Binnenland
'Agressie in psychiatrie
steeds groter probleem'
Noach
Vpr/pt fpopn flfsrhaffpn hnrHpplvprhnH
Kamer buigt zich over
rijgedrag bewindslieden
Pinksterbeweging houdt
bidmarathon in Lunteren
'Deel Noordzee moet worden beschermd'
Donderdag 16 mei 1991
«UdiCttr 023-150225 JANINE BOS MA Ai TAN ERDOGAN RONALD FRISART 'fret, PATRICK VAN DEN HURK SJAAK SMAKMAN FRANS VISSER MA ROOT KLOMPMAKER Vormgeving JAKEUEN PAULUS
4
Algemeen Nederland* Pertbureau CANP), Cemeensduppebjke Pervlienst (GPD). Inter Pret» Service (IPS).
Verpleegkundigen vaak niet in staat om conflicten te bezweren
HAARLEM MAR GOT KLOMPMAKER
Schoppen, slaan, bijten of krab
ben. Verminkt worden met een
schaar, alles wat los en vast zit
naar het hoofd gesmeten krij
gen of gemept worden met een
ijzeren staaf. Blauwe plekken,
kneuzingen of gebroken lede
maten oplopen. Bijna gewurgd
zijn. Beschoten worden met een
pistool.
Het is een willekeurige greep
uit het geweld waarmee ver
pleegkundigen in de psychiatrie
worden geconfronteerd. Regel
matig belanden zij in situaties
waarin patiënten hun agressie
op hen botvieren. Verweer is
nauwelijks mogelijk. Hun emo
ties moeten ze maar wegstop
pen. „Ik ben wel weer aan het
werk, maar ik droom er nog re
gelmatig over", vertelt een ver
pleegkundige. Een ander, te
leurgesteld: „In alle gevallen
waarin ik met agressie op mijn
werk te maken kreeg, is zelden
of nooit gevraagd hoe ik me
daaronder voelde".
Het vakblad 'Veipleegkunde-
nieuws' gooide begin dit jaar de
knuppel in het hoenderhok met
een oproep. „Hoe vaak en in
welke mate worden psychia
trisch verpleegkundigen en ver
zorgenden bedreigd, mishan
deld of verwond door patiën
ten?", vroeg het blad zich af.
De reacties waren verbijste
rend. Er kwamen brieven bin
nen van verpleegkundigen die
DEN HAAG GPP-ANP
De prostitutie is niet klaar voor
het afschaffen van het bordeel
verbod. De overheid moet daar
om wachten met het opheffen
van artikel 290bti (WMboA van
Straft* lm tol duMeUjka li wal
de gevolgen zijn voor prostitu
ees in lulls. ,ii hiei da ranaan an
op straat. De hoeren vrezen dat
het aantal lasten een identi-
leiisplu ht en het betalen van
belasting de rechten voorals
nog ver zullen overtreffen.
De Rode Draad, de belangen-
PtN HAAG ANR
Het Nederlands Instituut voor
h ii Ier /nek. «let /ce (M/l uil
dat een deel van de Noordzee
wordt afgesloten voor visserij.
Volgens het instituut is «lal «Ie
enige manier om verschillende
diersoorten in de Noordzee van
de ondergang te redden.
In een advies aan het ministe-
levensbedreigende situaties
hadden meegemaakt. Die in de
ziektewet of na een lijdensweg
zelfs in de wao waren beland.
Opvallend was dat zij met hun
klacht nergens terecht konden.
Collega's en leiding toonden
weinig begrip. „Het noort erbij.
Trek het je niet te veel aan
was de reactie vaak.
Onderzoek
Het probleem van agressie
binnen de gezondheidszorg
wordt sterk onderschat, vinden
betrokkenen, üm het onder
werp meer publiciteit te bezor
gen organiseert de Nederlandse
Maatschappij voor Verpleeg
kunde (NMV) morgen een the
madag in Ede. Daarbij zal de rol
van collega's, werkgever en
overheid onder de loep worden
genomen.
Wat de overheid betreft is de
NMV met name teleurgesteld
over de houding van de inspec
tie voor de geestelijke volksge
zondheid. 111 1989 werden 110
gevallen van letsel bij verple
gend personeel of andere hulp
verleners gemeld. Te weinig om
actie te ondernemen, stelt de
inspectie. Insiders vermoedden
echter dat het werkelijke aantal
slachtoffers veel hoger ligt.
De verpleegkundigen Jan
Flier en Nico Oud van de werk
groep psychiatrie van de NMV
schatten dat jaarlijks meer dan
1000 psychiatrisch verplecgkun-
vereniging voor Nederlandse
prostituees, heeft in een brand
brief aan de Tweede Kamer en
het ministerie van justitie uitstel
gevraagd van «Ie aK« haffing van
het bordeelverbod. Ongeveer
dertig prostituëes hadden zich
begin deze week in Amsterdam
op een geheime bijeenkomst
over dit probleem gebogen.
De regering wil binnenkort
prostitutie wettig maken, onder
meer om vrouwenhandel tegen
te gaan. (ïemeenten worden
dan verantwoordelijk voor het
proeffeattabaMd Manfripott
rie van landbouw, natuurbeheer
en visserij stelt het NIZO dat
visserij en de winning van olie
en grind moet worden verbo
den in een gebied ten noord
westen van de Waddeneilanden
en in de Klaverbank
Het NIZO denkt dat allen het
stopzetten van alle menselijke
activiteiten in bepaalde gebie
den verschillende diersoorten
digen een dag of langer ziek zijn
door agressie van patiënten.
Zich baserend op Britse cijfers
noemt Nico Oud het zelfs niet
onwaarschijnlijk dat in de hele
Nederlandse gezondheidszorg
jaarlijks meer dan 12.000 ver
pleegkundigen letsel oplopen
door geweld, variërend van
blauwe plekken tot gebroken le
dematen.
In het kader van zijn studie
heeft Oud een enquête gehou
den onder verpleegkundigen in
een psychiatrisch ziekenhuis in
Noord-Holland. Ongeveer de
helft van het personeel reageer
de, vaak in zeer emotionele be
woordingen. Oud: „Agressie is
een ruim begrip. Daarom heb ik
gevraagd alle situaties te noe
men waarin mensen werden
geconfronteerd met zaken
waarbij ze zich niet op hun ge
mak voelden".
Er zijn verschillende soorten
agressie. Verbale agressie, zoals
schelden, vloeken en tieren.
Dreigementen in de zin van: 'ik
zal je in elkaar slaan'. Vernede
ringen zoals 'wat zie je er stom
uit' of 'wat ben je toch een trut'.
Daarnaast was cr fysiek geweld:
schoppen, slaan, knijpen of ie
mand bewerken met een voor
werp.
Bedreigingen met woorden of
vernederingen kwamen het
meest voor. Volgens Oud komt
twintig procent van de ver
pleegkundigen wekelijks met
agressie in aanraking. Sommi
verandering is dat prostituëes in
het nieuwe vergunningenstelsel
hun identiteit moeten pnp.gr
ven aan clubeigenaren en ande-
r.- NRtamn, Die kunnen dan
de sociale premies en loonbe
lasting voor de werkneemsters
afdragen.
„Hoeren hebben echter grote
behoefte aan privacybescher
ming. Velen durven nog steeds
niet voor hun beroep uit te ko
men. Het is maatschappelijk
niet aanvaard", aldus woord
voerster Margot Alvarez van de
Rode Draad. Ze zegt dat het ook
kan redden.
Het liikt het niet waarschijn
lijk dat het ministerie van land
bouw, natuurbeheer en visserij
het advies van het NIOZ zonder
meer zal opvolgen. Visserijdi
recteur Draaisma van het mi
nisterie reageerde gisteren ui
terst terughoudend op het voor
stel om delen van de Noordzee
te sluiten voor de visserij.
gen vertelden bijna dagelijks
vernederende opmerkingen
naar het hoofd geslingerd te
krijgen.
De agressie beperkt zich ove
rigens niet tot de psychiatrie.
Ook EHBO-afdelingen van alge
mene ziekenhuizen en ambu
lancediensten kunnen erover
meepraten. De lage cijfers die
de inspectie hanteert, noemt
Oud sterk geflatteerd. „Inciden
ten worden zelden of nooit ge
meld. Verpleegkundigen weten
dat het geen zin heett. Ik denk
dat één op de vijf gevallen in de
openbaarheid komt".
Emoties
Over het waarom is Oud dui
delijk. „Verpleegkundigen wor
den verondersteld hun werk
goed te doen. Dat verwacht de
leiding, maar dat is ook hun ei
gen mening. Ze mogen geen
fouten maken. Een verpleeg
kundige die bekent dat een be
paalde situatie uit de hand is
gelopen, erkent daarmee ook
zijn eigen onmacht. Bovendien
gaat het om patiënten, zieke
mensen. Verpleegkundigen is
geleerd begrip voor hun hande
len te hebben. Dus klagen ze
niet zo gauw".
Oud vindt ook dat de leiding
van ziekenhuizen en inrichtin
gen haar personeel in dat op
zicht in de kou laat staan.
Klachten worden te weinig seri
eus genomen. Tussen collega's
nog volstrekt onduidelijk is hoe
veel belasting hoeren moeten
gaan betalen.
Volgens de Rode Draad is in
het wetsontwerp niets geregeld
voor prostituëes die zelfstandig
willen werken. Een aantal ge
meenten wil uitsluitend vergun
ningen afgeven aan al bestaan
de bedrijven. Hiermee wordt
het voor prostituëes onmogelijk
voor zichzelf te beginnen.
Bij het wettig maken van
Krostitutie negeert de regering
et bestaan van straatprostitu-
«•«•s, /o vflndi dB Rotfa i imd ai
leen de gemeenten Den Haag,
Rotterdam en Utrecht kennen
gedoogzones voor mannen en
vTouwen die op straat werken.
„Deze zones zijn nodig. Een
hoer kan daar bijvoorbeeld rus
tig upon wat voor figuur er in
de auto zit. In de illegale zones
hebben hoeren n.iuwdi|ks ti)«l
om te onderhandelen. Ze zijn
bang te worden opgepakt door
de politie en stappen te snel in
een willekeurige auto. Dat komt
de veiligheid niet ten goede",
aldus Alvarez.
onderling wordt er wel over ge
sproken, maar niet veel. Oud:
,Als ik over dit onderwerp le
zingen voor verpleegkundig
personeel houd, komen er bak
ken met emoties los. Verpleeg
kundigen voelen zich volstrekt
alleen. Ze worden geconfron
teerd met zaken waarmee ze
zich geen raad weten. Boven
dien tobben ze vaak lang met
de gevolgen. Ze kunnen 's
nachts niet slapen of voelen
zich onzeker en bang".
Oud noemt het een ernstig
gebrek aan de opleiding dat ver
pleegkundigen niet wordt ge
leerd hoe ze met agressie moe
ten omgaan en, liever nog, hoe
ze die kunnen voorkomen.
„Verpleegkundigen stellen te
recht: als we d'r mee om moe
LUNTEREN «GRD
De Broederschap van Pinkster
gemeenten in Nederland houdt
vanaf 1 september een bidma-
rathon in Lunteren. Via het ge
bed wil het kerkgenootschap
Nederland massaal bekeren.
„Wil je iets bereiken in ons
land dan zul je eerst op de knie
ën moetenstelt predikant P.
de Cock, voorzitter van de afde
ling Binnenlandse Zending en
een van de initiatiefnemers.
Het is de bedoeling dat de ge
meenten die bij de Broeder
schap zijn aangesloten voor de
bidders zorgen. „Iedere dag
moet een ploeg van ongeveer
vijf mensen klaar staan Hun
gebed zal zich richten op de
geestelijke noden van ons land
en de gemeenten. Hoe vaak ze
bidden hangt af van het en
thousiasme van de mensen", al
dus IX* Cock.
Het onophoudelijke gebed in
Lunteren vormt een onderdeel
van de actie 'Decennium van de
ten gaan. léér het ons dan". Er
zijn wel wat cursussen, stelt
Oud, maar die zetten weinig zo
den aan de dijk. ,Als maar één
of een paar mensen van een af
deling een training hebben ge
had en de rest niet, heeft het
geen enkele zin".
Oud wijst met een beschuldi
gende vinger naar de overheid,
die volgens hem een kortzichtig
beleid voert. „De overheid moet
maar eens erkennen dat de toe
nemende agressie een pro
bleem is. Niet alleen in de ge
zondheidszorg, maar in alle
dienstverlenende beroepen. De
overheid heeft een houding van
'ach, het valt wel mee'. Nou, uit
cijfers blijkt dat het niét mee
valt".
.Allereerst moet er een goed
oogst'. De Pinksterbeweging in
Nederland omvat nu bijna
70.000 leden, verdeeld over vijf
honderd plaatselijke gemeen
ten. De bekcringsactie moet
100.000 extra mensen tot het
geloof bekeren.
Er valt in ons land veel te oog
sten, denkt De Cock. „Er is de
laatste tijd vaak afgeweken van
het Woord «ods Fn in elke kerk
waar de prediking wordt ver
minkt met menselijke dogma's
en theorieën bliiven de mensen
weg. Nederland wacht op het
antwoord op de geestelijke no
den. Velen die vroeger de grote
kerk veriaten hebben, vinden
hun heil bij evangelische chris
tenen".
De woorden klinken kritisch
richting de grote kerkgenoot
schappen. De Cock: „Zo is het
niet bedoeld. Ik zal de laatste
zijn die beweerd dat wij de eni
ge kerk van Christus zijn. Onze
bekeringsactie mag dan ook
niet worden gezien als een ker
kelijke strijd".
onderzoek komen naar agressie
in de gezondheidszorg. Wat is
de oorzaak van het toenemend
geweld? Ligt het aan de ver
pleegkundige, ligt het aan de
patiënt? Daarnaast moet de op
leiding verpleegkundig perso
neel beter voorbereiden, omdat
geweld in de psychiatrie nooit
te vermijden is. Het blijkt dat de
helft van alle agressie zo maar
ontstaat, zonder enige reden.
Met een goede opleiding kun je
misschien voorkomen dat een
patiënt met drie man in plaats
van zes in bedwang moet wor
den gehouden".
De hoofdinspectie heeft in
middels een onderzoek toege
zegd. Oud heeft er geen hoge
pet van op.Afs de inspectie het
doet op de manier waarop het
KOKANJE
De Nederlandse taal
is rijk aan scheeps
termen en jargon
van het zoute water. Wanneer
gezegd wordt dat iemand over
stag gaat of zijn zeilen naar de
wind laat hangen, dan blijkt
weer eens dat het maritieme
verleden in het taalgebruik is
blijven voortbestaan. Hoewel
Nederland al lang niet meer tot
de belangrijke zeevarende na
ties behoort, steken we hier el
kaar nog steeds de loef af en
weet iedereen dat de beste
stuurlui aan wal staan.
De bijbel heeft een nog grotere
bijdrage aan onze taalschat ge
leverd dan de scheepvaart. In
een vorig stukje wees ik op het
lijvige 'Spreekwoorden en zegs
wijzen uit de bijbel' van J. van
Delden, waarin vele honderden
alledaagse en minder alledaagse
woorden en uitdrukkingen op
gesomd worden die recht
streeks aan de Schrift zijn ont
leend.
Gaat het om gezegden waarin
woorden als God, duivel, engel,
bidden, en zegenen voorkomen,
alsmede bekende eigennamen
als Abraham, Goliath of Gideon,
dan lijdt het geen twijfel dat die
een bijbelse oorsprong hebben.
Maar bij allerlei andere uitdruk
kingen komt het als een verras
sing dat die uit het Oude en
Nieuwe Verbond stammen.
Wie het schijnbaar onmogelijke
tot stand brengt, dus bergen
verzet, refereert niet aan de pro
pagandafilm van Joris Ivens
voor het Chinese communisme,
maar aan een passage uit het
Nieuwe Testament: .Al ware
het. dat ik profetische gaven
had, en alle geheimenissen en
alles, wat te weten is, wist, en al
het geloof had, zodat ik bergen
verzette, maar ik had de liefde
niet. ik ware niets".
Job moet een van de eersten
zijn geweest bij wie de haren te
berge rezen: „Daar gleed een
geest mij voorbij, deed het haar
van mijn lichaam te berge rij
zen". Bij deze man, die de ene
beproeving na de andere moest
ondergaan, was er geen sprake
van dat er geen haar op zijn
hoofd gekrenkt zou worden. Die
verzekering gaf de Here hem
niet, zoals Paulus die wel gaf
aan de schepelingen met wie hij
in de Adriatische Zee in een
storm terecht kwam: „Het duurt
nu reeds veertien dagen, dat gij
maar blijft afwachten zonder
eten en niets genuttigd hebt.
Daarom spoor ik u aan voedsel
te nemen, want dit is goed voor
uw redding, want niemand
tot nu toe is gegaan dus ge
baseerd op wat er aan inciden
ten wordt gemeld verwacht
ik er niet veel van".
Oud benadrukt dat de psychi
atrische gezondheidszorg maar
eens af moet van het idee dat er
te weinig personeel is om goed
te kunnen draaien. „Er is onvol
doende goed, getraind perso
neel. Het gaat niet om het aan
tal handen, maar om de goede
handen. Verpleegkundigen
moeten zich zeker voelen van
hun zaak en gezag uitstralen.
Dat kan niet als je je angstig of
onzeker voelt. Een goede oplei
ding kan aan die zekerheid bij
dragen".
uwer zal ook maar een haar van
zijn hoofd gekrenkt worden".
Wanneer iets met de mantel der
liefde bedekt wordt, dan zullen
maar weinigen meteen aan de
familie Noach denken: „En
Noach werd een landman en
plantte een wijngaard. Toen hij
van de wijn gedronken had,
werd hij dronken en hij ont
blootte zich in zijn tent. Toen
zag Cham, de vader van Kan-
aan, zijn vaders naaktheid en hij
vertelde het aan zijn beide
broers buiten. Daarop namen
Sem en Jafet een mantel, legden
die op hun beider schouders,
liepen achterwaarts en bedek
ten hun vaders naaktheid, ter
wijl hun aangezicht afgewend
was". Dit initiatief van Cham
wordt door de vader allerminst
op prijs gesteld; zodra hij zijn
roes heeft uitgeslapen, spreekt
hij een vervloeking over zijn
jongste zoon uit. Het is mij. als
leek, niet meteen duidelijk wat
de gram van de oude heer nu
precies heeft opgewekt.
Zoals de oude zeezeilvaart ons
heeft voorzien van maritieme
vaktaal, zo voorzagen de boeren
en herders van Judea en Palesti
na onze taal van agrarische
beeldspraken. In Matteus wordt
bijvoorbeeld gezegd dat de
'schapen van de bokken ge
scheiden zullen worden:en
Hij zal ze van elkander schei
den, zoals de herder de schapen
scheidt van de bokken, en Hij
zal de schapen zetten aan zijn
rechterhand en de bokken aan
zijn linkerhand".
Bij dezelfde apostel duikt nog
een ander (onrein) dier op:
„Geeft het heilige niet aan de
honden en werpt uw paarlen
niet voor de zwijnen, opdat zij
die niet vertrappen met hun po
ten en, zich omkerende, u ver
trappen".
Een van de geheimzinnigste bij
belse gezegden is ongetwijfeld
„de verzenen tegen de prikkels
slaan". Voor on ingewijden is
zowel de letterlijke als de fi
guurlijke betekenis volstrekt
duister. De herkomst is deze: als
ossen met puntige stokken
(prikkels) werden voortgedre
ven en achteruit trapten, dan
bezeerden zij hun hielen (verze
nen). Wie zich zo gedraagt, ver
zet zich tot zijn eigen nadeel.
Zeker zo duister is „de fiolen
van zijn toom over iemand uit
gieten", een frase uit de Open
baring. die ik ook wel eens in
een Bommelverhaal ben tegen
gekomen Een fiool is niet een
verkeerd gespeld muziekinstni-
ment. maar een sierlijk ge
vormd buikflesje. Zo olijft de
bijbel een bron van inspiratie,
en niet alleen voor gelovigen.
GF.RRJT JAN ZWIER MEDE
WERK! R
DEN HAAG GRO
Minister Hirsch Ballin van justi
tie wilde het gisteren in de
Tweede Kamer zo duidelijk mo
gelijk stellen. „Iedereen moet
ziqji aan de maximum snelhe
den houden: bewindslieden,
chauffeurs, leden van de Twee
de Kamer, andere burgers, jour
nalisten, en ook de mensen die
de camera's bedienen".
Op initiatief van het kamerlid
Lankhorst (Groen Links) werd
gisteren in de Kamer gedebat
teerd over de snelheidsovertre
dingen van premier Lubbers en
minister Ter Beek.
Zoals bekend betrapte een te
levisieploeg van het TROS-pro-
gramma Crime Time beide be
windslieden op het veel te hard
rijden in hun dienstauto. Lank
horst vond dat vertegenwoordi
gers van een kabinet die het
herstel van normen en waarden
hoog in het vaandel dragen, zelf
niet het slechte voorbeeld mo
gen geven. Minister Maij van
verkeer - die ook bij het debat
aanwezig was - was het er roe
rend mee eens. „Niemand in dit
land staat boven of onder de
wet".
Maar het verplicht stellen van
een snelheidsbegrenzer in
dienstauto's - nee. dat vond die
minister een interessante sug
gestie, maar niet relevant.
„Ziekelijk gedrag" noemde
Lankhorst het te hard rijden,
verwijzend naar een toespraak
van Lubbers vorig jaar waarin
hij stelde dat Nederland 'ziek'
Hirsch Ballin vond de term
'ziekelijk' overdreven. Bewinds
lieden zitten volgens de minis
ter niet met een zweep hun
chauffeurs op te jutten om har
der te rijden. Die opmerking
was voor de PvdA'er Castricum
reden zich in de woordenwisse
ling te mengen. Volgens het Ka
merlid mogen de ministers zich
niet verschuilen achter hun
chauffeurs. De ministers zijn en
blijven verantwoordelijk voor de
snelheidsovertredingen. Hirsch
Ballin beaamde dat.
Minister Maij deelde nog een
kat uit aan het kamerlid Leer
ling (RPF), die vroeg om een
publiciteitscampagne tegen te
hard rijden. „Misschien is het
de heer Leerling ontgaan, maar
die campagne loopt al lang".
Het kamerlid Wolffensperger
(D66) sloeg ten slotte de spijker
op de kop toen hij het debatje
nog eens kort samenvatte: „We
doen er wel wat lacherig over.
Maar het kén natuurlijk niet".
Bij het wettig maken van prostitutie vergeet de regering het bestaan van straatprostttueés, zo vindt de belangenorganisatie de Rode Draad. Alleen
de gemeenten Den Haag. Rotterdam en Utrecht kennen gedoogzones voor mannen en vrouwen die op straat werken. fo ro e rede pique molenaar
