Cultuur
'Een glimlach is
m'n beste gage'
jjoor^eel
James Brown stelt met sloom orkest publiek teleur
Donderdag 11 juli 1991
Redactie: 071-161400 CEES VAN HOORE ANNEMIEK RUYGROK JAN RUSDAM SASKIA STOEUNGA Eindredactie: ANNEMIEK RUYGROK Vormgeving: PIET KOOREMAN
7
„WAAROM ZET Brown Get up on to
that thing en Make it funky zo snel in
de parkeerstand? Waarom geloof ik 'm
niet als 'ie I feel good zingt?"
NIEUWSLIJN
Nieuwe Directeur conservatorium
ARNEHM De Arnhemse Hogeschool voor de Kunsten heeft
drs. J. B. M. van Opstal (41) benoemd tot directeur van de facul
teit Muziek. Tot voor kort was Van Opstal algemeen directeur
van het Noord-Nederlands Orkest. De nieuwe conservatorium
directeur studeerde clavecimbel aan het Brabants Conservatori
um en staatsrecht aan de Katholieke Universiteit Brabant. Met
zijn aanstelling in Arnhem komt een einde aan het interim di
recteurschap van T. Koldenhof.
Kookboeken in Bibliotheek
DEN HAAG Wat at Jane Austen op haar verjaardag? Maakte
Leonardo da Vinei ontwerpen voor het vouwen van servetten?
Wat aten en dronken The Dubliners van James Joyce? En wat
krijgt Heer Bommel van Joost, Chef de Cuisine van Chateau
Bommelstein voorgeschoteld?
Op deze vragen tracht de tentoonstelling 'Kookboeken door de
eeuwen heen' die op 18 juli in de Koninklijke Bibliotheek wordt
geopend antwoord te geven.
De expositie, waarop onder meer het eerste Nederlandse ge
drukte kookboek van Thomas van der Noot uit circa 1510 in fac
similé te zien is, is voornamelijk samengesteld uit de eigen col
lectie van de KB.
THEATERS
DEN HAAG
NEDERLANDS CONGRESGEBOUW
vr 12 t/m zo 14.16th North Sea Jazz
Festival.
AMSTERDAM
CARRE
di t/m zo 20.00 uur. zo. ook 14.00
uur; 'Les Misérables', opera-musical
naar Victor Hugo.
CONCERTGEBOUW
vr 12 t/m zo 14: Mozart Festival
vr 12.20.15 uur; Radio Kamerorkest
olv Jean-Bernard Pommier, piano.
za 13,20.15 uur; Radio Kamerorkest
mmv Charlotte Margiono, sopraan,
zo 14,20.15 uur; Radio Kamerorkest
mmv Jaap van Zweden, viool,
wo 17.20.15 uur; European Commu
nity Chamber Orchestra mmv Ana-
Maria Vera, piano; werken van Brit
ten, Haydn en Bartók.
STADSSCHOUWBURG
vr 12, za 13,20.15 uur; Compagnie
Claude Brumachon, 'Eclats d'Ab-
sinthe'.
di 16 t/m za 20 (beh do), 20.15 uur;
Rosas, 'Stella'.
MUSEA IN DE REGIO
Ons land telt zo'n 900 i
Daaronder bevinden zich de
belangrijke 'tempels der mu
zen' in de grote steden, maar
ook een groot aantal kleine
musea in de de dorpen waar
het evenzeer de moeite waard
is rond te kijken. In een serie
artikelen wijzen we deze zo
mer de weg naar enkele van
die kleine musea in de regio
Leiden. Voor een vluchtige
kennismaking of misschien
wel het begin van een innige
relatie.
In de Hazerswoudse Dorps
straat staat op nummer 66, di
rect naast snackbar "De Toren"
een wat vervallen huisje. Een
blauw-wit monumentenschildje
signaleert dat er iets bijzonders
mee aan de hand is, maar wie -
nieuwsgierig geworden - aan
belt, zal alleen op,zaterdagmid
dag gehoor krijgen: de deur
wordt dan open gedaan door de
officieuze geschiedschrijver en
oudheden-verzamelaar van
"Hazersouw", C. Kroon. Een
van de eerste dingen die hij je
zal vertellen, is dat dit het oud
ste huis van Hazerswoude is -
daterend uit 1630.
Het is nu al weer 15 jaar gele
den dat hij een deel van "zijn"
spullen hier kon uitstallen. Dat
was toen een hele verbetering,
want ergens hoog in de toren
van de Hervormde. Kerk, dat
was toch wel een onhandige
(en, erger nog, vochtige) plek!
Over een jaar of zo moet hier,
op nr 66, alles anders zijn: er is
al een restauratie-architect be
zig aan een ontwerp voor een
echt museum. Dat zal klein zijn,
dat wel, maar als de twee aan
elkaar grenzende huisjes, die in
dat renovatie-ontwerp onder
handen moeten worden geno
men, eenmaal gereed zijn, zal
Hazerswoude er een beziens
waardigheid bij hebben gekre
gen.
Tot zo lang moet Kroon zich
behelpen met twee kleine ver
trekjes, maar dat heeft hem er
niet van weerhouden om ieder
jaar een gerichte greep uit zijn
collectie te doen: de vitrines en
de wanden zijn dan gevuld met
documenten, en tekeningen,
prenten, foto's en objecten, die
betrekking hebben op - om
maar eens iets te noemen - de
molens in Hazerswoude (1977),
de Koudekerkse brug (1984), of
de plaatselijke brandweer
(1986). Deze zomer staat de
Hervormde Kerk weer eens cen
traal: voor Kroon een dankbaar
onderwerp, omdat er al een
paar jaar een uitvoerige restau
ratie aan de gang is - eerst van
de toren, nu van het inwendige
van de kerk.
Soms zijn "dorpshistorici"
van die aartsvertellers, uit wier
mond de ene anekdote na de
andere rolt. Zo iemand is Kroon
niet; hij legt zijn kennis liever
neer in boeken - inmiddels al
een hele reeks.
Het zijn bundels met voor elk
wat wils: nu eens wat mijmerin
gen van een oude dorpsgenoot.
Nico P. Bosman bespeelt viool-harp
kant kan de violist zichzelf be
geleiden.
In de met veel snuisterijen
verfraaide woonkamer van Nico
P. Bosman klinkt een klaaglijk-
melancholieke versie van 'Don't
cry for me Argentina'. Even is
het alsof we ons in een passage
in Cairo bevinden, maar als
Bosman het liedje 'Ach Mar
grietje, de rozen zullen bloeien'
inzet, is dat voorbij. Er volgt nog
een toegift. Nadat hij het instru
ment met een elektronische
stemapparaat op de juiste wijze
heeft afgesteld, klinkt het lied
'Katinka', zo bekend geworden
door Iwan Rebroff. „Ik heb er
nu met een paar eenvoudige
handgrepen een mineurtoon in
aangebracht", zegt Bosman.
„De conservator oude muziek
instrumenten van het Haagse
Gemeentemuseum heeft me
geleerd hoe ik dat moet doen.
De vioolharp is een moeilijk te
bespelen instrument. Het is een
beetje een broertje van de citer,
met dit verschil dat je eigenlijk
twee instrumenten tegelijk be
speelt: de viool en de harp. Op
de viool kun je niet echt een vi
brato spelen. Maar die conser
vator zei me dat ik desondanks
toch leven in mijn spel wist te
brengen. Dat vond ik een groot
compliment."
Verpatst
Bosman speelt pas sinds twee
ënhalf jaar weer. In 1940 kreeg
hij voor het eerst een vioolharp
van zijn vader. Er kwam een
colporteur aan de deur om het
instrument te demonstreren en
Nico was meteen verkocht. Hij
nam les bij de Leidse Muziek
school. Echte muziek voor de
vioolharp bestond er niet. Hij
leerde eenvoudige wijsjes maar
het echte werk moest hij zelf
onder de knie zien te krijgen.
Toen de oorlog kwam, moest
hij anderhalf jaar onderduiken
in Langeraar. Na de bevrijding
ging hij voor tweeënhalf jaar
naar Indonesië. „Ik had pech",
Nico P. Bosman is een bekende
Leidenaar. Velen kennen hem
als 'opperspreekstalmeester'
van de basketballploeg Parker
Leiden, als de man die in een
gifgroen pak het Leidse publiek
tot enthousiasme bracht. Of als
de kapper van de Churchilllaan
bij wie ze een frictionnetje of
een coupe Gijs van Aardenne
namen. Minder bekend is Bos
man als bespeler van een
hoogst zeldzaam instrument
dat luistert naar de naam 'viool
harp'. Hij treedt ermee op voor
de lokale radio en in de bejaar
dentehuizen in Leiden en om
geving. Terwijl hij kijkt naar de
roos op zijn instrument, een
roos die achter 42 snaren le
venslang heeft gekregen, zegt
hij: „Ach meneer, een glimlach
is mijn mooiste gage."
Vioolharpen zijn er in Neder
land niet veel meer. Het harp-
vormige instrument, dat bestaat
uit een klankkast met 66 snaren,
is ontwikkeld in Duitsland en
Oostenrijk en werd, net als het
harmonium of het orgel, ge
bruikt ter bevordering van het
geloofsleven. Op de vierentwin
tig snaren aan de rechterkant
wordt met een strijkstok de me
lodie of het motief gespeeld.
Met de 42 snaren aan de linker-
Nico P. Bosman met zijn viool-harp: „Toen mijn dochter me na vijfendertig jaar voor het eerst hoorde spelen, begon ze te huilen."
zegt hij. „Ik had al een behoor
lijke diensttijd achter de rug
maar omdat ik onderofficier
was moest ik ook nog eens naar
Indonesië. Ik kwam terecht op
Zuid-Sumatra en reisde daar
rond om de manschappen te
knippen. Ik liet mijn verloofde
het instrument opsturen. Bijna
elke avond musiceerde ik met
andere jongens, buiten, op de
waranda. Ademloos stond ie
dereen te luisteren, ook de
mensen uit de kampong. Maar
door het vochtige klimaat daar
ging mijn instrument erg roes
ten. Toen heb ik het voor 500
roepia verpatst aan een Chi-
„In 1950 kwam ik terug uit
Indonesië, zonder vioolharp. Ik
begon een kapperszaak en dat
nam zoveel tijd in beslag dat ik
ruim vijfendertig jaar niet meer
heb gespeeld. Tweëenhalf jaar
geleden, nadat ik mijn zaak had
verkocht, ben ik weer op zoek
gegaan naar een vioolharp.
Maar ze zijn schaars, erg
schaars. Ik deed een oproep in
het programma van Eduard
Maathuis op Radio West. Een
mevrouw uit Deventer belde me
op en zei me dat ze een viool
harp voor me had. Haar man,
die was overleden, speelde er
altijd op. Ik kreeg het ding van
haar voor vijfentwintig gulden,
eigenlijk voor niks dus. Ik heb
Eduard Maathuis wel moeten
beloven dat ik er iets op zou
spelen voor de radio. En dat
werd een groot succes. Voor
mijn kinderen was het een ont
dekking van de eerste orde. Ze
wisten helemaal niet dat hun
vader muzikaal was. Toen een
van mijn dochters me voor het
eerst hoorde spelen, begon ze te
huilen."
Indonesië
Nico P. Bosman heeft sindsdien
regelmatig opgetreden voor de
radio en in bejaardentehuizen.
Hij bewaart goede herinnerin
gen aan een optreden voor een
aantal Russische politiefunctio
narissen die op bezoek waren in
Leiden.
„Ik hou van het contact dat er
tussen mij en andere mensen
ontstaat door mijn spel. Musi
ceren is voor mij geen eenrich
tingsverkeer. Het heerlijkst heb
ik gespeeld toen mijn publiek
uit één persoon bestond: een
dame die gehandicapt was en in
een verpleeghuis zat. Ze was
vroeger violiste geweest. Tel
kens als ik de strijkstok over de
snaren liet gaan, zag ik dat ze
met haar hand meedeed. Ze
glimlachte. En die glimlach,
meneer, was mijn mooiste ga
ge''
„Destijds in Indonesië heb ik
ook veel gespeeld. Ik was onder
officier bij het 58ste bataljon re
giment infanterie. Behoorlijk
veel ellende gezien natuurlijk,
maar ook veel plezier gehad. Er
was een hechte kameraadschap
onderling, ledereen die een in
strument bespeelde, maakte
muziek. Veel melancholieke, In
dische liedjes, waar Nederland
se teksten op werden gemaakt:
'Ruisend ligt de zee daar voor
ons oog/Witte wolkjes drijven ver
omhoog/Gouden zonnen stra
lend hemelsblauw/Op de rotsen
zit ik daar met jou/Ik zing mijn
lied/vergeet mij niet/Als ik ga
naar vreemde verre landen./Eens
zijn wij voorgoed weer bij elkan
der'.
„Het verlangen naar huis
werd vormgegeven in die lied
jes. Dat musiceren - het was,
denk ik, een soort roepen naar
i •foto jan holvast
de overzij. Muziek reist mis
schien sneller dan de stem. We
hadden soms wel contact met
thuis. Dan kon je op een plaatje
een boodschap inspreken en
dat werd dan in Nederland af
gedraaid. En je schreef natuur
lijk. Maar die post ging zo lang
zaam. Als je een probleem had,
kwam daarop pas twee maan
den later de reactie en dan was
je probleem alweer voorbij.
'Zijn de sigaretten goed aange
komen?', schreven je ouders. 'Ja
hoor. bedankt', schreef je terug.
Je schreef natuurlijk niet dat ze
beschimmeld waren aangeko
men."
„Als ik buiten ergens de lucht
van open haarden ruik, denk ik
altijd aan die tijd. ledereen had
in Indonesië een houtvuurtje
branden tegen de muggen. De
natuur daar is mysterieus,
uit
sentimenteler. Mis
schien ben ik ook wel een senti
menteel mens. Als ik de beiaar
den soms om mijn muziek zie
huilen, denk ik: ik heb een snaar
in hun hart getroffen. Huilen
om muziek is niet erg. Het is
een schoon en reinigend ver
driet."
Nummer 66 in de Dorpsstraat, Hazerswoude met op de achtergrond de
dorpskerk uit de 17de eeuw. De Oudheidkamer moet, zo is de bedoe
ling, een appetijtelijk dorpsmuseum worden. foto wim dijkman
dan weer een gruwelverhaal geschiedenis wel iets getoond
worden: van het restant van
Romeinse amfoor, ergens langs
de Rijndijk gevonden tijdens het
bouwrijp maken van een kavel
grond, tot aan fotografische op
namen van zo'n tachtig of hon
derd jaar geleden, toen "Ha
zersouw" nog een rustig boe-
rendorpje was, vanuit Leiden al
leen gemakkelijk bereikbaar via
de lange rechte weg, die vanaf
de Rijn zuidwaarts gaat; en dan
moest je nog tol betalen ook. De
enkeling die per fiets kwam viel
dan onder het tarief voor "een
rijtuig met 2 wielen of eene sle
de bespannen met 1 paard of
ezel, 15 ct" - voor die tijd een
niet onaanzienlijk bedrag, want
bij omrekening naar heden
daagse geldswaarde kom je óver
de vijf gulden heen!
De Oudheidkamer van Ha
zerswoude vindt men op num
mer 66 in de Dorpsstraat, vlak
bij de uit de 17de eeuw dateren
de dorpskerk. Alleen in de
maanden april tot en met okto
ber is het museumpje geopend,
en wel op zaterdag tussen 2 en
5 uur. Wanneer er, in augustus,
jaarmarkt is, staat de deur 's
avonds open. De toegang is gra
tis. U kunt contact opnemen
met de heer C.Kroon, tel. 01728-
Wassenaer, met zijn familie 9797; zijn adres luidt: Ru-
hooguit een paar keer per jaar benslaan 6, 2391 HC Hazers-
acte de présence kwam geven. woude.
In zo'n museum kan uit alle
fasen van Hazerswoude's lange leen pert couprie
de doodstraf, in 1772 vol
trokken aan een ongehuwde
moeder, die haar baby direct na
de geboorte had verdronken, en
even later iets over een 19de-
eeuwse onderwijzer van de la
gere school.
Tien jaar geleden had Hazers
woude 700 jaar geschiedenis
achter de rug. Bij die gelegen
heid stelde Kroon - het kon
haast niet anders - een boek sa
men. Zo'n boek vraagt om per
manente visualisering, en daar
kan het straks dan eindelijk van
komen. Zodat - om maar eens
één mooi voorbeeld te noemen
- aan iedereen duidelijk kan
worden gemaakt dat de grote
preekstoel in de Hervormde
Kerk niet van oudsher een
preekstoel is. Oorspronkelijk (en
we hebben het dan over 'het
midden van de zeventiende
eeuw) was het namelijk de
staatsiebank van de ambachts
heer van Hazerswoude, die
toentertijd zoveel macht over de
boeren en neringdoenden had
dat hij het dorp een hoofdelijke
omslag ten behoeve van de
nieuwe kerk kon opleggen.
Daarin waren de kosten begre
pen van de nogal pompeuze en
uit zijn krachten gegroeide he--
renbank, waar hij, Baron
MUZIEK
RECENSIE John Oomkes
Concert James Brown The Soul Gene
rals. met medewerking van Bitter Sweet
en The James Brown Danong Stars Op
maat van North Sea Jazz Festival
Gezien: 10 juli Statenhal.
Den Haag
Het Nederlands publiek is kri
tisch. Gevaarlijk kritisch. De
omarming die een publieksfa
voriet hier ten deel valt, is vaak
die van de vogelspin. Na de lief
desdaad wordt het mannetje de
kop afgebeten.
Voor James Brown, die giste
ren voor een massaal opgeko
men aanhang (zeker 12.000
mensen bivakkeerden in de Sta
tenhal) het North Sea Jazz festi
val heeft geopend, is er natuur
lijk applaus en bewondering.
Het lange wachten op de 63-ja-
rige Koning van de Soul wordt
vakkundig gedood met het drin
ken van grote hoeveelheden al
coholhoudend bier. En het aan
moedigen van een vuurspuwer
die midden in het gedrang zo
nu en dan vulkanologjsch ge
drag vertoont.
Als Brown eindelijk ver
schijnt, verloopt het concert be
paald niet met de souplesse die
we van de Godfather gewend
zijn. Om te beginnen is de ge
luidafstelling niet optimaal,
maar de verzameling oldtimers
die onder de groepsnaam Soul
Generals op appèl is versche
nen, zou ook zonder die smoes
door de mand zijn gevallen.
Vooral de blazerssectie van
Browns nieuwe orkest reageert
sloom op de hints van de Soft
Shoe of Shuffle, The Loudest
Mouth in Showbusiness, Mr.
Real himself.
De show die Brown tijdens
zijn eerste tournee na zijn vrijla
ting voorschotelt, wijkt in wei
nig af van de concerten die hij
hier twintig, vijftien, tien of vijf
jaar geleden gaf. Eerst een stuk
je voorspel, dan aanmoedigen
de kreten van de m.c.. de mas
ter of ceremonies, Mr. Danny
Ray en vervolgens dan eindelijk
The Minister of the New Super
Heavy Funk, The Originator of
the Universal Sound. Soulbro-
ther Nr. One.
Wie na zó'n proloog zijn op
komst maakt, moet kunnen re
kenen op een ondersteuning
die af is. The Soul Generals zijn
te weinig gedrild, hebben de
stormbaan nog te weinig geno
men om op één podium met
Mister Dynamite te staan. Als
James
stalen i
Amsterdam alleen maar door
een luidkeels door de bocht
scheurende tramlijn 24 worden
geproduceerd, dan is er nie
mand die adequaat reageert.
Brown werkt prompt zijn sca
la van showtruuks af: weglopen
met het hele orkest, het aanroe
pen der halfgoden (limi, John,
Janis, Elvis, Bob), het featuren
van de bassist, de ik-val-dood-
en herrijs-weer-act, de ver-
kléedgrap (van uniform naar
goud-lamé vestje), het drillen
der blazerssectie, enzovoort.
Het werkt niet. niet bevredi
gend althans. Waar blijft de
spagaat trouwens? Wat is er
overgebleven van de micro
foon-routine? Doet-ie de shim
my nog? Ach, daar vliegt de mi
cro aan het snoertje eenmaal
over het podium. Klassiek die
grap. Ma
keer? Waarom zet Brown Get up als ie I feel good zingt?
on to that thing en Make it En dan reageert het publiek,
funky zo snel in de parkeers- Tussen het beleefd applaus
tand? Waarom geloof ik 'm niet door is boe-geroep te horen. En:
een tergend gezongen 'De her
dertjes lagen bij nach-hach-
hacht-te". Oef, dat doet pijn.
Mr. Brown probeert te reageren.
The Sex Machine wordt aange
zwengeld, Please Please Please
van stal gehaald, nog een keer
Living in America opgestart.
Nog een keer die heupbewe
ging, vooruit nog maar eens de
borst vooruit gestoken en in
machopas over het podium ge
paradeerd.
En dan staat het stil. Zijn er
bloemen, is er koffie, wacht de
file op weg naar Wassenaar.
Door je hoofd spoken vragen.
Waarom geen nieuw werk van
Love Over-due, waarom geen
betere, jongere muzikanten,
hoe zit dat nou met zijn blessu
regevoeligheid na tweeëneen
half jaar lik. kan die echt nog op
zijn 63e?
Verdikke, als Sinatra de my
the levend kan houden, dan ge
ven we Het Voorbeeld voor de
huidige generatie spitsdieven
en scratchers ook nog even res
pijt. Maar dat-ie me een histo
risch concert door de neus
boort...
Fuji Camera DL400 TELE SUPER.
Aulofocus kleinbeeldcamera. Met
een 35 mm- cn een 80 mm-lens.
automatische voor- en achteruit
transport, ingebouwde flitser.
LCD-display en zelfontspanner
voor maar liefst 3 opnamen.
Inclusief lithium-batterij ter waar
de van 39,95
Van 4-49,-
299,-
VROOM DREESMANN
Aanbieding geldig Um zaterdag 20 juli 1991 of zolang de voorraad strekt
