Feiten
Roemeens anti-semitisme vlamt op
Algemene beschouwingen gelopen race
Leiders kijken toe hoe de
Oekraïne op de fles gaat
De leuzen zijn met grote,
regelmatige letters op de
muur geschilderd. Wie ze
heeft geschreven, heeft
daar alle tijd voor gehad.
'Een christelijke regering
voor Roemenië', 'God ze-
gene het christelijke Roe
menië' en 'Roemenië al
leen voor christenen'. Ze
ontsieren de muren rond
het Universiteitsplein in
Bukarest en werden daar
opgekalkt in de dagen dat
de mijnwerkers de hoofd
stad onveilig maakten.
BUKAREST RUNA HELUNGA
CORRESPONDENT OOST-EUROPA
Of die er voor verantwoordelijk
zijn, is onduidelijk. Er zijn ge
noeg anderen in Roemenië die
openlijk anti-semitisme niet
schuwen. „Er moeten tientallen
politiemannen hebben toegeke
ken toen dit werd opgeschre
ven", zegt opperrabbijn Mozes
Rosen terwijl hij een foto van de
leuzen op tafel gooit, „En ze
staan er nu al dagen zonder dat
iemand de boel heeft schoonge
maakt. Ik heb inmiddels een
protestbrief geschreven. Dat ik
dat moest doen, is tekenend."
Een ruime werkkamer, honder
den boeken, een paar chanoe-
ka-kandelaars van ffaai gedre
ven zilver, een zware, gebeeld
houwde stoel, haast een troon,
met een vergulde davidster op
de top van de leuning. De rab
bijn, met baard en zwart fluwe
len keppel oogt als een ware pa-
triach, maar dan een van een
vrijwel verdwenen volk. Ooit
woonden er meer dan 800.000
joden in Roemenië. Nu nog
maar 18.000.
Trots
De oorlog kostte de helft van
hen het leven. Het Ceausescu-
bewind verhandelde zo'n 97
procent van de resterende jood
se inwoners tegen harde valuta
aan Israël. Dat gebeurde overi
gens met medewerking van Ro
sen, die over die coöperatie
vaak is gekritiseerd, maar zelf
meent: „Dankzij die regeling
konden honderdduizenden dit
land verlaten en groeien hun
kinderen nu in Israël op als éch
te joden. Als ik de hand van een
dictator moet schudden om een
mensenleven te redden, ben ik
daar trots op."
Alleen de ouderen zijn achter
gebleven. Rosen is misschien
niet de laatste opperrabbijn in
Roemenië, maar de joodse ge
meenschap sterft langzaam
maar zeker uit. En hoewel er
vrijwel geen joden meer zijn,
vlamt het anti-semitisme fel op.
De leuzen op de muren van het
Universiteitsplein zijn waar
schijnlijk niet zozeer tegen de
Een vrouw veegt de straat in de b
Bukarest is geparkeerd.
rabbijn en zijn gelovigen ge
richt. als tegen de afgetreden
premier Roman. Die is niet al
leen half Spaans, dus feitelijk
een buitenlander, maar naar
verluidt ook van joodse af
komst.
Koning
De weerzin die in bepaalde
kringen tegen Roman heerst,
tank die door veiligheidstroepen bij het Universiteitsplein ii
slaat terug op de joodse ge
meenschap: kranten die de
Holocaust ontkennen, synago
gen die worden besmeurd,
schimpscheuten tegen iedereen
met joods bloed, zelfs de absur
de bewering dat Ceausescu ei
genlijk een jood was.
Van officiële zijde is tot nu toe
nauwelijks iets ondernomen te
gen het opkomende anti-semi
tisme. Toen de in ballingschap
FOTO AP STEVEN SENNE
levende koning Michael on
langs zijn verontschuldigingen
aanbood voor zijn passieve
houding ten opzichte van de jo
denvervolgingen in de oorlog,
lieten alle kranten, zelfs die van
de monarchistische partij, dit
nieuws passeren.
Het anti-semitisme wordt voor
al vertegenwoordigd door bla
den als 'Romania Mare' (Groot-
Roemenië) en 'Europa'. Rosen
haalt ze met weerzin onder een
stapel papier vandaan en zegt:
„Het is zonde van mijn tijd,
maar ik moet ze lezen."
Romania Mare wordt geleid
door twee voormalige hofdich
ters van Ceausescu, Eugen Bar-
bu en Corneliu Vadim Tudor.
Ook bij het tijdschrift Europa
hebben aanhangers van de ou
de machtskliek een dikke vinger
in de pap. Daarnaast drijven de
bladen op aanhangers van de
vroegere fascistische IJzeren
Garde „Extreem links en ex
treem rechts vinden elkaar daar
in een innige samenwerking",
aldus een lid van de Roemeense
oppositie.
Chauvinisme
Op dit moment hebben de anti
semieten nog geen zetel in het
parlement. Maar opiniepeilin
gen plus de oplage van Roma
nia Mare, meer dan een half
miljoen, doen vrezen dat de vol
gende verkiezingen daar veran
deringen in brengen. Maar Ro
sen signaleert ook nu al een
hysterisch chauvinisme bij be
paalde partijen in het parle
ment, en het is dit chauvinisme
dat zijns inziens de basis voor
het anti-semitisme vormt.
Slachtoffer van dat parlemen
taire chauvinisme zijn op dit
moment vooral de Hongaren in
Roemenië. Vrijwel dagelijks ma
ken de vertegenwoordigers van
de Partij voor de Nationale Roe
meense Eenheid (PUNR) ge
bruik van hun spreekrecht om
de meeste felle anti-Hongaarse
betogen af te steken.
Voor de politieke onderbouwing
van hun anti-Hongaarse hou
ding moeten voorzitter Radu
Ceontea en senator Adrian Mo-
tiu ver in het verleden, tot voor
de Eerste Wereldoorlog, terug
grijpen, toen Transsylvanië nog
deeluitmaakte van Hongarije.
Zoals bij veel nationalisten leeft
die tijd voor hen sterker dan het
heden.
De Duitsers zijn volgens Motiu
in samenwerking met Oosten
rijk en Hongarije bezig met het
herstel van het Oostenrijks-
Hongaarse rijk. Hij wijst op de
gebeurtenissen in Joegoslavië,
waar de oude Oostenrijkse ge
bieden Slovenië en Kroatië te
gen de rest van het land vech
ten, daarbij openlijk gesteund
door Duitsland en Oostenrijk.
„Dat is de eerste stap in hun
plan", meent hij overtuigd.
Aanhangers van de PUNR heb
ben de afgelopen tijd al bewe
zen dat ze bereid zijn hun over
tuiging met geweld te verdedi
gen. De gebeurtenissen in Tirgu
Mures hebben de wereldpers
gehaald, maar daarna zijn er di
verse kleinere incidenten ge
weest. „Transsylvanië is Roe
meens en zal Roemeens blij
ven", zegt Motiu. „En we zijn
bereid het met ons bloed te ver
dedigen."
Eén ding lijkt al bij voorbaat vast te
staan. Minister Kok van financiën zal de
komende week bij de algemene politieke
en financiële beschouwingen in de
Tweede Kamer over de Miljoenennota
1992 lof oogsten. PvdA-voorman Wölt-
gens zal zijn eigen partijleder compli
menteren voor het feit dat hij in moeilij
ke economische tijden het roer recht
houdt.
Dat Kok het financieringstekort volgens
plan laat dalen met een half procent (2,5
miljard gulden). Dat er weliswaar fors
wordt gesneden in de uitgaven, maar
zonder 'de kwaliteit van de samenleving'
aan te tasten. Milieu, onderwijs, gezond
heidszorg. investeringen, openbaar ver
voer en criminaliteitsbestrijding blijven
overeind.
Dat Kok er bovendien in is geslaagd tot
een rechtvaardiger inkomensverdeling te
komen waarbij de hogere inkomens in
leveren ten behoeve van de lagere met
algemeen koopkrachtbehoud als uit
gangspunt. Kortom: 'prima Wim, ga zo
door'.
Vanuit CDA-kring zal Kok eveneens plui
men krijgen. CDA-fractieleider Brink
man zal respect aan het adres van de
vice-premier uitspreken. Een degelijke
begroting is het geworden. Weliswaar
met pijnlijke maatregelen, maar die wa
ren onvermijdelijk. En zijn verdedigbaar.
De algemene politieke en financiële be
schouwingen laten zich dit jaar gemak
kelijk voorspellen. De spanning is er uit.
CDA en PvdA dragen samen de ingrepen
in Ziektewet en wao. De koppeling tus
sen lonen en uitkeringen is, met instem
ming van de PvdA. vervallen en vervan
gen door een pakket belastingmaatrege
len waardoor betrokkenen er netto even
veel op vooruit dienen te gaan.
Loonmatiging moet zorgen voor meer
banen zodat de stijgende werkloosheid
in 1992 een tijdelijk verschijnsel kan blij
ven. Werk boven inkomen, de leus die
het zo goed deed in de jaren tachtig, is er
door de coalitie zelfs weer voor uit de
kast gehaald.
Toch heeft het mooie beeld ook een
keerzijde. En die is niet zo fraai. Ten eer
ste is alle financiële ruimte in de rijksbe
groting opgebruikt. Een appeltje voor de
dorst, een kussentje om tegenvallers die
elk jaar weer optreden op te vangen, is er
Sterker nog, in de rijksbegroting zitten
talrijke budgettaire trucs om de eindjes
aan elkaar te knopen. Zo is er voor 2,7
miljard gulden aan eenmalige maatrege
len in verwerkt. Beslissingen die in 1992
wel geld opleveren, maar daarna niet
meer.
Er zijn 'kasschuiven', een mooi woord
voor het uitstellen van betalingen, toege
past. Studieleningen staan wel op de be
groting maar worden bewust niet mee
gerekend voor de hoogte van het finan
cieringstekort.
Er is een greep gedaan in de financiële
reserves van het pensioenfonds PGGM
en er zijn opbrengsten ingeboekt voor
het afstoten van taken (grote efficiëntie)
en het overbrengen van activiteiten naar
provincies en gemeenten (decentralisa
tie) zonder dat er nog maJtr iets zeker is.
Het kabinet gaat manmoedig uit van
loonmatiging in de bedrijven waarbij de
loonstijging, die nu gemiddeld op 3,75
procent wordt gesteld, teruggebracht
wordt naar 3 procent. Het belastingpak
ket van het kabinet moet daar borg voor
staan. En ach, een mens moet niet te
veel willen. Wat inleveren moet kunnen.
Nu is het klimaat tussen kabinet en soci
ale partners danig verpest. Vraag is dan
ook of de voorziene loonmatiging wel tot
stand zal komen, zeker als het kabinet
zelf tegelijk de lasten met 2,5 miljard gul
den optrekt en al van te voren heeft laten
weten niet te zullen ingrijpen bij een ho
gere dan gewenste loonstijging.
De enigen die indirect de dupe van een
te hoge loonstijging zouden worden zijn
ambtenaren, trendvolgers en uitkerings
gerechtigden. Voor ambtenaren en
trendvolgers zit er hoogstens drie pro
cent extra in het vat, voor de uitkerings
gerechtigden 3,75 procent (mede dankzij
de belastingmaatregelen). Alsof er nog
solidariteit bestaat tussen werknemers in
bedrijven en deze groepen.
Tenslotte Ziektewet en wao. De maatre
gelen die het kabinet heeft voorgesteld
moeten op 1 juli 1992 ingaan willen de
beoogde bezuinigingen en de voor 1993
en 1994 beloofde premiedaling haal
baar zijn. Uitstel met een half jaar (dat er
zeker inzit nu de ingewikkelde wetsont
werpen er nog lang niet zijn) kost zo'n
600 miljoen gulden. En dat geld is er
niet, volgens Kok.
Kortom: het beeld is heel wat genuan
ceerder dan het lijkt. Maar daar wil bin
nen CDA en PvdA niemand nu over pra
ten. De coalitie is tevreden en daar gaat
het om. Zo zal er ook niemand reppen
over het feit dat meer geld voor het
milieu alleen vrijkomt door hogere hef
fingen voor burger en bedrijf. Dat extra
geld voor de gezondheidszorg daar in
1990 al voor was bestemd. Dat investe
ringen niet feitelijk, maar alleen relatief
zijn ontzien.
Natuurlijk blijft her en der wel een klein
puntje over om over te debatteren. De
verhoging van het lesgeld in het onder
wijs met bijna 300 gulden per jaar haalt
het niet. CDA en PdvA zijn tegen. Daar
naast zullen wat 'piketpalen' zoals dat in
Haags jargon heet, voor de toekomst
worden geslagen. Geen verdere inko
mensherverdeling zal Brinkman beplei
ten terwijl Wöltgens de voor 1992 inge
slagen weg juist zal willen voortzetten.
Blijft over de oppositie. Bolkestein (WD)
en Van Mierlo (D66) zullen beiden de
zwakke plekken in de Rijksbegroting
proberen bloot te leggen. De liberaal zal
de lastenverzwaringen naar oud WD-re-
cept keihard afwijzen terwijl de demo
craat zich zal schurken aan PvdA-idealen
als sociale vernieuwing en een meerjarig
sociaal akkoord tussen kabinet en socia
le partners.
Dat zal vruchteloos blijken. CDA en
PvdA willen eindelijk rust in de tent na
twee jaar turbulentie waarbij van de ene
tegenvaller naar de andere, van de ene
crisis naar de andere gehold werd. Pijn
lijden moet komend jaar in stilte om
daarna weer betere tijden te beloven.
Volgens beproefd recept voor de verkie
zingen van 1994. Dan is de kiezer het al
lemaal toch al vergeten.
Vrijdag 4 oktober 1991
dingen: AAARCREET HE5UNGA LUUTJE NIEMANTSVERDRIET Vormgeving: RALPH KLEINHOUT
EN MENINGEN
PETRE ROMAN.de Roe-
meense ex-premier, is
half Spaans en naar ver
luidt ook van joodse af
komst, en daarom een
mikpunt van haat.
'Roemenië alleen voor christenen
voorpagina-artikelen de lezers
de verzekering gegeven dat hel
brood nog niet bijna op de bor
staat. Een parlementslid uit he
zuiden van de Oekraïne sprak
echter van paniekaankopen in
zijn kiesdistrict. Het dagblad
van de voormalige communist
sche partij, Pravda Oekrainy,
ruimde veel plaats in voor een
verslag over het verbranden va
hooi door boeren die niet aan
de staat wilden verkopen.
Om voorzitters van collectieve
boerderijen over te halen hun
produkten te verkopen, heeft d
regering een speciaal fonds op
gezet van gewilde goederen.
Een Sovjet-auto van het merk
Zjiguli kan worden verkregen
voor tweehonderd ton brood,
een videocamera voor veertig
ton, een koelkast voor twintig.
De problemen van de Oekraïm
wortelen echter in haar opge
zwollen beleid. Het parlement
erin geslaagd een liberale wet
op investeringen aan te nemer
Maar die wet is terechtgekome
in een verwarde economische
wereld en wordt bijgesteld doo
een tegenstrijdig plan dat afge
lopen voorjaar door Fokin wen
gelanceerd en dat privatisering
voorstaat, maar vrije prijzen
verbiedt.
„Wij praten over een periode
van revolutie van bovenaf...
maar degenen die de regering
uitmaken, zijn psychisch niet
voorbereid op hervormingen",
zegt Volodimir Gryniov, plaats
vervangend voorzitter van het
parlement. De democratische
parlementaire factie Narodna
Rada was in staat de opheffing
van de Oekraïense communist
sche partij af te dwingen. Ook
werd in de dagen na de Onaf
hankelijkheidsverklaring van
het parlement op 24 augustus
het hoofd van de juridische af
deling van het ministerie van f
nanciën, die voorstander was
van de coup, ontslagen. Maar
sindsdien is de politieke stuw
kracht zachtjes weggeëbt.
De poging om het conservaties
hoofd van Gostelradio, Mykola
Okhmakevitsj, te ontslaan is
mislukt, evenals het afdwinger
van het ontslag van andere be
jaarde ministers, allemaal vooi
malige communisten.
„Deze ministers begrijpen het
principe van de markteconom
niet...wij hebben in hun plaats
een jongere generatie nodig",
zegt Oleksandr Savtsjenko,
voorzitter van de economische
adviesraad van de oppositiebe
weging Rukh. „Zelfs drie tot vi<
goede mensen zouden genoeg
zijn om te beginnen met de
overgang naar een markteconi
mie, maar ik ben bang dat dez
regering daar niet toe in staat
is."
De voorzichtigheid van
Kravtsjoek is een spaak in het
wiel geworden van de revolutii
„Ik denk dat de Oekraïne stabi
moet zijn en dat we geen on
middellijke radicale veranderii
gen nodig hebben, zoals Rukh
zegt... ik ben het er niet mee
eens dat we wie dan ook on
middellijk moeten ontslaan",
zei hij onlangs.
Een glimpje hoop ligt in de vei
kiezing op 1 december van hel
pas ingestelde presidentschap
Daar hebben zich meer dan
dertig kanditaten voor gemeld
maar Kravtsjoek en de Rukh-
gouverneur van de westelijke
Oekraïne, VyatsjeslavTsjomov
gaan op kop.
„Misschien zal een gekozen
president de situatie verbetere
Misschien is hij in staat om de
regering te veranderen", zegt
Savtsjenko.
THE INDEPENDENT
De kwestie die vandaag in Kiev
op ieders lippen brandt, is of de
Oekraïne de kans zal laten
schieten haar onafhankelijkheid
op te bouwen. De republiek met
op een na de grootste bevolking
in de voormalige Sovjetunie, die
zorgt voor 25 procent van het
jaarlijkse bruto nationaal pro-
dukt, zit vast in een economisch
moeras.
De Centrale Bank in Moskou
heeft de geldkraan naar de re
publiek in de eerste helft van dit
jaar drastisch dichtgedraaid,
van de beloofde negen miljard
roebel (twaalf miljard gulden te
gen de commerciële koers) naar
minder dan drie miljard roebel.
Leonid Kravtsjoek, voorzjtter
van de Oekraïense Opperste
Sovjet, meent: „Wij hebben ge
woon niet genoeg geld in om
loop." Een kwart van de bank
briefjes raakt ieder jaar versle
ten, er liggen prijs- en loonstij
gingen in het verschiet. Moge
lijk is het land binnenkort niet
meer in staat de arbeiders in
roebels te betalen. Volgens
Kravtsjoek is de enige oplossing
een Oekraïense munteenheid
maar dat ligt nog een jaar tot
anderhalf jaar weg.
De Oekraïense premier Vitold
Fokin geloofde ooit in groot-
handelsprijzen, maar zijn rege
ring kan nu door het gebrek aan
papieren roebels de aankoops-
prijs van graan niet meer beta
len. Landbouwprodukten wor
den langs de Oekraïense doua
ne gesmokkeld om ruilhandel te
drijven in Rusland of voor ver
koop tegen Russische roebels
tegen een hogere groothandels-
De Oekraïnse parlemenstvoorzit-
ter en fungerend president Leonid
Kravtsjoek.
FOTO AFP TIM CLARY
prijs. De Oekraïne heeft slechts
tien miljoen van de zeventien
miljoen ton graan verzameld
die het als reserve nodig heeft.
De regering heeft al aangekon
digd dat de Oekraïne, ondanks
een graanproduktie van 54 mil
joen ton per jaar, graanproduk-
ten moet invoeren van haar
Oosteuropese buren.
Paniekaankopen
De kranten hebben onlangs in
Ongewis over de nabije toekomst stonden duizenden Oekraïners eind
vorige maand stil bij het verleden. Op 29 september vond de jaarlijkse
herdenking plaats bij het monument in Babi Yar, ter nagedachtenis aan
de 33.000 Oekraïnse joden die door de nazi's werden vermoord.
FOTO AFP SERGE! SUPINSKY
