Binnenland
André van der Louw en de messentrekkers
'Als onze leden ziek worden,
vallen ze van 4-hoog omlaag'
Vrijdag 4 oktober 1991
4
Algemeen Nederlands Persbureau (ANP), Gemeenschappelijke Persdienst (GPD), Inter Press Service (IPS).
'Dat verhaal over de coup 'De mensen rond Kok lopen 'Iedereen die me kent, 'Jan Schaefer
is gewoon barre en barre met messen in hun zak rond' weet dat ik de partij niet antwoord op de basïspro-
nonsens' wil splijten blemen van de PvdA'
'Mensen die de klappen krijgen moeten ons blijven herkennen'
André van der Louw en de zijnen laten zich niet uit het
veld slaan. Ook al heeft PvdA-leider Kok afgelopen
weekeinde de achterban meegekregen voor een discus
sie over partijvernieuwing, de club rond de oud-PvdA-
voorzitter gaat op de eigen weg door. Op 27 oktober
wordt in Amsterdam een discussiebijeenkomst gehou
den over de plannen van de 'bende van vier' die door
het circuit rond Kok als een 'coup' zijn afgeschilderd.
Tot grote woede van Van der Louw zelf. Zijn verhaal
over het hoe en waarom van het initiatief.
en bartjochems
„Laat ik het chronologisch ver
tellen. Wij zijn een groep van
circa 12 mensen, vrij willekeurig
samengesteld. Eind mei kwa
men we voor het eerst bijeen.
We zeiden: 'Het gaat niet goed
met de sociaal-democratie'.
Aanleiding vormden de de
sastreuze opiniepeilingen: de
PvdA werd meer dan gehal
veerd. Hoe dat proces om te
buigen, was de centrale vraag in
ons beraad. Daarvoor wilden
wij ideeën gaan uitwerken".
„We hebben toen de afspraak
gemaakt eind augustus weer
bijeen te komen. Intussen zou
den Bomhoff, Kombrink, De
Hond en ik proberen iets op pa
pier te zetten. In de vakantie is
daar de hele wao-discussie
overheen gekomen. Daarmee is
de zaak verscherpt. Bovendien
ontstonden er speculaties over
het voorzitterschap van Sint. Er
werd druk op mij uitgeoefend
me kandidaat te stellen".
„Ik ben toen gaan denken.
Wat heeft het voor zin snel een
nieuwe voorzitter te kiezen in
dit klimaat, deze sfeer, met deze
problemen binnen de PvdA?
Die nieuwe voorzitter loopt dan
net zo snel vast op de structuur
van de PvdA, de sfeer, de insti
tuties en de personen in de par
tij. Dat er veel eerder een con
gres gehouden zou worden,
eind oktober, was toen nog niet
bekend. Ook niet dat Kok de
vertrouwensvraag daar op tafel
zou leggen".
„De vernieuwing van de partij
moest dus snel worden ingezet.
In onze analyse is de partij te
veel naar binnen gekeerd. Te
veel bezig met de eigen proble
men. Er wordt ook alleen op
signalen uit eigen kring gerea
geerd, niet op die uit de samen
leving. Dat navelstaren wilden
wij doorbreken met een discus
sie die over de grenzen van de
partij heen zou gaan. Met ieder
een die geïnteresseerd is in het
lot van progressief Nederland".
Keuze
„Onze inhoudelijke analyse
kwam in de kern op twee zaken
neer. De PvdA heeft nooit echt
een keuze durven te maken tus
sen de vele wensen van haar
clientèle. Die keuzen zijn steeds
uitgesteld of verduisterd. Daar
naast is er nooit een discussie
gevoerd over rechten en vooral
ook plichten van uitkeringsge
rechtigden".
„Juist om succes te kunnen
behalen vonden wij een oncon
ventionele manier van discussie
nodig. Om de zaak open te
gooien. Dus zou die discussie
geleid moeten worden door een
commissie onder leiding van
mij. Daarmee zou de bereidheid
tot een open discussie gesym
boliseerd worden. Het plan was
dit echter alleen uit te voeren
als Kok en de partijleiding er
mee akkoord zouden gaan. Dus
moesten we proberen de zaak
door Kok te laten omarmen".
„We hebben ons stuk dus aan
hem doen toekomen. Op don
derdag 19 september heb ik er
met hem over gepraat. Kok zei
meteen dat hij een centrale rol
in de discussie wilde. Hij wilde
als partijleider volledig verant-
Jos van Kemenade: „We hebben de sociale voorzieningen niet veiliggesteld. Misbruik en oneigenlijk gebruik hebben we niet te
•foto anefo
progressieve volkspartij wilden,
maar dat het de vraag is of de
scheidslijnen tussen PvdA, D66
en Groen Links nog wel be
staan. Voor de kiezers zijn die
grenzen volstrekt vervaagd".
„Kok noemde het van belang
dat de partij eerst weer aan zelf
vertrouwen zou winnen. Vol
gens hem had de PvdA daar ge
noeg veerkracht voor. Pas als
dat bereikt was wjlde hij naar
woordelijk zijn. Op de vraag of buiten treden, richting andere
men op een PvdA in deze toe
stand? Ja, ik kan niet ontkennen
dat we elkaar in dat gesprek wel
een beetje de waarheid hebben
dat dat gebeurd is door de drie
functies die hij in zich heeft:
vice-premier, minister van fi
nanciën en partijleider".
zitten? Ik had ook niets uit te
leggen. Anderen, die het stuk
hebben laten uitlekken, wel.
Maar er zijn een paar gasten i
komen van het leiden van de
partijvemieuwing weet ik niet.
Ik heb daar grote zorgen over.
Juist daarom ook hebben wij
spraak ooit wel heeft willen ons voorstel voor de partijdis-
waarmaken?
„Wat er dan nog terecht moet de partijleiding die het 'Sorry,
Waarmaken
- Denkt u dat Kok die uit-
hij bereid was de zaak
men, zei hij 'nee'. Daarnaast
vond hij het voorstel om
meteen al bij de discussie men
sen van buiten de partij te be
trekken 'te snel'. Ik heb hem er
toen op gewezen dat ook wij
niet morgen of overmorgen een
partijen. Ik heb toen tegen hem
gezegd dat hij bij zijn aantreden
beloofde de luiken te openen,
maar dat die uitspraak, althans
voor de buitenwereld, nooit
herkenbaar een vervolg heeft
gekregen. Wie zou er nu afko-
„Ik denk het wel, maar in de
praktijk, door de structuur en
de sfeer in de partij, is dat idee
verbrokkeld. Het is in de ver
sukkeling geraakt. De zorg voor
het dagelijkse heeft de uitvoe
ring van dit grootse gebaar ver
drongen. Het zou best kunnen
Dan kon Kok te
zijner rijd vrijer met het resul
taat omgaan. Hij hoefde zich
niet te committeren. Maar
dit was geen couppoging' niet
over de lippen kunnen krijgen".
- Kok heeft het echter wel ge
haald. En hield een verhaal over
partijvernieuwing.
„Het was onze inschatting dat
hij het zou halen. Omdat de dis-
verhaal was af en over toen Kok cussie gefixeerd was op het lei
zei dat hij het niet wilde omar- derschap van Kok, gekoppeld
men". aan de instemming met de
wao-besluiten. Alles zat vast.
- En daarna lekte het geheel Ons advies aan hem was: kom
Wao-plannen kabinet maken geesten in MHP rijp voor harde actie
uit en werd gesproken over een
coup.
„Inderdaad. Dat is barre en
barre nonsens. Bij een coup ga
je toch niet naar het beoogde
slachtoffer toe met je idee? Ik
weiger me zo te laten behande-
die met messen in de zak rond
lopen. Spelletjes spelen. Wij
hadden er geen belang bij dat
de zaak zou uitlekken. Kok heeft
ons stuk in kleine kring laten le-
geen i
Met een betoging op het Malieveld in Den
Haag sluit de gezamenlijke vakbeweging
zaterdag de tweede fase af van haar verzet
tegen de ingrepen in de Ziektewet en de
wao. In hun verzet staan de vakcentrales
en de daarbij aangesloten bonden schou
der aan schouder de FNV, het CNV maar
ook de MHP, de organisatie voor het lei
dinggevende, middelbare en hogere per
soneel. Geen club die doorgaans vooraan
staat als het op staken aankomt. Dat zal
ook altijd wel zo blijven, maar er is daar
toch wat veranderd. MHP-voorzitter Ge
rard van Dalen: „Van de beroepsvereni
ging die we altijd waren, zie je ons steeds
meer de richting van een echte vakbond
opgaan. Wat de politiek met de ziektewet
en wao-plannen in eik geval heeft bereikt,
is dat de vakcentrales dichter bij elkaar
zijn gekomen."
den haag «jan harren
Gerard van Dalen breekt er zaterdag een
studiereis met het ambtenarenpensioen-
fonds ABP voor af. Als voorzitter van de
Vakcentrale MHP moet hij de demonstre
rende menigte op het Malieveld toespreken.
Daar moet de buitenlandse uitstap met het
ABP dat straks ook in het buitenland zijn
geld mag beleggen, vandaar voor wijken.
vallen ze niet van 1-hoog maai
uit het raam."
„ik denk dat de werkgevers
ook met een verhaal over partij-
vernieuwing. Toekomstgericht.
Hij heeft een deeltje van onze
analyse overgenomen. Aan de
slag met de vernieuwing. Alleen
over de wijze waarop blijft een
fors meningsverschil".
„Ons voorstel voor de discus-
len.~Er zijn mensen rondom Kok sie heeft grote voordelen. In het
bedrijfsleven is het heel gebrui
kelijk om 'het plaatje' eens door
anderen, buitenstaanders, te la
ten beschrijven. Daarna ga je er
intern weer mee verder. Als de
resultaten slecht zijn, komt dat
het ging om 'een kleine kring vaak door de zittende bedrijfs-
vertrouwden'. Ik weet ook leiding. Maar die is niet in staat
a hnno VtUI vcluuuwueii vvcci uut
niet wat er achter heeft gezeten,
Misschien wilde men voor het
fout maken. En dan vooral hun organisa- Sr wmïaanS"
lies. Wii zullen écht hii ze nn de stoen ko- J*»- "e le'?er wordt aangeval-
len'. Om te bereiken dat de ach
terban om hem heen ging
ties. Wij zullen écht bij ze op de stoep ko
men. Individuele werkgevers zien dat wel
degelijk. Die stellen zich ook absoluut niet "J"''ra'
zo hard op als de centrale organisaties doen wm daUkT^i] n?e!
Er kanvolgensvan Dalen geen sprake
het ziekengeld niet ten volle geregeld is.
„Dat is onbestaanbaar."
„De politiek zou een heel sterke troef in
handen krijgen als ze met werkgevers en
werknemers tot een afspraak zou komen:
laat maar zien dat je het ziekteverzuim en
het aantal wao'ers drastisch omlaag krijgt
zonder dat we nog aan de uitkeringen zelf
sleutelen. Maar accepteer zonder morren
vaak niet bereid tot een der
gelijke kritische afweging".
- Uit uw woorden blijkt dat u
de vraagstelling die het congres
kreeg voorgelegd, afwijst.
letjes. Zonder het
sico's is de PvdA niet te red
den".
„Sinds ik geen PvdA-voorzit-
ben, kom ik zelden op
verloren rond. Moet ik dan in de
[-prominenten gaan
Van Dalen: „Onze deelname aan de acties is
meer van psychologische aard". foto opd
litiek voor hen uit het vuur sleept. Oké, de
sieuieien. maar accepteer zunuer morren n,
harde ingrepen als hefje n^.^'' Van Da- mUUo^Tarwa
len is er zeker van dat ziekteverzuim en be- jA
roep op de wao ver terug kunnen. „Maar
dan hebben we de werkgevers knalhard no-
Echte actievoerders zijn de MHP'ers na
tuurlijk nog steeds niet, op het Malieveld
zullen er ook geen drommeri' van aanwezig
zijn. „Onze deelname is meer van psycholo
gische aard. Het is toch wat anders of een
„Psychologisch gezien mag je
van mensen niet vragen iets uit
te spreken waarvan je weet dat
ze het er niet mee eens zijn.
Mensen zijn gestijfd in de ze
kerheid dat er niets met de wao
zou gebeuren. Dan is het zuur
als dat wel gebeurt. Maar dan
daar moet je ook begrip tonen voor
de mensen die dan weglopen.
Het vragen van het vertrouwen
in Kok was genoeg geweest.
Dan moet je niet ook nog eens
vragen om met de fouten die
gemaakt zijn, in te stemmen.
Fouten waarvan je zelf toegeeft
dat ze gemaakt zijn".
Voor de MHP was het best een beslissing verleiding zal groot zijn. De vakbeweging chef een kritische opmerking maakt tegen
de Ziektewet- en wao-strijd één front
te vormen met het CNV en de militantere
bonden van de FNV. Staken is nu eenmaal
niet haar eerste strijdmiddel. „Je merkt dat
onze mensen er nog steeds moeite mee
hebben als andere bonden een echte 24-
uursstaking houden, maar ook binnen de
MHP is het stakingswapen nu wel geaccep
teerd."
Staking ziet Van Dalen op dit moment
nog niet als het juiste wapen. Maar hij toont
zich op voorhand zeer strijdvaardig wan
neer het er op aankomt in de cao's straks
vast te leggen dat het loon bij ziekte gewoon
wordt doorbetaald. „Want wat het kabinet
voorstelt, kèn natuurlijk niet."
Het irriteert Van Dalen trouwens behoor
lijk dat de werkgevers(organisaties) „achter
over leunen en rustig afwachten wat de po-
moet immers nog maar zien te bereiken dat
ze de verslechteringen voor de werknemers
en voor de uitkeringsgerechtigden via de
cao's gerepareerd krijgt."
De vakbonden, ook de MHP, zullen daar
dan ook hun uiterste best voor doen. Nee
hebben ze en voor het ja zullen ze knokken.
En dan lijkt ook binnen de MHP het sta
kingswapen in stelling te komen. Wie wat
meer of zelfs veel verdient, krijgt immers
ook een veel grotere financiële klap wan
neer hij daar bij ziekte nog maar 70 procent
van krijgt. Of wanneer hij, als-ie in de wao
terecht zou komen, na enige tijd terugvalt
in de bijstand. En juist de mensen met de
wat hogere salarissen vormen het ledenbe
stand van de MHP-bonden. Van Dalen om
schreef het al eens als volgt: „Als onze leden
ziek of langdurig arbeidsongeschikt worden,
iemand die aan een werkonderbreking of
een staking meedoet en zijn afwezigheid
met het oog op het eventueel niet doorbeta
len van gestaakte uren registreert, of dat-
ie zegt: Jansen, ik zie je morgen wel weer,
en geen aantekening maakt dat Jansen er
niet was. Onze leden voelen dat ook zo. En,
hebben we kunnen constateren, zo ervaren
ook veel mensen in bedrijven, leden van bij
voorbeeld de Industriebond FNV het."
Het conflict over de Ziektewet en de wao
brengt de vakcentrales dichter bij elkaar,
constateert Van Dalen. „Ook de MHP. Ooit
is onze organisatie ontstaan uit onvrede
over de houding van de vakbonden jegens
het middelbare en hogere personeel. Het
was een 'afzetten tégen'. En weliswaar met FNV-vice-voorzitter Adelmund begroet Kok op het congres in Nijme-
behoud van ieders identiteit groeien we nu gen. Van der Louw ontbrak. „Ik loop daar tochg wat verloren rond",
steeds meer naar 'samen met'." «foto anp» marcel antonisse
„Als de wao-maatregelen wa
ren losgekoppeld van de vraag
of Kok nog het yertrouwen van
het congres genoot, had Kok
een volledig vertrouwensvotum
gekregen. Zelfs als de wao-be
sluiten door het congres waren
verworpen, was Kok er sterker
uit te voorschijn gekomen. In
mijn tijd was het ongebruikelijk
dat de partijleider bepaalde hoe
de partij moest discussiëren".
„Wat de wao zelf betreft, vind
ik dat je verworven rechten niet
kunt weghalen. Het is een
volksverzekering; er werd bij ge
zegd dat mensen zichzelf niet
hoefden te verzekeren. De bur
gers dachten dat het geregeld
was via het betalen van pre
mies. En nu blijkt dat niet zo te
zijn".
„Ik ben het eens met degenen
die vinden dat er iets moet ge
beuren, dat de groei van het
aantal arbeidsongeschikten niet
langer te dragen is. Dat zei ik
trouwens al in 1981: gaan we op
deze manier verder, dan lopen
èlle uitkeringen gevaar. Je mag
van mij dan ook van alles met
de wao doen, zelfs helemaal
stoppen met wao-uitkeringen
voor nieuwe gevallen. Maar het
weghalen van rechten kan
niet".
- U zei dat na het 'nee' van
Kok uw verhaal 'af en over' was.
Hoe nu verder?
„Wij wachten nu op de plan
nen van Kok, maar zelf gaan we
ook verder. Op 27 oktober heb
ben we in De Rode Hoed te Am
sterdam een open discussiebij
eenkomst over onze ideeën. We
willen voorkomen dat de dis
cussie in de PvdA zich weer
naar binnen keert. We hopen
dat door een openbare discus
sie velen die bij de partij zijn
weggelopen of op het punt
staan dat te doen, gemotiveerd
worden te blijven of terug te ke
ren. We willen meehelpen de
onvrede te kanaliseren en weg
te nemen.
Schaefer
- Wat zegt u dan van het ini-
tiatief-Schaefer? Die wil een bre
de progessieve beweging opzet
ten, geen partij.
„Schaefer geeft geen ant
woord op de basisproblemen in
de PvdA. Misschien realiseert
hij wel een platform voor men
sen die op politieke partijen zijn
afgeknapt. Maar ik wil hem niet
afbranden. In elk geval brengt
hij weer leven in de brouwerij.
Dat vind ik wel aardig en je
weet maar nooit waar je elkaar
nog eens zult ontmoeten".
„Het is zo, dat de PvdA de
ideeën uit de oppositie in de re
gering niet kan uitvoeren. Dat
geeft enorme kortsluiting. De
basisvraag is dan ook: kan pro
gressief Nederland alternatie
ven ontwikkelen die in de prak
tijk ook uitvoerbaar blijken?
Daarbij moet je de verbinding
tussen ideeën, uitvoering en het
nemen van verantwoordelijk
heid niet doorsnijden. Anders
blijft het een berg papieren
ideeën. Dat is voor Schaefers
plannen een reëel gevaar".
i alles nu
„Daar weet ik nog niet. Maar
het is wel spannend, avontuur
lijk, leuk. Wat niet leuk is, en
waar ik bij vlagen gedeprimeerd
door raak, zijn de duistere mo
tieven bij anderen. Daar kan ik
absoluut niet tegen. Met open
vizier strijden, af en toe een
clash, prima. Maar niet met het
mes in de zak. Ach, vroeg of laat
komt voor die messentrekkers
de val. Dit kan zo niet".
- Wat zegt u op het verwijt dat
u jarenlang niets hebt laten ho
ren om nu ineens als 'redder'
van de PvdA uit de coulissen te
komen?
„Ik had de afgelopen zomer
gewoon fysiek pijn in mijn buik
over de toestand van de PvdA.
Ik heb me inderdaad jaren ge
deisd gehouden. En als je nu te
rugkomt heb je de reactie 'Daar
heb je hem ook weer'. Dat wist
ik. Ik zat dus in een raar soort
klem. Elders, in andere partijen
in binnen- en buitenland, is het
heel normaal dat oud-gedien-
den worden ingeschakeld, ook
bij het uitstippelen van de
koers. Daar word je niet meteen
verdacht van wat dan ook".
- Bestaat niet het gevaar dat
de PvdA nu terecht komt in een
heel intellectuele discussie, die
de achterban nog verder weg
jaagt?
,',Daar moetén we inderdaad
een oplossing voor vinden. We
moeten intellectueel een dis
cussie voeren over de dilem
ma's waar de partij mee wor
stelt, en het vertrouwen van de
kiezer herwinnen. Van die men
sen die, zeg maar vanuit hun
buik, sociaal-democratisch rea
geren. Daarom mag het niet te
intellectueel worden. Mensen
die de klappen krijgen moeten
ons blijven herkennen. Wij zijn
voor hen het schild. Dat hebben
we jaren laten verslonzen. We
hebben de sociale voorzienin
gen niet veiliggesteld. Misbruik
en oneigenlijk gebruik hebben
we niet te vuur en te zwaard be
streden".
„Het leek heel 'links' om uit
keringsgerechtigden te bescher
men. Het leek heel libertijns de
privacy van mensen niet te wil
len aantasten om oneigenlijk
gebruik op te sporen. Maar het
gevolg van die opstelling is wel
dat de werkenden het sociale
zekerheidsstelsel niet meer wil
len betalen. Het gevaar dreigt
dat èlle uitkeringen omlaag
moeten. Het beleid leek wel so
ciaal, maar was het niet".
