Cultuur
Annet Nieuwenhuyzen een genot
Tom Oosterhuis blijft net zo lang
optreden tot zijn zalen vol zitten
Donderdag 12 december 1991 Redactie: 071-161400 «CEES VAN HOOR
M RUSDAM SASKIA STOEUNCA Eindredactie: t
Vormgeving: RON VAN HAASTREGT
'Mevrouw Melanie Kleinmorgen in de Leidse Schouwburg
Wat een mens allemaal niet in 'Mm hm' kan leggen. Iro
nie, afwezigheid, routine, interesse, passie. Het is een ge
not om te zien met welk professioneel gemak actrice An
net Nieuwenhuyzen de verschillende mogelijkheden af
tast. Een snufje van dit, nee, toch maar wat minder neu
traliteit en wat meer teleurstelling. Feilloos voert de gran
de dame van het Nederlandse toneel de suggesties van
regisseuse Mette Bouhuys uit. Net zolang tot beiden het
gevoel hebben: zo moet het en niet anders. Annet Nieu
wenhuyzen in het stuk 'Mevrouw Melanie Klein', van de
Engelse schrijver Nicolas Wright, staat morgen op de
planken van de Leidse Schouwburg.
AMSTERDAM ERIC V
'Mm hm' krijgt nogal wat na
druk in het stuk, omdat het er
zo ongeveer mee eindigt. De in
telligente spraakwaterval Mela
nie Klein, het karakter dat Annet
Nieuwenhuyzen speelt, valt aan
het eind tamelijk abrupt stil. Zij
moet een vreselijke waarheid
zien te verwerken.
Dat zal vermoedelijk wel luk
ken, want de schrijver model
leerde zijn hoofdpersoon naar
een vrouw die zich in de jaren
twintig en dertig liet kennen als
buitengewoon sterk, onafhan
kelijk, creatief en origineel. De
echte Melanie Klein was een be
faamd psycho-analytica uit de
school van Freud. Dochter Melit
koos voor hetzelfde vak. Het
stuk spitst zich toe op de tita
nenstrijd die er tussen moeder
en dochter Melit is ontbrand.
De dochter bokst niet alleen te
gen de overheersende schaduw
van haar beroemde moeder, zij
worstelt, ook met de gevolgen
van de psycho analytische ex
perimenten waaraan zij en haar
broer als kinderen zijn blootge
steld.
Titanenstrijd
Ook wat het acteren betreft is
het een titanenstrijd geworden:
Marjon Braridsma, topactrice
van Toneelgroep Amsterdam,
maakt een uitstapje naar het
ongesubsidieerde theater om
Annet Nieuwenhuyzen als
dochter van repliek te dienen.
Nettie Blanken, ook geen gering
talent, speelt de derde rol: Pau
la, eveneens een psycho-analy
tica. Zij wordt door moeder en
dochter afwisselend als schiet
schijf en wapen gebruikt.
Annet Nieuwenhuyzen: „Ie
mand had me benaderd voor
dit stuk. Ik zou geknipt zijn voor
de rol van moeder. Tijdens het
lezen kreeg ik inderdaad
meteen iets van: ja, dat mens
wil ik spelen. De humor, de in
telligentie, de gecompliceerde
relatie die zij met haar dochter
heeft. Niet lang daarna kwam ik
Marjon Brandsma tegen. We
raakten aan de praat over onze
toekomstplannen. 'Goh', zei ze
toen zij mij had aangehoord,
'wat toevallig ik ben onlangs
ook gewezen op een Engels stuk
waarin een interessante rol voor
mij in zou zitten. Een dochter'.
We keken elkaar aan en wisten:
hebben we het inderdaad over
hetzelfde stuk, dan zetten we
door, dan moet het er maar van
komen. Je moet niet vergeten
dat er maar betrekkelijk weinig
echte vrouwenstukken bestaan.
Ik krijg niet zo vaak de kans om
met actrices als Marjon en Net
tie samen te spelen."
Vrouwenstuk
„Ik heb een hekel aan de term
'vrouwenstuk'", zegt regisseuze
Mette Bouhuys. „Dat roept de
associatie op met feminisme, en
'Mevrouw Melanie Klein' gaat
echt over grotere dingen dan
dat. Over leven en dood. Over
een dochter die in haar leven
niet los is gekomen van haar
moeder. Die gekraakt is door
die moeder, kun je wel zeggen.
Toch deugt Melanie Klein. Ze is
hartstikke zichzelf, waardoor de
krengerigheid van een ander ni
veau wordt."
Annet Nieuwenhuyzen: „En
je moet haar handelen natuur
lijk kunnen zien in het licht van
die tijd. Nu zal geen psycholoog
het meer in zijn hoofd halen om
kinderen hun persoonlijk leven
af te nemen. Maar Melanie
Klein dacht echt dat psycho
analyse op jeugdige leeftijd
bijdroeg tot de vorming van een
evenwichtige geest. Dat wilde
ze met haar eigen kinderen be
wijzen. Haar intentie was
Waanzinnig geboft
Mette Bouhuys: „Toch blijft de
toon van het stuk licht. De dia
logen zijn kort en scherp. De
humor is van het type: Iemand
ziet er prachtig uit, draagt zulke
hakken, en zwiept op het mo
ment dat ze haar entree maakt.
Kleine dingen, waar ik persoon
lijk enorm om kan lachen. Met
dat soort geestelijke zwikpartij-
en zit 'Mevrouw Melanie Klein'
vol". Enigszins overbodig lijkt
de vraag of Annet Nieuwenhuy
zen meent dat ze er drie seizoe
nen terug verstandig aan heeft
gedaan om voor het freelance
bestaan te kiezen. „Ik heb
waanzinnig geboft", zegt ze. „Ik
heb gespeeld bij het gesubsidi
eerde toneel in een tijd dat nog
van de ontwikkeling van de ac
teurs werd uitgegaan. Hans
Croiset zocht bij het Publieks-
theater echt stukken voor me
uit. 'Je bent nu toe aan 'Moeder
Courage', en je moet toch ook
een 'Medea' hebben gedaan'. Ik
heb ook de omslag naar het re
gisseurs- en auteurstoneel mee
gemaakt. In de laatste periode
dat ik aan Toneelgroep Amster
dam verbonden was, kreeg ik in
de vakantie telefoontjes van
journalisten met de vraag wat ik
komende seizoen ging doen. En
dan moest ik antwoorden: 'me
neer, dat weet ik niet'. Daar kon
ik slecht tegen. Ik hou niet van
zwarte gaten".
„Daarbij komt dat ik gewoon
te oud ben om de vanzelfspre
kendheid te hebben om voor al
les en nog wat avond aan avond
in de bus te stappen. Een rol
moet me scherp kunnen hou
den, anders blijf ik liever thuis.
De luxe van het alleen doen wat
ik leuk vind, kan ik me nu god
dank permitteren."
Annet Nieuwenhuyzen als
FOTO PATRICK MOS
'Doorbraak van Charlie de Boer' zaterdag in Noordwijkse De Rank
GRONINGEN JACQUES J. D'ANCONA
Misverstanden en toestanden
floreren waar de theatermaker
Tom Oosterhuis verschijnt. Zijn
talent staat eigenlijk zelden ter
discussie. Wél wat hij uitricht en
aanhaalt met bedenken, schrij
ven, produceren, zingen en spe
len. Een voorbeeld. Hij trotseer
de primitief bijgeloof en organi
seerde op vrijdag de dertiende
(september) de première van
zijn one-man-musical 'De Gro
te Doorbraak van Charlie de
Boer' in De Kleine Komedie in
Amsterdam.
Het was er om vragen. Inder
daad, bijna alles zat tegen. De
pers met name. Een enkele re
censie toonde welwillendheid
en begrip voor zijn moed, en
thousiasme en originaliteit. De
meeste kritieken waren vernie
tigend. Men bleek allergisch
voor hem.
Oosterhuis, na het verwer
kingsproces: „Alsof ik met hun
vrouw naar bed was geweest...
Verpletterend. Daar stonden ex
treme reacties van toeschou
wers tegenover: ontroerende
brieven, mensen die me aan
klampten en weer anderen die
lieten weten dat ze weggelopen
waren en echt een teiltje nodig
hadden. Het was een rotklap.
Voor mijn gevoel was het inder
daad niet goed. Ik was niet
klaar. Door allerlei oorzaken
hadden we vertraging opgelo
pen en de première was pas de
derde doorloop..."
Revisie
Tom Oosterhuis stopte de show
daarna even. min of meer ge
dwongen. Hij nam de voorstel
ling in revisie, zorgde voor een
drastische inkorting en gaf een
nieuwe première in de schouw
burg van Amstelveen. Hij trof
het niet. De recensenten kwa
men niet terug en hij is doorge
gaan, het land in, omgeven
door een stuk of twintig super
sonische televisietoestellen. Zijn
streven: „Een bijzondere kruis
bestuiving tussen theater, tele
visie en een supermodem ge
luidssysteem."
In Arnhem zaten laatst ruim
honderd mensen. Ze waren zeer
tevreden. De schouwburgdirec
teur eveneens. Oosterhuis: „Die
zei na afloop dat het jammer
was dat hij niet wat meer werk
gemaakt had van de publiciteit.
Ik ken het. Met mijn musical
'Zeldzaam' heb ik dezelfde ont
wikkeling meegemaakt."
Tom Oosterhuis bevestigt dat
hij twee jaar aan het project
heeft gewerkt, maar een tikje
naief is geweest door te vertrou
wen op een aantal grote namen
in de co-producenten-sfeer.
Oorspronkelijk was het de be
doeling dat hij uitsluitend de ar
tistieke producent zou zijn, niet
de organisator. Die klus kreeg
hij er later bij, gevestigd in een
kantoor bij het NOB. Hij was
echter wel de enige die daar
Vechten
Oosterhuis, twee maanden later
en een RUR-vertoning verder,
constateert monter: „Als ik het
had opgegeven, had ik mijn car
rière kunnen vergeten. De titel
(De Grote Doorbraak...) is op
zich al de parodie van de eeuw,
maar als performer ben ik over
eind gebleven. Het is de moeite
waard te vechten. De mensen
die er zitten vinden het leuk. Ze
hebben een soort pioniersfunc
tie. Ik las dat de voorstelling
geen theater oplevert. Ik vind
tie en dan is het dus theater."
Ten slotte nog even naar het
misverstand. Sommigen den
ken dat de hoofdfiguur Charlie
de Boer de andere ik is van Tom
Oosterhuis. Dat klopt niet. Tom
Oosterhuis speelt Charlie de
Boer die als een eigentijdse rid
der in New York een liefdadig
heidsgala moet organiseren ten
behoeve van het behoud van de
wereld.
„Iedereen is met imago bezig.
Het onderverhaal is dat iemand
die de wereld wil verbeteren
juist de wereld ten gronde richt.
De buitenkant wil ik niet laten
zien. De mensen worden opper
vlakkig van de overdosis infor
matie die via de televisie tot ons
komt. Die tv-toestellen, de oor
zaak van alle kwaad, zet ik dus
op het toneel."
De voorstelling 'De grote
doorbraak van Charlie de Boer'
is zaterdag te zien in Cultureel
Centrum De Rank. Golfbaan 99
in Noordwijk.
PODIUMBLIK
-akgenc
psychologische thriller. Annet
Nieuwenhuijzen in de titelrol. Een
interview met haar elders op deze
?ri?dag 13 december, Schouwburg,
Leiden.
ROTTERDAMSE DANSGROEP
Met drie nieuwe choreografiën
komt De Rotterdamse Dansgroep
naar Leiden. Anouk van Dijk ba
seerde haar nieuwe choreografie op
vier oerhoudingen van mensen. Op
speciaal voor de voorstelling ge
componeerde muziek van Yens
Yens combineert zij deze houdin
gen met vier bewegingsfrases.
Këthy Gosschalk maakte op mu
ziek van Anton Webern (Sechs
Stücke opus 6) een verhaal over
een man die de aansluiting met
zijn omgeving heeft verloren. Door
decor, licht, geluid en muziek ont
staat een thrillerachtige sfeer.
Nieuwe choreograaf bij DRG is
Mark Haim, eerder artistiek leider
bij de Portugese Compania de Dan-
ca de Lisboa. Van hem is de derde
choreografie te zien.
Vrijdag 13 en zaterdag 14 de
cember. LAK-theater, Leiden.
VUIL SPEL
De verhalende cabaretvoorstelling
'Vuil Spel' is de derde soloproduk-
tie van theatermaker Luk Wijns.
Hierin steekt hij op onnavolgbare
wijze de draak met mensen die wat
al te graag in het leven vooruit wil
len komen. „Een voorstelling die
als een film aan de innerlijke bele
vingswereld voorbijtrekt."
Vrijdag 13 december, theater
Het Oude Raadhuis, Hoofddorp.
JUBILEUM DIALOOG
De Wassenaarse toneelcombinatie
'Dialoog' bestaat dit jaar 15 jaar.
Reden voor de jubileumvoorstelling
'Amonhotep', geschreven en gere
gisseerd door Mieke Lelyveld. Een
jubilaris met een 'verkeerde' das
wordt in het zonnetje gezet en
schiet en passant een papegaai,
Amonhotep genaamd, overhoop.
Vrijdag 13, zaterdag 14 en zon
dagmiddag 15 december, cultureel
centrum Warenar, Wassenaar.
PAUL HAENEN
Met zijn programma 'Een heldere
avond' staat Paul Haenen ook dit
seizoen op het podium. Haenen
kiest in deze van dag tot dag veran
derende hectische wereld voor de
eenvoud, hij reageert op recente
gebeurtenissen, maakt aan het la
chen en zet aan het denken. En el
ke avond kan anders zijn. Want
Haenen maakt zijn programma ter
plekke.
Vrijdag 13 december. Parkthea
ter, Alphen.
Zaterdag 14 december, Muzen-
hof. Leiderdorp.
DE BRILLENMAN
Kindertheater Sanders Co werd
voor de voorstelling 'De Brillen
man' onderscheiden met de Kin
derjuryprijs 1991. Het is een
sprookjesachtig avontuur, waarin
de dappere speurneuzen Kneu en
Knorg een speciale opdracht krij
gen. Ze komen in een moeras te
recht waar ze oog in oog met won
derlijke wezentjes komen te staan.
Zaterdag 14 december (14 en
16 uur), theater het Oude Raad
huis. Hoofddorp.
CHARLIE DE BOER
Tom Oosterhuis staat met zijn voor
stelling 'De grote doorbraak van
Charlie de Boer' zaterdag in cultu
reel centrum De Rank in Noord-
wijk. Meer over deze voorstelling
elders op deze pagina.
DRAKEN BESTAAN!
Teater Taptoe Gent dook in de per
soon van huisschrijver Freek Nei-
runck in boeken over draken. Re
sultaat een 'drakerige' voorstelling
waarin de spreekbeurt van Lina
haar in een avonturenwereld
brengt. Ze ontmoet daar de snoe
pende ridder Ottokar. koning Zit
tend Gat en niet te vergeten de dra-
kenfamilie Krokopotamus. De dra-
kenbaby oefent net voor de 100
meter vuurspuwen voor jongeren.
Voor kinderen vanaf 6 jaar. za
terdagmiddag 14 december.
Schouwburg, Leiden.
WIJZE KATER
De voormalige directeur van de
Leidse Schouwburg. Frans Boelen,
tekent voor de régie van 'De Wijze
Kater', een klassieker van Herman
Heijermans. Het is een boosaardig
sprookje, waarin de kater het hof
van de koning van ongedierte zui
vert. Volgens Boelen een nog altijd
actueel gegeven Met Paul Röttger
als de kater en Carol van Herwijnen
als de koning.
Maandag 16 december, theater
Warenar, Wassenaar.
SIKULU
De Zuidafrikaanse muscial Sikulu
was al eerder in Leiden te zien. We
gens enorm succes dus een extra
voorstelling van dit bruisende zang
en dansfestijn
Maandag 16 december.
Schouwburg. Leiden.
PIAF
Het dynamische en tragische leven
van de chansonnière Edith Piaf
staat centraal in dit toneelstuk met
zang van de Koninklijke Vlaamse
Schouwburg Brussel Als Edith
Giovanna Gassion werd zij in Parijs
geboren en leerde al vroeg het
straatleven kennen. Op haar vijf
tiende trok zij met een vriendin zin
gend door de straten en langs de
kroegen en bordelen van Parijs. Re
vue-exploitant Louis Leplée ont
dekte haar en bedacht de naam
Piaf (de mus, vanwege haar iele ge
stalte).
Haar ster rijst snel, Jean Coc-
teau schrijft een toneelstuk voor
haar en ze speelt mee in films. Na
de oorlog treedt ze vaak op met
'Les Compagnons de la Chanson'.
Haar stem is met mooi, maar rauw
en ongepolijst, passend bij haar in
tensieve leven In 1963 sterft zij.
Erna Palsterman speelt de rol van
Piaf
Dinsdag 17 december, Schouw
burg. Leiden.
JEANS 3
Alweer de derde produktie van tien
zangers en dansers die rockend,
shakend, twistend en jivend de hit
parades van de jaren 50. 60 en 70
'doornemen' Wereldhits van Sonny
and Cher, The Drifters. Michael
Jackson en Trim Lopez. The beat
goes on
Woensdag 18 december.
Schouwburg, Leiden.
KIKKERS
De Griekse schrijver Aristofanes
schreef honderden jaren geleden
'De Kikkers'. De Engelse theater
groep The London Small Theatre
Company brengt deze 'Frogs', een
voorstelling over de ijdelheid en
zelfingenomenheid van mensen én
goden, op de planken.
Woensdag 18 december, theater
'het Oude Raadhuis'. Hoofddorp
Tom Oosterhuis in de
-musical 'De grote doorbraak van Charlie de Boer'
VAN BIEMEN
Oerhoudingen van mensen inspireerden Anouk van Dijk tot een nieuwe choreografie voor De Rotterdamse Dansgroep.
FOTO LEO VAN VELZEN
