30 ds
Scholte. Geref. Gem. (Stationsweg 17)
10 en 18.30.
BOSKOOP
Herv. Gem. Dorpskerk 9.30 ds De Reu
ver, 18.30 dr Haitsma; De Stek 9.30 ds
Jansen. Geref. Kerk 9.30 ds Van 't Hof,
17 ds Davidse, Zevenhuizen. Chr. Geref.
Kerk 9.30 en 5 ds Oosting. Geref. Gem.
9.30 en 18 leesdienst. Church of the
Nations ('Ons Paradijsje', v. Neslaan 4)
9.30 hr Godschalk.
HAZERSWOUDE
Herv. Gem. 10.30 ds Alblas, 18.30 ds
Koelewijn, Krimpen. Geref. Kerk 9 ds
Attema-Roosjen, Leiderdorp, 17 ds
Terpstra. Rk Kerk: dorp za 19, zo 10 en
11.30; Anker za 19, zo 11; Rijndijk zo
9.30.
HILLEGOM
Herv Gem. 10 ds Verbeek, gez. dienst,
19 ds Van Midden, gez. jongerendienst
Geref. Kerk ('Hoeksteen') 10 dr Bade.
Chr. Geref. Kerk 10 HA en 17 HA ds
Van Langevelde. Christen Gemeente (P.
Breughellaan 36) 10 avondmaal, 19
zangdienst. Rk Kerk: Mart. za 19, zo 9
en 11; Jozefk. za 19, zo 10.
HOOGMADE
Herv. Gem. 10 kand. drs Henzen, Lei
derdorp. Rk Kerk za 19, zo 9.15.
DE KAAG
Herv. Gem. 10 hr Hoffenaar, Voorhout.
Rk Kerk za 19, zo 9.30.
KATWIJK AAN DEN RIJN
Herv. Gem. Dorpsk. 10 ds De Graaf, 18
ds Bogaard; Ontm.kerk 10 ds Sloof,
18.30 prof. vd Beek, Valkenburg. Herv.
Gem. 'De Rank' (P. Groen-college) zie
Katwijk aan Zee. Geref. Kerk 10 ds vd
Horst, 17 ds Mink. Rk Kerk za 19, zo
9.30. Kapel Marinevliegkamp Valken
burg zie Valkenburg.
KATWIJK AAN ZEE
Herv. Gem. N. Kerk 10 ds C. vd Berg,
16.30 ds Z. de Graaf, 18.30 ds Volk; 0.
Kerk geen dienst; Ichthusk. 10 ds Goris-
sen, 18 ds Hovius; Pniëlk. 9.30 ds Volk,
18 ds Ten Voorde; Maranathakerk
(Rijnsoever) 10 ds Stam jr, 18 ds H. Vis
ser-, Overduin 14.15 ds Van Gulik. Herv.
Gem. 'De Rank' (Helmbergweg 10) 10
ds Jager, 19 kand. Nieuwburg. Geref.
Kerk Vredeskerk 10 ds Mink, 17 ds
Heeneman; Triumfatork. 10 ds Heene
man (VLOK). Geref. K. Vrijg. 9.30 en
17.30 ds Heida. Ned. Geref. K. (aula
Pieter Groen-college, ingang Rijnsoever
293) 10.15 ds W. Janse, 19 kand. G.
Nieuwburg. Chr. Geref. K. 10 en 17 ds
Veenendaal. Vrije Chr. Geref. Gem.
(Unizaal) 10 en 17 ds vd Beid. Geref.
Gem. in Ned. (Louwestr.) 10 en 17. On-
afh. baptistengem. (Ambachtsweg2) 10
ds Agtereek. Soefi (Zuidduinweg) elke
leen 3ezondag, 16.
KOUDEKERK AAN DEN RIJN
Herv. Gem. 10 ds Tielkemeijer, gez.
dienst, 19 ds Baas, Sassenheim, gez.
dienst. Geref. Kerk 10 ds Bakker,
Heemskerk, gez. jeugddienst.
LEIDERDORP
Herv. Gem. en Geref. Kerk Dorpsk. 10
ds Luttikhuis, 18.30 ds vd Born; Schep-
pingsk. 10 ds Stegeman HA mmv jonge
renkoor. Leythenrode 10.30 ds De
Leeuw. Elis.-ziekenhuis 9.30 ds Brom-
met, 10.45 rector Vijftigschild. Geref.
Gemeente Leiden eo (kerkgeb. Hoofd-
str. 73) 10 en 16.30 ds Boogaard.
Bapt.gem. (wijkgeb. Zijlkw.) 10 hr De
Vries. Rk Kerk(za 19, zo 10 en 11.30.
LEIMUIDEN
Herv. Gem. 9.30 ds vd Staat, Uithoorn.
Geref. Kerk 9.30 ds vd Kooi, 19 ds El
derman, Bodegraven. Rk Kerk za 19, zo
10.
LISSE
Herv. Gem. Dorpskerk 10 ds De Gelder;
Pauluskerk 10 ds Verdijk, 19 ds Ger
mans, Sassenheim, jeugddienst. Geref.
Kerk 10 ds Van Midden, 19 geen dienst.
Geref. K. Vrijg. (Prinsessestr. 1) 9 lees
dienst, 16.30 ds Bijl. Ned. Geref. Kerk
(Salvatori) 10 en 17 ds Vos. Chr. Geref.
Kerk 10 en 16.30 ds Van Dijken. Geref.
Gem. 9.30 HA en 16 ds Tanis. Evange
liegemeente (Heereweg 52a) 9.45 hr J.
vd Bergh. Rk Kerk: Agathakerk za 19, zo
10; Poelpolder za 19, zo 10.30; Maria-
kerkza 19, zo 9 en 10.15; Engelbew. za
19, zo 10, di 19.
NIEUWKOOP
Herv. Gem. 9.30 en 18.30 (HA) ds Van
Mourik. Geref. Kerk 9.30 drs R vd Weg,
17 avondgebed. Chr. Geref. Kerk 9.30
leesdienst, 18.30 ds Westerink, Bun
schoten. Remonstr. Gem. 16 drs Van
Woerden-Surink kerstv. jeugd. Evang.
gem. (ver.gebouw 'De Rank', Regthuys-
plein) 12 nam. Rk Kerk za 19, zo 9 en
10.45.
NIEUWVEEN
Herv. Gem. ds Van 't Kruys, Doorn,
18.30 kand. Van Duijvenbode, Katwijk.
Geref. Kerk 9.30 ds Terpstra. Rk Kerk
za 19, z'O 9 en 11.
NIEUW-VENNEP
Herv. Gem. 9.30 ds Van Niel, Rijnsburg,
19 hr vd Kamp. Geref. Kerk 9.30 ds
Kraan, 19 ds Rang. Chr. Geref. Kerk g.o.
Rk Kerk za 19, zo 10.
NOORDEN
Herv. Gem. 9.30 (HA) en 19 ds Geuze.
Rk kerk za 19, zo 9 en 10.30.
NOORDWIJK
Herv. Gem. Grote of St. Jeroensk. (Bin
nen) 10 ds, vd Lee HA, 17 ds C. vd
Bergh; Hoofdstr. (Zee) 10 en 17 ds Rui-
tenburg HA-, De Rank (Golfbaan) 10 ds
C. vd Bergh HA. Geref. Kerk Buurtkerk
(Hoofdstr.) 10 ds Kuiper HA; Vinkenl.
(Binnen) 10 en 19 ds Mondeel. Kapel
W. v.d. Bergh-stichting 11 hr De Ridder,
Sassenheim. 'Sole Mio' 9 ds Kuiper.
Evang. centrum 'De Ark' (Picképl. 1) 10
hr J. van Duin. Ned. Prot. Bond (aula
O.Zeew.) 10.30 ds Brüsewitz, Leiden.
Rk Kerk Zee za 19, zo 10.30; Binnen za
19, zo 9.30 en 11
NOORDWIJKERHOUT
Herv. Gem. Dorpsk. 10 ds Rinzema, 19
ds Rinzema, vesperdienst mmv Leidse
Cantorij; De Zilk zie Dorpskerk. Rk Kerk
Victork. za 19, zo 9.30 en 11-, Jozefk. za
19, zo 9 en 10.30; De Zilk za 19, zo
10.30.
OEGSTGEEST
Herv. Gem. Groene of Will.kerk 10 ds
Kooman SoW; Pauluskerk pastor Van
Breukelen; Gemeentecentrum (Lijtw.)
10.30 mw ds Driessen en ds vd Meij,
Prinsenbeek, 19 ds Plomp. Geref. Kerk
10 ds Plomp. Geref. Kerk Vrijg. (aula Dr.
Schilderschool) 9.30 ds Tiekstra, Ber-
kel, 16.30 ds Wendt, Bunschoten. Ned.
Geref. Kerk (Gem.centrum) 8.45 en 16
ds Janse. Van Wijckerslooth 16 ds Sma
ling Endegeest 10 past. Lansbergen.
Volle-evangeliegem. (Gem.centrum) 16.
Rk Kerk Will.kerk za 19, zo 9 en 10.30.
OUD-ADE
Rk Kerk zal9,zo 10.30.
OUDE EN NIEUWE WETERING
Herv Gem. 9.30 ds Heijting. Geref. K.
9.30 ds Wijngaarden, Nieuw Vennep,
17 ds Den Heeten, Hoofddorp. Remon
str. Gem, 10 drCossee, Rotterdam Rk
Kerk za 19, zo 10.30 (doopdiensten ie
dere 2e en 4e zondag van de maand om
12).
ROELOFAR ENDSVEEN
Rk Kerk Mar Pres. za 19, zo 11 (doop-
dienst iedere le zondag van de maand
om 12.30); Petrus-B. za 19, zo 9.30
(doopdienst iedere derde zondag van de
maand om 12.30).
RIJNSATERWOUDE
Herv. Gem. 9.30 dr De Kruyf, Al
phen,19 ds Heytmg, Oude Wetering HA.
Chr. Geref. K. 9.30 dienst, 14 ds Bol-
ten, Schiedam.
RIJNSBURG
Herv. Gem. Laurentiuskerk 9.30 en 17
ds Verboom; Bethelkerk 9.30 hr Kar
stens. Geref. Kerk Petrakerk 9.30 ds
Verschoor, 17 dsCziria-, Immanuelkerk
9 en 10.30 ds Cziria, 17 ds Ribberink;
Maranathakerk 9.30 ds Ribberink, 17
ds Verschoor. Geref. Kerk Vrijg. 10 en
17.15 ds Bijl Chr. Geref. K. 9 30 ds
Hofman, 17.30 ds De Graaf, Nunspeet
Evang. Christelijke Gem. (aula mavo) 10
ds De Jong, Oldenzaal. Rk Kerk za 19,
zo 9.30 en (chr. tuinbouwschool) 11
RIJPWETERING
Rk Kerk za 19. zo 9.
SASSENHEIM
Herv. Gem. 9 en 10.30 ds Germans, 19
ds Biewinga gez. dienst. Geref. Kerk 10
ds Bras, 19. zie herv. gem. Chr. Geref.
K 10 en 17 ds Slofstra. Ned Prot.
Bond (Jul.laan 17) geen dienst. Rk Kerk
za 19, zo 9.30 en 11 (doopdienst iedere
laatste zondag van de maand om
12.30).
TER AAR
Herv. Gem. 9.30 en 18.30 ds Vlasblom.
Geref. Kerk 9.30 drs De Reus, 18.30
mevr drs v Oudenallen. Rk Kerk Aardam
za 19, zo 9 en 12; kerk Langeraar za
19, zo 9.30 en 11.30.
VALKENBURG
Herv. Gem. 10 ds Christ, 18.30 dr
Vermeulen. Geref Kerk 10 drs. Pad
mos, 18.30 drs De Reus. Ter Aar. Geref.
K Vrijg. 9.30 leesdienst, 16 ds Heida.
Kapel Marine Vliegkamp Valkenburg: 10
vlootaalmoezenier Van Doorn mmv jon
gerenkoor Noordwijkerhout.
VOORHOUT
Herv./Geref. Kerkgemeenschap 10 ds
De Jong. Rk Kerk za 19. zo 9.30 en 11.
VOORSCHOTEN
Herv Gem, Dorpskerk 10 ds Kamphorst
HA, dienst voor doven en horenden, 19
ds Schaap; De Ontmoeting (Noordhof
land) 10 ds De Boer en ds De Zwart HA;
'Rehoboth' (Van Leeuwenhoekkade)
9.30 ds Schaap, Alblasserdam, 16.30
dsVan Kooten, Delft. Hulpen Heil-kerk
('Schakenbos', Leidschendam) 10 dr
Vermeulen. Geref. Kerk 10 ds Lede
gang HA. Geref. K. Vrijg. (Bachlaan)
9.30 en 16.30 ds Houwen Rk Kerk
Laur.kerk za 19, zo 11; M Godskerk. za
19, zo 9.30. Anglican Church (British
school in The Netherlands, J. v. Hoof-
laan 3) 10.30. Aula-basisgemeenschap
(in 'De Groene Kikker', Frans Halsplant
soen) geen dienst.
WADDINXVEEN
Herv Gem. Brugk 9.30 dr Van Brum-
melen, Huizen, 17 ds De Reuver, Delft;
Hoeksteen dr. Krijgsman, W-Langerak,
19.30 ds Schipaanboord; Bethelk 9 30
den Toom, Sommelsdi|k, 17 ds Goos-
sen; Rehoboth-school 9 30 ds Goossen,
17 drs Vergunst, Ridderkerk; Imm.kerk
10 en 17 dsVan Houwelingen Geref
Kerk Kruisk. 10.15 ds De Moor, 17 ds
Bongers; Ontm.kerk 9.30 ds Bongers.
Geref K Vrijg. (Kruiskerk) 8.30 en
14.45 ds Hoogendoorn. Chr Afgesch
Gem. 9.30 en 17 ds vd Want. Oud-Ge
ref. Gem. (Mercuriusweg 29) 10 en
18 30 leesdienst. Remonstr. Gem. 10
ds Hooykaas, Terheijden. RK Kerk St.
Victork. 9.30, Ontmoetingsk. za 19, zo
11.15.
WARMOND
Herv Gem. 10 ds Hortensius, Oegst
geest. Rk Kerk za 19. zo 9 en 10.30.
WASSENAAR
Herv. Gem. Dorpsk. 10 ds Ten Kate,
Den Haag, 15 kinderkerstfeest; Kie-
vietk. ('Samen op weg') 10 ds Janse de
Jonge; Messiask 16.30 ds Wolters,
Dorpscentrum 10dsVan Dis. Geref.
Kerk Zijllaan 10 ds Hellendoorn SoW.
17 dsvd Woude Ned. Prot. Bond (Kerk-
dam) 10.30 drs Friedrich, Oegstgeest.
RK Kerk Jozef za 19. zo 9 30 en 11;
Will, za 19, zo 9.30 en ll;GHza 18. zo
10.30.
WOUBRUGGE
Herv Gem 9.30 ds Ouwendi|k, Alphen.
18 30 ds Stam, Katwi|k. Geref Kerk
9.30 ds Van Oudenallen, 18.30 ds Pad
mos, Valkenburg Ned. Prot. Bond (De
Wijk, Schoolstr. 20) 10.30 mw ds Thie-
me (Rem.). Rk Kerk zo 10.30.
ZEVENHOVEN
Herv Gem. 9.30 ds J Boer. Geref. Kerk
9.30 hr Schreuder, 19 ds Dijkstra.
ZOETERWOUDE
Herv Gem. 10 ds Wolthaus, 17 Vespers
in de Chr. Dienaarkerk. Rk Kerk St Jan
zo 9.30; Chr. Dienaark za 19, zo 10 en
17 Meerburgkerk H. Rijndijk za 19, zo
10.30.
ZWAMMERDAM
Herv Gem 10 en 18.30 ds Dub
beldam. Geref Kerk 10 ds De Mei| uit
Uithoorn, 18.30 hr Scheps uit Nijme
gen Hooge Burch 11 pastor Delhaas.
Remonstr. Gem geen dienst
