Buitenland
Gespannen rust in
Georgië na gesprek
Monetaire Unie in
EG stap dichterbij
Giscard bang voor
invasie immigranten
Ook Armenië verklaart zich onafhankelijk
Irak voldoet nog niet
aan eis van V-raad
Palestijnse parlement moet kiezen uit twee kwaden
Greenpeace: Verlies
kernwapens verzwegen
Maandag 23 september 1991 Redactie: 023-150225 RONALD FRISART (chef) ONNO HAVERMANS HANS JACOBS JAN PREENEN Vertalingen:
HESUNCA LUUTJE NIEMANTSVERDRIET Vormgeving: MARIANNE VERSCHUREN
United Press International (UPI).
ALGERIJNSE AUTORI
TEITEN hebben aange
kondigd dat de staat van
beleg, die op 5 juni van
dit jaar inging, aanstaan
de zondag wordt opgehe
ven
DE VOORMALIGE chef van
de Oostduitse spionagedienst,
Markus Wolf, heeft gisteren in
een interview gezegd dat hij
van plan is uit vrije wil terug te
keren naar Duitsland, waar hij
door de justitie wordt gezocht
NIEUWSLIJN
Vijf doden na opstand in gevangenis
Tijdens een gevangenisopstand in de Amerikaanse staat Monta
na hebben opstandige gevangenen gisteren vijf mede-gestraften
gedood en vijf bewakers gegijzeld. Na een bestorming van het
gebouw gaven de gevangenen zich over. Het is niet bekend hoe
de gevangenen om het leven zijn gekomen. De verhuizing van
55 gedetineerden, onder wie zes ter dood veroordeelden, zou
het motief zijn geweest voor de opstand.
Cairncross bekent 'vijfde man' te zijn
De 78-jarige John Cairncross, voormalig medewerker van de
Britse geheime dienst MI6 en de Britse ministeries van defensie
en buitenlandse zaken, heeft eindelijk bekend 'de vijfde man' te
zijn geweest van een groepje Britten die voor de Sovjetunie heb
ben gespioneerd: Guy Burgess, Donald McLean, Kim Philby en
Anthony Blunt. Cairncross was door de pers al aan de tand ge
voeld na publicatie van het boek van Oleg Gordjevski, een Russ-
siche dubbelspion die naar het Westen vluchtte. Die had Cairn
cross als de vijfde man genoemd. Cairncross woont thans in de
Provence in Frankrijk. Cairncross zou informatie over de Duitse
troepen aan Moskou hebben doorgegeven die doorslaggevend
was voor de overwinning van het Rode Leger bij Koersk.
'Situatie in Tibet rampzalig'
Het Chinese bestuur over Tibet heeft rampzalige gevolgen voor
de inheemse bevolking. Discriminatie en racisme zijn aan de or
de van de dag. Dit stelt een Amerikaanse groepering voor de
rechten van ae mens in een vandaag gepubliceerd rapport. De
situatie in Tibet is rampzalig, zowel op politiek en cultureel ge
bied als op het terrein van de mensenrechten, aldus de „Interna
tionale Campagne voor Tibet". Twee leden van deze organisatie
brachten van half juni tot half juli een onaangekondigd bezoek
aan Tibet en spraken er 130 mensen.
Zege Oostenrijkse liberalen
In Oostenrijk is de rechtse liberale partij FPO gisteren als win
naar uit de bus gekomen bij de parlementsverkiezingen in de
deelstaat Steiermark. Zij beroofde daarmee de conservatieve
O VP, die bekend werd onder haar extreem-rechtse leider Jörg
Haider, van haar absolute meerderheid. Deze partij behaalde de
slechtste uitslag in Steiermark sinds 1945. De FPO ging er tien
procent op vooruit en kwam daarmee op 14,6 procent van de
stemmen. De OVP viel terug van 53 naar 46 procent. De sociaal
democratische SPO moest een verlies van circa 2,7 procent in-
komt daarmee op 35 procent.
Week vrij voor werknemers Fiat
De Italiaanse autofabriek Fiat is van plan 50.000 werknemers
een week vrijaf te geven om overproduktie tegen te gaan. Het
bijzondere verlof voor bijna de helft van de 115.000 werknemers
van Fiat duurt van 28 oktober tot 3 november en zal de produk-
tie met 30.000 auto's verminderen. Op verschillende afdelingen
van Fiat is dit jaar de produktie al eerder tijdelijk stilgelegd, van
wege de gedaalde vraae naar nieuwe auto's op de Europese
markt. Ook in Italië zelf loopt het marktaandeel van Fiat terug.
Balten niet meer in Sovjet-leger
President Michail Gorbatsjov heeft zaterdag in een decreet be
paald dat inwoners van de drie Baltische landen vrijgesteld zijn
van alle militaire verplichtingen in de Unie van Soevereine Sta
ten (ex-Sovjetunie). Alle dienstplichtigen uit Estland, Letland en
Litouwen zullen deze maand en in oktober uit het Sovjet-leger
afzwaaien. Het decreet is een belangrijke nieuwe stap naar de
losmaking van Estland, Letland en Litouwen.
Gamsachoerdia en oppositie eens over crisiszitting parlement
In Georgië lijkt een dreigende burgeroorlog voorlopig te
zijn afgewend, nadat president Zviad Gamsachoerdia en
oppositieleider Tedo Pataasjvili het gisteravond eens
werden over een crisiszitting van het Georgische parle
ment over nieuwe verkiezingen.
,_j echter de indruk te hebben dat
de president wel bereid is con
cessies te doen, maar niet om
zijn macht op te geven.
Gamsachoerdia stemde giste
ren in met een gesprek met de
oppositie, nadat bij hevige rel
len tussen voor- en tegenstan
ders van de president in de
hoofdstad Tblisi zaterdagnacht
en gistermorgen zeker drie do
den en veertig gewonden waren
Het parlement is zó verdeeld,
dat het waarschijnlijk zowel
zichzelf als het presidentschap
zal ontbinden. De oppositie
hoopt dat nieuwe verkiezingen
een eind zullen maken aan de
vier maanden durende heer
schappij van de president, die
zij dictatoriale trekjes verwijt.
Pataasjvili zei na het gesprek
gevallen. Gamsachoerdia en Pa
taasjvili spraken met elkaar in
de woning van Ilja II, de patri
arch van de Georgische ortho
doxe kerk. Eerder op de dag was
het nog onzeker of het gesprek
zou doorgaan. Pataasjvili wei
gerde naar het parlementsge
bouw te komen, waar Gamsa
choerdia zich al drie weken
heeft verschanst. De oppositie
vreesde dat Pataasjvili het ge
bouw na afloop niet meer zou
kunnen verlaten.
In Tblisi heerste gisteren een
gespannen rust. De oppositie
had zich voor het tv-gebouw
verzameld. Dat werd zaterdag
bezet door gewapende leden
Voor het Georgische parlement in Tblisi heft een priester zijn gebalde vuist tijdens een demonstratie vóór
president Zviad Gamsachoerdia. Die vroeg zijn aanhangers gisteren het gebouw te komen verdedigen, omdat
de oppositie het zou willen bestormen. foto ap auk keplicz
van de oppositie en leden van
de Georgische Nationale Garde
die zijn overgelopen. De leider
van de goed bewapende rebel
len, Tengiz Kitovani, heeft de
president een ultimatum ge
stuurd waarin wordt geëist dat
hij binnen 24 uur aftreedt. Po
gingen van oppositieleiders om ooggetuigen. Volgens een jour-
vanuit het televisiestation be- nalist riep Gamsachoerdia de
richten uit te zenden zijn mis- bevolking zaterdag via de radio
lukt, omdat Gamsachoerdia de op hem te steunen en zich naar
stroom heeft laten afsluiten. een kerk in het centrum van
Aanhangers van Gamsachoer- Tbilisi te begeven, waar wapens
dia bewaken regeringsgebou- zouden worden gedistribueerd,
wen en het radiostation, aldus
Ongeveer 250.000 mensen heb
ben gisteren in het Central Park in
New York geluisterd naar de
evangelist Billy Graham. De 72-
jarige evangelist heeft volgens
medewerkers in de Verenigde Sta
ten nog nooit zo'n groot gehoor
gehad. Het record stond op
134.000 in 1963 in Los Angeles.
Graham voerde drie uur lang het
woord. Hij hield de Newyorkers
onder meer voor dat God hun
stad, die hij eens heeft gelijkge
steld aan Sodom en Gomorra, nog
altijd liefheeft. De stad is volgens
Graham een jungle. De bewoners
zijn „de meest gespannen en een
zaamste mensen in de wereld".
CORRESPONDENT
De voormalige Franse president
Valery Giscard d'Estaing heeft
zaterdag een opzienbarende
bijdrage geleverd aan het toch
al zo verhitte debat over immi
gratie in Frankrijk. In een artikel
in het weekblad Le Figaro Ma
gazine spreekt de oppositielei
der over een 'invasie' van immi
granten.
„Het soort problemen waar
aan Frankrijk het hoofd moet
bieden, verschuift zich van im
migratie naar invasie", aldus
Giscard. In het spraakmakende
artikel pleit Giscard bovendien
voor drastische beperking van
het aantal immigranten dat de
Franse nationaliteit kan verwer-
Volgens het huidige systeem
kan men de Franse nationaliteit
verwerven als een van de ou
ders Frans is ('droit du sang',
recht van het bloed) of als men
op Franse grond geboren en ge
togen is ('droit du sol', recht van
de bodem). Giscard pleit er voor
de Franse nationaliteit alleen
nog maar te verlenen aan men
sen die Franse voorouders heb
ben. De Fransen zouden zich
via een referendum moeten
kunnen uitspreken over het
voorstel, zo vindt de voormalige
Franse president.
De voorstellen van Giscard
hebben het afgelopen weekein
de zeer verdeelde reacties opge
roepen. Giscard krijgt over het
algemeen bijval van de rechtse
oppositie, maar alles wat links is
in Frankrijk, schreeuwt moord
en brand. Vooral het gebruik
van het uiterst beladen woord
'invasie' wordt Giscard kwalijk
genomen.
Volgens nogal wat commen
tatoren is het gespierde taalge
bruik van Giscard een tamelijk
doorzichtige poging om terrein
terug te winnen óp de extreem
rechtse Jean Marie Le Pen. Le
Pen, die al jaren verkondigt dat
Frankrijk wordt belaagd door
vreemdelingen, scoort de
laatste tijd in opiniepeilingen
steeds beter. Dat leidt vooral in
het kamp van de Franse opposi
tie tot groeiende nervositeit.
De vorming van een Europese
Economische en Monetaire
Unie (EMU) is een flinke stap
dichterbij gekomen, na de af
spraak dat de economisch
zwakke EG-landen daarin geen
onbeduidende bijrol zullen krij
gen. Die afspraak was de uit
komst van een informele verga-
"dering van de ministers van fi
nanciën van de twaalf EG-lan
den, die zaterdag in Apeldoorn
werd gehouden onder voorzit
terschap van de Nederlandse
minister Kok.
De twee meest tastbare ingre
diënten van zo'n economische
VS willen extra
overleg G-7
over Sovjetunie
WASHINGTON Rtr
De Verenigde Staten dringen
aan op een bijeenkomst van de
zeven grootste industrielanden
(G-7) om te praten over de eco
nomische situatie in de Unie
van Soevereine Staten (ex-Sov
jetunie), zo hebben Amerikaan
se functionarissen gisteren in
Washington laten weten. Het
initiatief is gekomen van de
Amerikaanse minister van fi
nanciën, Brady.
De situatie in de Unie baart
de VS kennelijk grote zorgen.
Een extra bijeenkomst van de
G-7 moet wel op zeer korte ter
mijn worden gehouden, want
de zeven landen ontmoeten el
kaar half oktober ook al tjjdens
de jaarvergadering van de We
reldbank en het Internationale
Monetaire Fonds (IMF) in
Bangkok. Wellicht wordt het ko
mende weekeinde al een extra
vergadering belegd.
en monetaire unie, één Europe
se munt en één centrale bank,
zullen op z'n vroegst in 1997
worden ingevoerd. Tot die tijd
moet de economische toestand
in de twaalf EG-lidstaten meer
met elkaar in overeenstemming
worden gebracht.
Voorlopig zullen alleen de fi-
nancieel-economisch kernge
zonde EG-landen de grote stap
naar een complete monetaire
unie zetten. De zwakkere lan
den mogen wel blijven meepra
ten over het beleid, maar kun
nen 'tijdelijke ontheffingen' krij
gen van de meest ingrijpende
maatregelen.
Welke landen eind 1996 zul
len besluiten hun financieel be
leid helemaal op elkaar af te
stemmen, is overigens nog een
open vraag. De criteria voor de
EMU zijn zo streng dat op dit
moment alleen Frankrijk,
Luxemburg en Denemarken er
voor in aanmerking komen.
Door de hoge staatsschuld vol
doet bij voorbeeld ook Neder
land nog niet aan alle eisen voor
toelating tot de 'economische
eredivisie'. Naast een beperkte
staatsschuld moet een land de
overheidsbegroting op orde
hebben en de inflatie in be
dwang houden om te worden
toegelaten tot de definitieve
EMU.
De Britten zijn principieel ge
kant tegen het opgeven van
zo'n groot deel van hun soeve
reiniteit, herhaalde minister van
financiën Lamont zaterdag nog
eens. Maar de Britten vinden
dat de voorstellen wel steeds
beter in elkaar steken.
De Twaalf zullen in 1996,
wanneer pikaht genoeg Italië de
EG-voorzittershamer hanteert,
met z'n allen beslissen welke
landen economisch sterk ge
noeg zijn om tot de EMU toe te
treden. Het wordt dus geen be
slissing van alleen de 'sterke'
landen.
JEREVAN. AFP-R
Het parlement van de Kaukasi-
sche republiek Armenië kondigt
vandaag de volledige onafhan
kelijkheid af van de Unie van
Soevereine Staten (ex-Sovjetu
nie). Zaterdag sprak 99,31 pro
cent van de kiezers zich in eén
referendum uit vóór afschei
ding. De opkomst was 95 pro
cent. De Russische president
Boris Jeltsin kwam 's middags
in de Armeense hoofdstad Jere
van aan om het conflict over
Nagorno-Karabach te bespre
ken. Vertegenwoordigers van
Armenië, Azerbajdzjan en Na-
gomo-Krabach ontmoeten el
kaar vandaag in een sanatorium
in Jeleznovodsk in de noordelij
ke Kaukasus.
„De onafhankelijkheid begint
maandag, wanneer het parle
ment bijeenkomt en dit be
paalt", aldus de Armeeense pre
sident Levon Ter Petrossian.
„Natuurlijk wordt het moeilijk,
maar we volgen hiermee de wil
van het volk en een lang ge
koesterd ideaal."
Armenië ziet daarmee af van
de geleidelijke weg naar zelf
standigheid. Aanvankelijk volg
de Jerevan daarbij de Sovjet-
wetten, die bepalen dat na het
referendum een overgangspe
riode van enkele jaren zou in
gaan. Inmiddels hebben twaalf
van de vijftien republieken zich
onafhankelijk verklaard.
De leiders van het onafhanke
lijke Armenië zullen zich in
spannen goede politieke en
economische betrekkingen met
het buitenland te onderhouden.
„Het is niet mogelijk alle ban
den met de Unie in één dag af
te kappen", aldus de vice-voor-
zitter van het parlement, Bab-
ken Ararktsian. Jerevan streeft
dan ook naar economische sa
menwerking met de Unie en de
republieken.
Het grootste probleem waar
voor het land zich ziet gesteld,
is het conflict met buurland
Azerbajdzjan over de enclave
Nagorno-Karabach, waar een
Armeense meerderheid woont.
De afgelopen drie jaar heeft de
strijd om het gebied aan zeker
achthonderd mensen het leven
gekost.
Volgens Jeltsin komen de
standpunten in een aantal
kwesties „een beetje overeen".
Het overleg in Jeleznovodsk
moet leiden tot een communi
qué van vijf of zes punten waar
in alle partijen zich kunnen vin
den. Vervolgens moet een spe
ciale delegatie worden gevormd
met vertegenwoordigers van de
drie partijen, gevolgd door een
proces van onderhandelingen
met bemiddeling van Rusland
en Kazachstan.
ACHTERGROND
ALGIERS REUTER-AFP
NEW YORK-ANKARA GPD-AFP
Irak heeft de Verenigde Naties
(VN) geen onvoorwaardelijke
toestemming gegeven om met
behulp van eigen helikopters
chemische, biologische en nu
cleaire wapens op te sporen.
Dat is gisteren gezegd door
woordvoerders van de VN.
Om de toestemming was ge
vraagd in een gesprek dat de
huidige voorzitter van de Veilig
heidsraad, de Fransman Jean-
Bemard Merimee, gisteren in
New York hield met de Iraakse
minister Ahmed Husayn (bui
tenlandse zaken). Het zesde en
ook grootste inspectieteam van
45 leden is inmiddels in Irak
aangekomen.
Problemen over de helikop
ters voor de inspecteurs ont
stonden eerder deze maand,
toen Irak het gebruik van door
Duitsland aan de VN ter be
schikking gestelde helikopters
verbood. De inspecteurs had
den daarmee verrassingsvluch-
ten willen uitvoeren boven ge
bieden in Irak waar zij verboden
wapens vermoeden.
Vorige week stelde Irak het
verbod iets bij. Toen werd ge
zegd dat met de helikopters
mocht worden gevlogen, maar
alleen in het westen van het
land, met Iraakse functionaris
sen aan boord, en zonder dat
luchtfoto's zouden mogen wor
den gemaakt. Dat was voor de
VN niet aanvaardbaar, omdat
daarmee alle mogelijkheden
voor verrassingsvluchten wer
den ontnomen.
Het laatste incident kreeg ex
tra betekenis doordat de Ameri
kaanse president Bush vorige
week woensdag dreigde de VN-
toestellen met Amerikaanse
jachtvliegtuigen te zullen be
schermen als Irak niet alsnog
zou instemmen.
De Turkse regering heeft be
sloten de aanwezigheid van de
geallieerde troepenmacht in het
grensplaatsje Silopi met drie
maanden te verlengen. Aan de
Iraaks/Turkse grens bevindt
zich een zogenoemde snelle in
terventiemacht van 5660 mili
tairen die erop moet toezien dat
de vrede in het door Kurden be
volkte noorden van Irak blijft
De Amerikaanse minister van buitenlandse
zaken, Baker, heeft zich enorm ingespan
nen om een vredesconferentie van de
grond te krijgen. Het afgelopen half jaar is
hij zeven maal naar het Midden-Oosten ge
reisd om de partijen aan tafel te krijgen. De
Amerikanen willen dat in oktober Israël, de
Arabische buurlanden en Palestijnen uit de
door Israël bezette gebiedsdelen deelne
men aan de vredesconferentie.
De Palestijnse Bevrijdingsbeweging PLO is
officieel niet om haar mening gevraagd. Zij
zal niet als partij worden uitgenodigd voor
de conferentie, omdat Israël niet mét haar
wil praten. Maar de Palestijnen uit de be
zette gebiedsdelen hebben wel het groene
licht van de PLO nodig om te kunnen deel
nemen aan de conferentie.
De Palestijnen zijn de enige hoofdrolspelers
die nog niet hebben toegezegd of zij aan de
conferentie zullen deelnemen. De kwestie
houdt hen verdeeld. De Palestijnen staan
wantrouwig tegenover de Amerikaanse en
De Palestijnse Nationale Raad (PNC)
komt vandaag in Algiers bijeen om een
standpunt te bepalen over de door de
Amerikanen voorgestelde vredesconfe
rentie over het Midden-Oosten. Het par
lement in ballingschap moet beslissen of
het vooraanstaande Palestijnse verte
genwoordigers uit de Westelijke Jor-
daanoever en de Gazastrook zal laten
deelnemen aan de conferentie, die in ok
tober moet worden gehouden.
zeker tegenover de Israëlische bedoelingen
en zijn bang dat voor hen weinig winst valt
te behalen op de conferentie. Anderzijds
zijn zij bang dat zij de zwarte piet toege
schoven krijgen wanneer zij nee zeggen te
gen de conferentie. Zij vrezen er dan van te
worden beschuldigd ook nee tegen vrede te
zeggen en zijn bang dat een weigering de
internationale steun voor de Palestijnse
zaak zal schaden.
PLO-leider Arafat wil de conferentie wel
steunen wanneer de Verenigde Staten met
meer garanties over de brug komen. De
PLO wil dat Israël de bouw van nederzettin
gen in bezet gebied staakt vóór de confe
rentie begint. In de Palestijnse delegatie
moeten vertegenwoordigers uit Jeruzalem
en Palestijnen in ballingschap worden op
genomen. De VS moeten zich uitspreken
vóór resolutie 242 en 338 van de Verenigde
Naties, waarin het beginsel is neergelegd
dat Israël zich terugtrekt uit de bezette ge
bieden en het oostelijke' deel van Jeruzalem.
De Verenigde Staten moeten het Palestijnse
recht op zelfbeschikking erkennen en er
moet worden vastgelegd dat de verschillen
de fasen van de conferenties met elkaar ver
band houden.
Een aantal van die verlangens staat haaks
op de Israëlische voorwaarden voor deelne
ming. Diplomaten vermoeden dat de Pales
tijnse Nationale Raad uiteindelijk met een
vage politieke verklaring zal komen.
meeste zijn door de landen niet
aan het IAEA gemeld. Het gaat
vooral om wapens van Groot-
Brittannië, de Verenigde Staten,
de Sovjetunie, Frankrijk en Ja
pan.
Het rapport maakt onder
meer melding van een kernwa
pen aan boord van het Britse
oorlogsschip Sheffield, dat is ge
zonken tijdens de oorlog met
Argentinië om de Falkland-ei-
landen in 1982 en van een Pola-
ris-raker die een Britse onder
zeeër in 1985 voor de kust van
Florida beeft verloren.
In de afgelopen veertig jaar zijn
meer dan dertig keer kernwa
pens of militaire nucleaire in
stallaties op zee verloren ge
gaan, veel vaker dan officieel
bekend is. Dat staat in een rap
port van het Internationaal
Agentschap voor Atoomenergie
(IAEA), dat de milieu-organisa
tie Greenpeace gisteren open
baar heeft gemaakt.
Een paar incidenten in het
rapport zijn door de regeringen
in kwestie bevestigd, maar de
