Feiten
Een orkaan
door Antwerpen
Een 'gewone' moord
op zes straatkinderen
Bobby in beklaagdenbank
Dinsdag 26 november 1991 redact* 023-150225 janine bos ma altan erdogan ronald frisart (chef) onno havermans Patrick van den hurk hans jacobs jolanda oukes jan preenen sjaak smakman
Vertalingen: MAR GREET HESUNGA LUUTJE NIEMANTS VERDRIET Vormgeving: WIM ENTIUS
2
p/vr «om erv/vj als je m
-1 ZEM &UR<q£M6ÖTeKSCHAP
Voorstelt ,-fEBWUL KllEAVAKjt? I 1
Mt&t VERTROUWEN HEEFT «VI Ln f
"6 tPMLE politiek,- 1—^ t
h ik stem op èe. eÉgsTtotgeSTE
&S -T KWWWr Pit PE 6UEGI&IIEESJEA.
I /w iJ J2-^-\ week Pooe PE AIIMISTEA WIL J
3 AP'I 0 Ff' \v LATEN 6E>j0aV1EM..-
T J 1 1 J"'b\ I'll 1 W
tHl '\jLr-nËC\ )>t
w\i*iner I tTl 'fcixtrii:\ttlSV
.,.,1 h -r-V JScO
FlTOyè/J
WWENITAP
zonder
\MCOI «F
iTfH Mij
mannen waren vertrokken. Niemand
schoot te hulp. Ze vroeg hulp bij omwo
nenden, maar vermoedelijk uit angst
niemand gaf thuis. Vier kilometer
moest ze lopen totdat ze op een plein
een politieman tegenkwam die haar
naar het ziekenhuis bracht.
Andreia heeft nu in het ziekenhuis per
manent politiebewaking. „Want het zijn
duivels en ze willen me vermoorden",
vertelde ze een journalist. De vermoe
delijke daders worden verdacht van
meerdere moorden in de wijk en de po
litie heeft een zoekactie gestart. Want
het komt zelden voor dat zich vrijwillig
getuigen aanbieden. Uit angst voor re-
pressailles houden de meeste ooggetui
gen hun mond. Een van de vier geïden-
tificeerden, een 20-jarige man, is in
middels aangehouden; hij ontkent alles.
Even tragisch is overigens het levens
verhaal van het meisje, dat opeens in de
belangstelling van de media staat. Zij
werd in Bahia, een deelstaat in het
noordoosten geboren en kwam op haar
zevende met haar ouders en twee
broertjes naar Rio de Janeiro. Een jaar
later maakte haar vader voor haar ogen
haar moeder van kant.
In hetzelfde jaar werd ze verkracht. Op
haar tiende zette haar vader haar het
huis uit „omdat ik op mijn moeder
leek". Ze kon bij de buurvrouw inwo
nen als ze zich prostitueerde. De buur
vrouw ontving het geld van de klanten.
Sinds haar twaalfde woont ze op straat,
pikt mannen op bij het centraal station
in Rio en in Duque de Caxias, rookt ma
rihuana, snuift lijm en drinkt brande
wijn.
De televisiepersoonlijkheid Maria da
Graca Meneghel kondigde zondag aan
Andreia onder haar hoede te nemen.
Meneghel, die als 'Xuxa' miljoenen Bra
ziliaanse kinderen wekelijks aan de buis
weet te kluisteren, verklaarde dat ze er
alles aan zou doen om Andreia een in
alle opzichten goed leven te bezorgen
en haar de kans te geven verpleegster te
worden, een droomwens van het meis
je.
zo de omgeving van de boca de fumo,
het vaste drugsverkooppunt in de wijk
dat over vaste (illegale) bewaking be
schikt, onveilig.
Andreia kende de mannen omdat ze af
en toe met hen naar bed ging in ruil
voor een grijpstuiver, wat eten, lijm of
alcohol. Op de bewuste avond waren de
straatldnderen in een cafeetje lijm aan
het snuiven toen een van de drugshan
delaren binnenkwam. Hij was in gezel
schap van andere mannen en begon de
kinderen af te ranselen.
Vervolgens werden ze naar een nabijge
legen rivieroever gebracht. Jullie moe
ten sterven omdat het de enige manier
is dat jullie ophouden met stelen, kre
gen ze te horen. De kinderen begonnen
te huilen en vielen in eikaars armen
omdat ze voelden dat hun laatste uur
geslagen had, aldus de overlevende.
Na de schietpartij in het donker, gaven
de moordenaars alle kinderen van
dichtbij nog een genadeschot in het
"hoofd en zetten het vervolgens op een
lopen. Andreia begon te gillen zodra de
correspondent
In Rio de Janeiro, waar iedere week
twee dozijn moorden plaatshebben, lig
gen de mensen niet meer wakker van
een krantebericht over een bloedige af
rekening. Toch zijn er moorden die de
gemeenschap schokken. Zoals de
slachtpartij vorige week in de sloppen
wijk Novajerusalum (Nieuw Jeruzalem)
in Duque de Caxias, een voorstad van
Rio.
Zes straatkinderen werden daar in koele
bloede afgeschoten. Een van de zes, het
15-jarige meisje Andreia. overleefde het
bloedbad. Ze werd in het hoofd gescho
ten, maar deed alsof ze dood was. Zij
heeft vier van de daders op foto's her
kend en werkte mee aan een recon
structie van de tragedie.
Volgens het meisje zijn de moordenaars
drugshandelaren. Zij wilden de kinde
ren uit de weg ruimen omdat zij last
posten waren. Zij spookten 's nachts
rond, pleegden diefstallen en maakten
EN MENINGEN
WIM STEVENHAGEN
De topambtenaar smeekt om anonimiteit Zijn uitleg van
de opmars van extreem-rechts in Antwerpen zal hem
niet in dank worden afgenomen. „Ik moet nog langer
mee. Maar Antwerpen is altijd al de broedplaats geweest
voor het Vlaams seperatisme, voor het krachtigste anti-
België sentiment. Na de oorlog heeft bovendien extreem
rechts, inclusief collaborateurs, in de stad onderdak ge
zocht. En in de lokale politiek zit zeer sterk de sleet: al ja
renlang wordt de dienst uitgemaakt door dezelfde coali
tie van CVP en SP, en daar is veel kritiek op." Hoeveel
kritiek? „Sommigen spreken ronduit van geklungel."
antwerpen peter de vries
correspondent
De stad aan de Schelde ligt er
schijnbaar onberoerd bij. Het is
een grijze, tochtige maandag
middag, waar het leven haar
normale ritme heeft hernomen.
Slechts een enkel reclamebord
herinnert aan de strijd die zon
dag gestreden werd. Toch zegt
een oudere heer: „Er heeft een
orkaan huis gehouden". En een
lokale krant sluit daar naadloos
op aan, met de mededeling dat
afgelopen weekeinde heel wat
heilige politieke huisjes en
kerktorens in Antwerpen zijn
gevallen.
Met steun van 11 procent van
de bevolking werd het extreem
rechtse Vlaams Blok bij de Bel
gische verkiezingen zondag de
vierde partij in Vlaanderen. In
de havenstad, het grootste kies
kanton van het land, werd het
met 25 procent van de stem
men zelfs de grootste partij.
Een fraaie attractie voor wat in
1993 de culturele hoofdstad van
Europa inoet worden, verzucht
burgemeester Cools. Door zich
te scharen achter een program
ma waarin de gedwongen te
rugkeer van Marokkanen en
Turken naar hun vaderland
centraal staat, lijkt de voormali
ge rooms-rode burcht duidelijk
te hebben gekozen voor een
bruine toekomst. Maar die ver
klaring is iets te gemakkelijk.
Bokshandschoenen
Borgerhout is een buurt met
statige herenhuizen naast
enigszins vervallen panden na
bij het Centraal Station. Het
heet een migrantenwijk te zijn,
maar de bekende kenmerken
van getto's voor Marokkanen en
Turken zijn zeldzaam. Dat is
wellicht het vreemde aan het
verhaal van de vreemdelingen
haat in Antwerpen: met vijf pro
cent van de bevolking vormen
de 25.000 merendeels Marok
kaanse buitenlanders geen
Oostenrijk
beperkt komst
buitenlanders
wenen/parus dpa-gpo
Dat de stemmenwinst voor ex
treem-rechts in België niet op
zichzelf staat, bewijzen peilin
gen en verkiezingen in andere
Europese landen. Als er morgen
parlementsverkiezingen zouden
worden gehouden in Frankrijk,
zou de uitslag sterk lijken op de
politieke aardverschuiving in
net buurland. Dat wil zeggen
dat niet alleen het Front Natio
nal van Jean-Marie le Pen, maar
ook de groenen forse winst zou
den boeken, ten koste van de
regerende socialisten en de
rechtse oppositie, zo blijkt uit
een opiniepeiling van de krant
le Figaro.
In de Oostenrijkse hoofdstad
Wenen behaalde de rechts-na-
tionale liberate FPO van Jörg
Haider twee weken geleden 23
procent van de stemmen, waar
mee de partij de tweede fractie
in de gemeenteraad is gewor
den.
Het gevaar van de groei van ex
treem-rechts is dat de gevestig
de (regerings-) partijen lang
zaam opschuiven. Zo heeft Oos
tenrijk inmiddels besloten het
aantal toe te laten immigranten
aan een maximum te gaan bin
den. In de komende jaren wil
het land niet meer dan 20.000
25.000 buitenlanders toelaten,
met inbegrip van hen die poli
tiek asiel krijgen en hen die in
het kader van gezinshereniging
naar Oostenrijk mogen komen.
Oostenrijk heeft de laatste jaren
vooral te maken met een toe
stroom van Oosteuropeanen
(veelal Roemenen), die de eco
nomische malaise in hun land
ontvluchten, ln 1989 en 1990
heeft Oostenrijk jaarlijks onge
veer 180.000 buitenlanders op
genomen.
massaal aanwezige groep. In
vergelijking met steden als
Brussel heeft Antwerpen maar
een klein 'vreemdelingenpro
bleem', en zijn rassenrellen tot
nu toe uitgebleven. Toch haalde
het Blok in Borgerhout (bij
naam 'Borgerokko') moeiteloos
33 procent. Even verderop, on
der de industrie-arbeiders van
het vroeger door en door socia
listische Hoboken, stokte de
stand óp 29 procent.
Bij de ingang naar de wijk zien
we pas het eerste Vlaams Blok-
affiche: een paar bokshand
schoenen, geflankeerd door de
twee leuzen: 'Eigen volk eerst'
en 'Uit zelfverdediging'. De be
scheiden presentatie bleek aan
de stembus geen beletsel.
„Er is veel meer aan de hand
dan een eenvoudig scoren met
slogans tegen de etnische min
derheden' zegt Koninklijk
Commissaris Paula D'Hondt. Zij
werd in 1989 speciaal belast
met het migrantenbeleid, nadat
het Blok bij de Antwerpse ge
meenteraadsverkiezingen al 20
procent van de stemmen had
gehaald. D'Hondt: „Ze hebben
Antwerpen duidelijk als uitval
basis gebruikt, om nu ook el
ders in het Vlaamse land, in
Mechelen en Turnhout, te win
nen. Dat zijn steden met heel
weinig Marokkanen of Turken."
Anti-politiek
Vrij algemeen wordt erkend dat
het Vlaams Blok krachtig heeft
geprofiteerd van de anti-politie
ke stemming die België mo
menteel overspoelt. Toch is
Antwerpen altijd enigszins een
buitenbeentje geweest in de
Belgische verhoudingen. Het
mag dan de stad zijn waar
dankzij de haven het meeste
geld wordt verdiend, maar tege
lijk zucht de stad onder grote
problemen. Het bestuur is bijna
failliet, de helft van de inwoners
leeft op het bestaansminimum.
De politieke betekenis van „de
vergeten stad" is altijd onderge
schikt geweest aan Brussel. Ant
werpen was het toevluchtsoord
voor de echte Flaminganten, de
strijders tegen de Francophone
overheersing van België en
soms tegen de hele staat België.
Het Vlaams Blok zet die traditie
voort. Blok-woord voerder An-
nemans: „Wn zijn er ook voor
de radicale Flaminganten, en de
mensen die met ons tegen
abortus zijn".
Met dat laatste strijdpunt
snoepte het Blok stemmen van
traditionele katholieken weg bij
de CVP. Het streven naar een
onafhankelijk Vlaanderen vond
een willig oor bij de aanhangers
van andere Vlaamsnationale
partijen, die dachten makkelijk
te kunnen profiteren van de
weer oplaaiende taaltegenstel-
lingen. „Het Vlaams Blok com
bineert dat met een simplisti-
Brit zes jaar vast voor moord die hij niet pleegde
londen cees van zweeden
correspondent
De sfeer binnen het politiekorps
was gespannen. Dagenlang was
het Noordlondense getto een
'no-go'-gebied geweest waar
een politieman zijn leven zeker
on zijn. Ongeregelde bendes
stichtten er branden, en de poli
tie kon weinig meer doen dan
toekijken. Brandweerlieden en
bobby's die zich in het getto
waagden, werden voor het oog
van de camera gestenigd. Het
wachten was op een incident
dat het hele Londense politie
korps in toom zou doen ontste
ken.
Dat kwam op 6 oktober 1985.
Politieman Keith Blakelock, die
naar het getto was gestuurd om
een belaagde brandweerman bij
te staan, stond ineens oog-in-
oog met een grote groep jonge
ren. Blakelock besloot te ren
nen, maar gleed uit in de mod
der. Terwijl hij bij een van die
betonnen flatgebouwen lag die
als monumenten van moderne
rampsoed uit het oude Totten-
ham oprezen, sloot de kring
zich om hem. Messen en ma
chetes flitsten door de nacht.
Keith Blakelock was een gelief
de collega, maar het was vooral
de wijze waarop hij werd afge
maakt die de gevoelens van
wraak bij zijn collega's losmaak
ten. Op zijn ontzielde lichaam
werden ruim veertig steekwon
den geteld en volgens de aan
klager was zijn hoofd bijna van
zijn romp gescheiden de jon
geren hadden het op een stok
door het getto willen tronen.
Wraak
De reactie was ongenadig. Drie
duizend manschappen open
den de jacht op de moorde
naars, en bijna elke nacht hoor
den de bewoners van de grauwe
flatgebouwen het onheilspellen
de geluid van politielaarzen op
hun galerijen, gevolgd door het
lawaai van mokers en deuren
die werden versplinterd. Binnen
een week wierp de grootste po-
litie-speurtocht in de Britse ge
schiedenis haar vruchten af, en
konden zes verdachten worden
voorgeleid.
Echter, had de politie zich niet
al te zeer door gevoelens van
wraak laten leiden? Ruim zes
jaar na de traumatische dood
van Keith Blakelock is die con
clusie onontkoombaar. Tegen
drie van de verdachten achtte
de rechter destijds de bewijslast
zo zwak, dat hij hen niet eens
wilde laten voorkomen. Een
vierde verdachte, Winston Sil-
cott, werd gisteren alsnog vrij
gesproken van de moord. En de
vijfde en zesde verdachte zullen
waarschijnlijk binnenkort hun
cellen mogen verlaten als het
Hof van Beroep ook hun von
nissen vernietigt.
Voor ingewijden was het al veel
langer duidelijk dat de politie
grove fouten heeft begaan bij
het verhoor van de verdachten.
Tegen Winston Silcott was bij
voorbeeld geen bewijsmateri
aal. Silcott was als een der da
ders aangewezen door een 13-
jarige jongen, maar de rechter
had diens verklaring als be
wijslast te licht bevonden. De
jongen was drie dagen lang,
slechts gehuld in een onder
broek zonder advocaat
verhoord door rechercheurs die
zelfs niet zijn ouders hadden in
gelicht.
Zwart
Silcott was een gemakkelijk
doelwit. Hij is zwart en hij werd
al verdacht van een andere
moord. Op 19 maart 1987, na
een rechtszaak van ruim ander
halve maand, hoorde hij levens
lang tegen zich uitspreken. De
jury had hem schuldig bevon
den op grond van een niet door
hem getekende, schriftelijke
weergave van het politiever
hoor.
Tegen de tweede verdachte, En-
gin Raghip, was ook geen be
wijsmateriaal. Er was geen
bloed op hem gevonden, er wa
ren geen getuigen tegen hem, er
waren geen vingerafdrukken, er
was geen bekentenis. Maar ook
Raghip werd veroordeeld op
grond van verklaringen die hij
tegen de politie zou hebben af
gelegd. Hij kreeg 20 jaar cel.
Jarenlang poogden de verdedi
gers van Silcott, Raghip en de
derde veroordeelde de zaak her
opend te krijgen. Zij lieten Rag
hip onderzoeken door een ver
maarde IJslandse psychiater,
die vaststelde dat hij een intelli-
gentie-quotient van 74 had en
de verstandelijke vermogens
van een kind. Raghip had een
ernstige vorm van dyslexie,
waardoor hij niet kon lezen, en
weigerde daarom aanvankelijk
de schriftelijke weergave van
zijn vérhoor te tekenen. „Maar
nadat hem was gezegd dat mij
of ons 2-jarige zoontje wel eens
iets kon overkomen, zette hij
toch die handtekening", zei zijn
vrouw Sharon vorig jaar.
Wanhopig
De verdedigers klopten bij de
minister van binnenlandse za
ken echter aan dovemans deur.
Alleen nieuwe feiten konden de
minister doen besluiten de zaak
voor te leggen aan het Hof van
Beroep, zo hoorden zij vijf jaar
lang.
Die nieuwe feiten vergaarden zij
begin dit jaar. Wanhopig gewor
den door de halstarrige weige
ring van de minister om de zaak
te heropenen, nam de verdedi
ging haar toevlucht tot de Esda-
tnachine.
De Esda-machine is een uitvin
ding van twee Britse weten
schappers, de natuurkundige
Bob Freeman en de chemicus
Doug Foster. Hun gedachte was
deze: de aantekeningen die een
politie-notulist tijdens het ver
hoor maakt op een vel van zijn
schrijfblok, moeten altijd on
zichtbare afdrukken achterlaten
op de onderliggende vellen. Als
later woorden (of hele vellen)
worden toegevoegd terwijl de
vellen niet meer op elkaar lig
gen, laten die geen afdrukken
achter.
Maar hoe kunnen die afdrukken
zichbaar worden gemaakt?
vroegen Freeman en Foster zich
af. In een kleine garage vonden
zij het antwoord: een apparaat
dat duizenden koolstof-deeltjes
over het te onderzoeken papier
'sproeit', deeltjes die zo klein
zijn dat ze blijven liggen in de
afdrukken en deze zichtbaar
maken.
Verbijsterend
De advocaat van Silcott vroeg
de schriftelijke weergave van
hét verhoor op, het document
op grond waarvan zijn cliënt
was veroordeeld, en deed de Es-
da-proef. Het resultaat was ver
bijsterend. De politie had de pa
gina's 3,4,5,6, en 7 van het be
lastende document er later naar
eigen inzicht bij verzonnen en
op de oorspronkelijke pagina's
bovendien naar hartelust ge
knoeid. Het Hof van Beroep
hoorde de verdediging aan en
nam binnen enkele minuten
het enig denkbare besluit; het
vonnis werd vernietigd.
Hoewel vooralsnog alleen Sil
cott is vrijgesproken van de
moord op Keith Blakelock, lijkt
de-vrijlating van de beide ande
ren een formaliteit. „Hoe kan
het bewijsmateriaal tegen mijn
cliënt nog worden vertrouwd als
de politie zo frauduleus is?",
vroeg de advocaat van Engin
Raghip direct al.
Daarmee is een nieuw hoofd
stuk toegevoegd aan de ge
schiedenis die in 1989 begon
met de vrijlating van de Vier
van Guildford'. Zij waren de
eersten die na een langdurig
verblijf achter de tralies werden
vrijgelaten omdat de politie
destijds op wat al te creatieve
wijze het bewijsmateriaal had
vergaard. Na de Vier van Guild
ford' waren er de 'Zes van Bir
mingham' en de 'Maguire Ze
ven', en allen hadden vastgeze
ten voor misdrijven die zij nooit
hadden gepleegd.
Inmiddels is de politie gedwon
gen verhoren op de band op te
nemen. Maar vooralsnog kan
het Hof van Beroep drukke tij
den tegemoet zien. In Engeland
zitten 800 mensen vast voor
zware misdrijven, en volgens
schattingen van sommige ge
vangenisbewaarders is de helft
veroordeeld op grond van on
deugdelijk bewijsmateriaal.
weg', 'kunnen ze zich niet fat
soenlijk kleden'. We hebben
speciaal 'wrevel-agenten' bij de
politie aangesteld, met wie over
dat soort dingen kan worden
gepraat. Het Vlaams Blok
noemt dat 'doofpot-agenten'."
„Maar het gaat om simpele in
tegratie in het normale leven:
de mensen uit de Maghreb-lan-
den moeten hun kinderen naar
school sturen, de werkgevers
moeten werk bieden. We moe
ten er aan denken dat die jon
gens ook willen dansen, dus dat
er een clubhuis moet komen.
En, het is jammer maar we
moeten het zonder schroom
durven zeggen: Justitie moet de
illegalen uitwijzen, de crimine
len aanpakken."
De Marokkaanse mannen op
straat in Borgerhout reageren
voorzichtig: ,,'t Kan hier voor
ons onleefbaar worden", zegt
de één. „In Marokko hebben we
niets, hier hebben we een huis
en onze auto." Het Vlaams Blok
is voor hen een bekend ver
schijnsel, want de partij wordt
vaak in één adem genoemd met
verschillende knokploegen van
opgeschoten jongeren die bui
tenlanders in elkaar rammen.
Van dat straatvechtersimago
hebben de Blok-voormannen
zich deze verkiezing met succes
ontdaan. Ze traden op in con
fectiepak. En ze hadden het
grote voordeel dat hun stand
punten langzaam ingang vin
den.
Naast het Vlaams Blok-affiche
hangt de reclame van de libera
le PW: „Het belangrijkste
land... is binnenland'. „Het
brengt de PW niets op", is de
reactie van D'Hondt. „De tradi
tionele partijen zouden de voor
de hand liggende conclusie
moeten trekken dat zij op het
migrantenthema niet kunnen
winnen. De PW heeft het ge
probeerd, maar het heeft ze
geen enkele winst opgeleverd."
Cools haalt scherper uit: „De
PW heeft plots het geweer van
de schouder gehaald, en is in de
gemeente het Blok naar de
mond gaan praten. De PW
heeft geprobeerd campagne te
maken op het thema van een
strenger migrantenbeleid. Voor
u Nederlanders is dat een inte
ressant experiment, nu meneer
Bolkestein en zijn WD dat ook
proberen. Wij kennen dat taaltje
al, voor u is het nog wennen."
Lange Wapper bij het Steen aan de Schelde. archieffoto de boer
sche aanpak, en dat slaat zeer
aan", zegt D'Hondt.
Slogans
„Het is een sloganeske partij",
zegt de socialistische burge
meester Cools. In de middel
eeuwse werkkamer, onder het
toeziend oog van zijn vereeu
wigde voorgangers, verhaalt de
gedrongen burgervader hoe hij
na de gemeenteraadsverkiezin
gen van 1988 heeft geprobeerd
net Vlaams Blok op haar eigen
terrein te verslaan: het migran
tenthema.
Cools nodigde de gemeente
raadsleden van het Vlaams Blok
uit deel te nemen aan de werk
zaamheden van een commissie,
die het migrantenbeleid moest
gaan bestuderen. „Ze kwamen
niet opdagen. Het Vlaams Blok
heeft de afgelopen jaren geen
enkele oplossing aangereikt
voor het migrantenprobleem.
Ze hebben geluld, maar niets
gedaan. Ze zijn alleen maar ge
ïnteresseerd in verkankering."
Cools loopt rood aan wanneer
hij wordt geconfronteerd met
de kritiek dat ook zijn gemeen-
bestuur de afgelopen jaren wei
nig heeft gedaan aan de onvre
de in de stad over de migranten.
De groene partij Agalev verweet
dat Cools en de ziinen gisteren,
tot oprechte woede van de bur
gemeester. „Mevrouw D'Hondt
klaagt altijd dat slechts vijf mi
nisters haar rapporten hebben
gelezen. Wij voeren ze uit! Het
is pure demagogie wanneer
Agalev beweert dat wij hier de
zaak hebben laten verrotten,
een leugen."
„Ik ben zelf de wijken in ge
gaan, heb met mensen gepraat
over de politiek van integratie.
Wel, misschien ben ik er niet in
geslaagd het verhaal goed over
te brengen, maar er is wat ge
beurd. Ik zeg ook altijd dat het
niet zomaar gaat om openlijk
racisme. Het is veel meer wrevel
van de mensen: 'kunnen ze niet
De Grote Markt in Antwerpen.
