Gespannen rust Belgrado Vredeskoorts bij top in Nicaragua Kleine meerderheid Oekraïne voor Unie Servië verlamt presidium met ontslag afgevaardigde uit Kosovo Brits Lagerhuis eist 'hoofd' opperrechter 5Leger en Servië willen Slovenië ontwapenen Albanese gevangenen willen zich verbranden Flinke boete voor Le Pen DINSDAG 19 MAART 1991 BUITENLAND PAGINA 7 BELGRADO (GPD/AP) - Ondanks de dreiging van een burgeroorlog of een staatsgreep heerste in Joe goslavië gisteren een ge spannen rust. Maar het Ser vische parlement heeft aan een verscherping van de problemen bijgedragen door met grote meerderheid in te stemmen met het ontslag van Rizu Sapunxhiu, de ver tegenwoordiger van de pro vincie Kosovo in de Presi dentiële Raad. Het ontslag van Sapunxhiu bete kent dat het acht man tellende hoogste staatsorgaan van Joegosla vië is gereduceerd tot vier leden, te weinig om nog besluiten te kunnen nemen. Het is duidelijk dat Servië aanstuurt op een machtsvacuüm in Joegoslavië, waarin het optreden van het leger alsnog gerechtvaar digd kan worden. Vasil Tupurkovski, die namens Macedonië zitting heeft in het presi dium, zei gistermiddag echter op een persconferentie dat het wegstu ren door Servië van de vertegen woordiger van Kosovo illegaal is en niet door het presidium zal worden aanvaard. Noodtoestand In het presidium, het hoogste staatsorgaan van Joegoslavië, zijn de zes deelrepublieken en twee pro vincies van Joegoslavië vertegen woordigd. Vrijdag was de Servische voorzitter van het presidium, Boris- av Jovic, opgestapt uit onvrede met het feit dat er in de raad geen meer derheid was voor het uitroepen van de noodtoestand. In het weekeinde verlieten daarop Servië, de pro-Ser vische republiek Montenegro en de autonome provincie Vojvodina het presidium en zeiden het gezag er van niet langer te erkennen. Door het vertrek van nog een lid zou de raad zijn quorum verliezen en geen besluiten meer kunnen nemen. Het ontslag van Rizu Sapunxhiu gebeurde op verzoek van de Servi sche president Milosevic. Die vond dat de Albanees Rizu Sapunxhiu moest verdwijnen, nadat hij vorige week samen met Slovenië, Kroatië, Bosnië-Hercegovina en Macedonië heeft gestemd tegen de instelling van de noodtoestand. Het Servische parlement stemde gisteren met 207 stemmen voor en negen stemmen tegen voor het terugtrekken van Sa- punxiu. Later werd ook ingestemd met opheffing van de zetel van Kos ovo in het presidium. Sinds Servië afgelopen herfst het parlement van Kosovo buiten wer king stelde, is de provincie feitelijk niet meer dan een vazal van de repu bliek. De niet als radicaal bekend staande Sapunxhiu heeft de afgelo pen maanden dan ook de lijn van Milosevic gevolgd. Zijn tegenstem- ming kwam als een grote verras sing, niet alleen voor de Servische president, maar eigenlijk voor ie dereen in Joegoslavië. Gezondheid Sapunxhiu was gistermiddag zelf niet voor commentaar bereikbaar, omdat hij met gezondheidsklachten in het ziekenhuis is opgenomen. Maar volgens Vasil Tupurkovski, de Macedonische vertegenwoordi ger in de raad, is zijn ontslag feite lijk ongeldig. Sapunxhiu is door het parlement van Kosovo benoemd en zal ook door dat parlement terug geroepen moeten worden. Zolang het parlement ontbonden is, moet de vertegenwoordiger van Kosovo op zijn plek blijven zitten. De Serviërs zitten niet met die kritiek. "We hebben vorig jaar alle rechten en plichten van het parle ment in Kosovo overgenomen en volgens onze grondwet hadden we het recht hem te ontslaan", zegt Mi- hailo Markovic. Die grondwet is vo rig jaar opgesteld om de feitelijke annexatie van Kosovo een wettelij ke basis te verschaffen. Tupurkovski kondigde gisteren aan dat de Presidentiële Raad on danks het gereduceerde ledenaan tal donderdag bijeenkomt om ver der te praten over de crisis in het land. De raad nodigt daarbij ook de presidenten van de republieken uit. Voorlopig is nog onduidelijk of de Servische president daarbij aanwe zig zal zijn. Woensdag komt het par lement weer bijeen om daarover te beslissen. Tijdens die zitting wordt ook be slist over de toezeggingen die vori ge week zijn gedaan tijdens de stu dentendemonstraties in Belgrado. Het parlement bespreekt onder meer de nieuwe mediawet en moet verder het ontslag van de minister van binnenlandse zaken bevesti gen. Die wordt door de studenten verantwoordelijk gesteld voor de politie-inzet anderhalve week gele den. Demonstratie Aanvankelijk had de oppositie aan gekondigd om morgen een nieuwe demonstratie te organiseren. Maar inmiddels ziet het ernaar uit dat die wordt afgelast. De Democratische Partij voelt weinig voor een beto ging uit angst dat Milosevic de gele genheid zal aangrijpen om opnieuw het leger de straat op te sturen. In Knin, een stad met ongeveer 11.000 inwoners in het deel van Kroatië waar Serviërs een meerder heid vormen, ontploften gister avond twee bommen, zo meldde persbureau Tanjug. Een restaurant en een huis liepen schade op. Vol gens Tanjug riepen de auoriteiten van de regio Knin hun door Serviers bewoond gebied "definitief en blij vend" afgescheiden verklaard van Kroatië. De Servische president Milosevic. Van onze correspondent Rob Sprenkels MANAGUA (GPD) - vredesvoorstellen van de Sal vadoraanse guerrillabeweging FMLN beheersen de top van minis ters van buitenlandse zaken van de EG en Midden-Amerika in de Nica raguaanse hoofdstad Managua. Os car Santamaria, de leider van de Salvadoraanse regeringsdelegatie in de dialoog met de rebellen, sluit zelfs niet uit dat het op zeer korte termijn tot een staakt-het-vuren komt. "Wellicht zelfs nog voor mei", zo verklaarde hij vannacht. De in Managua aanwezige minis ters uit Mexico, Venezuela en Co- Buitenland kort Nazi-proces Op grond van een procedurele for maliteit is gisteren in Hannover het proces tegen de vermeende oorlogs misdadiger Heinrich Niemeyer op geschort. De rechtszaak tegen deze voormalige SS-korporaal liep al tien jaar. Niemeyer (70) wordt ervan verdacht in 1945 in een concentra tiekamp 15 joden te hebben dood geschoten. Een woordvoerder van het Hof zei dat de rechtszaak niet kon worden voortgezet omdat tien jaar geleden de selectie van leken- rechters, die de voorzitter van het Hof moeten bijstaan, niet correct is geschied. (Rtr) Democratie in Togo President Eyadema van Togo is gis teren akkoord gegaan met de vrijla ting van politieke gevangenen en de legalisering van oppositiepartijen. Dit meldt de oppositie. De toezeg gingen van Eyadema zijn niet be vestigd. De president van het Westafrikaanse land had steeds ge zegd dat het eenpartijstelsel zou worden gehandhaafd tot de bevol king zich eind dit jaar in een refe rendum zou kunnen uitspreken over invoering van een meerpar- tijenstelsel. (AP) Gibraltar Engeland heeft gisteren zijn laatste landmachteenheid uit Gibraltar te ruggetrokken. Tijdens een ceremo nie in de Lathbury-kazerne in Gi braltar werd officieel de vlag gestre ken van het Royal Green Jackets bataljon. Met het verdwijnen vaft de 300 militairen van het bataljon komt na 286 jaar een einde aan de aanwe zigheid van Britse grondtroepen in de Britse enclave in Zuid-Spanje. Eenheden van het lokale Gibraltar- regiment nemen de taken van de soldaten over. (AFP) Imelda Marcos De Filipijnse minister van buiten landse zaken Manglapus heeft gis teren gezegd dat president Aquino hem heeft verboden een paspoort af te geven aan Imelda Marcos, de we duwe van de vprdreven president Ferdinand Marcos. "Zij krijgt geen paspoort", verklaarde Manglapus. "Dat is het bevel van de regering." (AP) Stalin zonder neus Een dakloze en werkloze man heeft zondag het borstbeeld van Josef Stalin op het Rode Plein van Mos kou met een ijzeren stang bewerkt, zo meldt het onafhankelijke Sovjet persbureau Interfax. Het beeld, tus sen het Lenin-mausoleum en de muur van het Kremlin, blikt nu zon der neus de wereld in. (DPA) Humeurwet Burgemeester Nilsen van het Noor se eilandje Sund wil slecht humeur tot een illegaal vergrijp verklaren in zijn gemeente. Hij wil dat de ge meenteraad vandaag een resolutie aanneemt waarin de bevolking wordt opgedragen opgewekt te zijn en positief te denken. "Tenzij de an dere raadsleden in een slecht hu meur zijn, verwacht ik dat een meerderheid er voor is", zei hij te gen de krant Dagbladet. (AP) Dissident In Peking is vorige week donder dag de 34-jarige Han Weijin geëxe cuteerd omdat hij betrokken zou zijn geweest bij het pro-democra tisch protest van juni 1989. Volgens de Chinese autoriteiten was Han ter dood veroordeeld wegens het in brand steken van een gepantserd voertuig. Han werd door de autori teiten beschreven als een "crimi neel die een zwaar misdrijf' had be gaan. (GPD) Van onze correspondent Cees van Zweeden LONDEN Meer dan honderd La gerhuisleden hebben gisteren een motie gesteund waarin wordt ge vraagd om het ontslag van opper rechter Lane. De motie was gericht aan de koningin. Lane was de op perrechter die twee jaar geleden in een beroepszaak de vonnissen te gen de 'Zes van Birmingham' be krachtigde. Onmiddellijk nadat de zes Ieren vorige week uit hun gevangenschap werden ontslagen, werd om het hoofd van Lane geroepen. Volgens critici was het in 1988 al duidelijk dat de Ieren onschuldig waren. De motie werd gesteund door La gerhuisleden van alle partijen. Zij was ingediend door Labour-parle- mentariër Chris Mullin. Het was Mullin die jaren geleden aantoonde dat de Ieren niets van doen hadden gehad met bloedige aanslagen op twee pubs in 1974. Aanklacht tegen Winnie Mandela wordt uitgebreid JOHANNESBURG (Rtr/GPD) - De rechter is in het proces tegen Winnie Mandela akkoord gegaan met een uitbreiding van de be wijslast. De aanklagers zeggen over bewijzen te beschikken dat me vrouw Mandela bij nog twee ont voeringszaken betrokken is ge weest. Dit heeft rechter M.S. Steg- mann vandaag verklaard. Stegmann verbond er echter wel de voorwaarde aan dat de vrouw van ANC-leider Nelson Mandela voldoende tijd krijgt om de nieuwe aanklachten te bestuderen. De openbare aanklager wil twee nieu we aanklachten wegens mishande ling tegen haar indienen. Officier van justitie Swanepoel vroeg Steg mann gisteren in het gerechtshof van Johannesburg toestemming om getuigen op te roepen, die Win nie Mandela's betrokkenheid zou den kunnen aantonen bij de ontvoe ring en mishandeling van twee jon ge mannen op 26 november 1988 en de mishandeling van een jongen in zijn huis in Soweto op 13 november van dat jaar. De twee mannen zouden een dag na hun ontvoering zijn vrijgelaten. De jongen zou door de vrouw van ANC-leider Nelson Mandela zijn meegenomen. Sindsdien is hij spoorloos. Lord Lane zei gisteren dat het "gemakkelijk is om achteraf zaken te beoordelen". Maar de Lager huisleden meenden dat alleen het ontslag van de opperrechter de ge loofwaardigheid van het Britse rechtsstelsel kon herstellen. Mullin noemde Lanes optreden in 1987-'88 een "schande". Getuigen a decharge werden niet gehoord door de opperrechter, aldus Mullin, anderen werden belachelijk ge maakt. Na afloop van de beroeps zaak zei Lane dat er "meer bewijzen dan ooit" waren tegen de 'Zes van Birmingham'. BELGRADO (DPA/AFP) - Het leger van Joegoslavië en de Servi sche vertegenwoordiging in het collectieve presidentschap willen de republieken Slovenië en Kroa tië ontwapenen. Dat zegt de vrij dag afgetreden president Borisav Jovic gisteren in een aantal arti kelen in enkele Joegoslavische kranten. Volgens de Serviër Jovic willen de militairen Slovenië bovendien dwingen z'n dienstplichtigen weer ter beschikking te stellen van het Joegoslavische leger in plaats van te accepteren dat ze worden ondergebracht in Slo veense politie- en militie-eenhe den. De voorstellen werden vrij dag echter met vijf tegen drie stemmen door het gezamenlijke leiderschap afgewezen. Het Joegoslavische leger van 200.000 man bestaat voor het overgrote deel, 130.000 man, uit dienstplichtigen. Er zijn geen specifiek Servische, Sloveense of Kroatische eenheden. Serviërs zijn in het leger naar verhouding sterker vertegenwoordigd dan andere volken. Maar daar staat te genover dat de hoogste militaire posten strikt evenwichtig zijn verdeeld: de minister van defen sie, Veljko Kadijewic, is een Kroaat, zijn onderminister, Stane Brovet, Sloveen. De chef van de generale staf, Blagoje Adjic, is een Servier. Drie grote militaire districten staan onder leiding van een Sloveen, een Serviër en een Macedoniër, terwijl een Monte negrin commandant is van het zeedistrict. SLOVENE 1.937.000 inwoners 90 Slovenen 2,9 Kroatiërs 2,2 Serviërs KROATIË 4.672.000 inwoners 75 Kroatiërs 11 Serviërs BOSNIE- HERCEGOVINA 4.443.000 inwoners 39,5 Slavische moslims 32 Serviërs 18,4 Kroatiërs BEVOLKINGSGROEPEN IN JOEGOSLAVIË i Serviërs Kroatiërs dB Slovenen Slavische moslims zzzzi Hongaren m Montenegrijnen txs Albanezen Macedoniërs MONTENEGRO 632.000 inwoners 70 Montenegrijnen 1 14 Slavische moslims 7 Albanezen SERVIE 9.900.000 inwoners 66 Serviërs 14 Albanezen 4 Hongaren Vojvodina (autonome provincie) 2.000.000 inwoners 55,4 Serviërs 21,7 Hongaren 7,1 Kroatiërs Kosovo (autonome provincie) 1.850.000 inwoners 90 Albanezen MACEDONIË 2.000.000 inwoners 67 Macedoniërs 20 Albanezen 4,5% Turken 2,3 zigeuners 2,1 Slavische moslims lombia zijn enthousiast. Ook Nica ragua staat te glunderen. En Fran cisco Fernandez OrdoSez, de Spaanse minister van buitenlandse zaken, heeft verklaard dat zijn land bereid is om een actieve rol te spe len bij de eventuele verificatie van een wapenstilstand in El Salvador. Ondanks de zwijgplicht van de di rect betrokken partijen, is inmid dels iedereen in Managua op de hoogte van de details van de baan brekende voorstellen van de guer rillero's. Die komen er op neer dat rebellen in ruil voor eerder toege zegde hervormingen binnen het Salvadoraanse leger en de Grond wet, bereid zijn tot een voorlopig staakt-het-vuren. Als mogelijke in gangsdatum is 31 mei genoemd. Al le andere meningsverschillen zul len vervolgens in een later stadium moeten worden opgelost. "Als de voorstellen van het FMLN (Nationaal Bevrijdingsfront Farabundo Marti) serieus zijn, als het niet alleen om een publiciteits stunt gaat, dan kan het wellicht nog eerder zijn", zo onthulde vannacht Oscar Santamaria, de hoogste verte genwoordiger van de Salvadoraan se regering in Managua. Door niet langer een globale op lossing voor alle problemen te eisen alvorens bereid te zijn om de wa pens neer te leggen, heeft het FMLN een belangrijke stap gezet. De bij de vredesdialoog bemidde lende vertegenwoordigers van de Verenigde Naties lijken de plannen van de rebellen te steunen om de verschillende zones onder hun con trole in El Salvador uit te roepen tot speciale gebieden voor een staakt- het-vuren. Maar tegen dergelijke ideeën heeft de Salvadoraanse rege ring zich tot nu toe altijd fel verzet. En ook het uiteindelijke doel van het FMLN, een complete demilitari- satie van de Salvadoraanse samen leving. lijkt voorlopig nog een on haalbare kaart. Staakt-het-vuren mogelijk in Angola LISSABON Jonas Savimbi, de leider van de Unita-rebellen in An gola, heeft voorgesteld om in april een staakt-het-vuren van kracht te laten worden in de nu 16 jaar oude oorlog tegen de Angolese regering, zo heeft de Portugese pers gisteren bericht. Savimbi zei zondag aan het slot van een Unita-congres in Jamba, het hoofdkwartier van de rebellen in het zuidoosten van Angola, dat het bestand binnen 13 maanden ge volgd zou moeten worden door vrije verkiezingen. 'Gratis bier bij stemlokaal' (vervolg van pagina 1) Acht doden door foute bestraling MADRID (GPD) Het aantal pa tiënten dat de afgelopen weken in het Hospital Clinico in de Spaanse stad Zaragoza is overleden als ge volg van defecte bestralingsappara- tuur, is gisteren opgelopen tot acht. Drie andere patiënten verkeren nog in levensgevaar. Bij drie van de acht gestorven pa tiënten is toegegeven dat zij overle den zijn door een te grote hoeveel heid straling, die volgens deskundi gen zes maal de toegestane dosis heeft bedragen. In totaal werden in Zaragoza 64 kankerpatiënten in de cember vorig jaar aan een veel te ho ge straling blootgesteld. de gevange- Lushnja zou een twintigtal gedetineerden voedsel weigeren. Uit de haven van Triëst is gisteren een eerste Italiaans schip met 1000 ton levensmiddelen en medicijnen naar Albanië vertrokken. WENEN (AP) Zesentwintig poli- hongerstaking. Ook tieke gevangenen in de beruchte Al banese Burrel-gevangenis hebben gisteren gedreigd zichzelf en hun gevangenis in brand te steken, als zij vandaag niet worden vrijgelaten. De Internationale Helsinki-Fede- ratie, die zich inzet voor de mensen rechten, zei gisteren bij de terug keer van een een week durende reis door Albanië bij de autoriteiten in Tirana te hebben aangedrongen op een algemene amnestie, omdat het bij de tot nog toe gevoerde recht spraak onmogelijk is onderscheid te maken tussen politieke en andere gevangenen. De Albanese regering heeft be loofd voor de eerste vrije verkiezin gen in de Albanese geschiedenis over twee weken in totaal 175 ge vangenen te zullen laten gaan. In het weekeinde liet zij volgens oppo sitiewoordvoerder Gene Polio 123 gevangenen vrij uit Burrel. De ach terblijvers begonnen daarop een Drugsbazen dreigen BOGOTA (AP) - Het Medellin- kartel, de belangrijkste cocaïne- groep m Colombia, heeft ge dreigd met een nieuwe campagne van bomaanslagen in de grote ste den, als de regering haar strijd te gen de drugs niet matigt. In een verklaring kondigde het kartel aan, dat zijn terreureenheden weer paraat zijn en dat zware bommen tot ontploffing zullen worden gebracht "voor elke me dewerker die wordt gemarteld of verdwijnt". PARIJS (GPD) De Franse extreem-rechtse politicus Jean-Marie le Pen is tot een boete van bijna 1,2 miljoen francs (300.000 gulden) veroordeeld. De leider van het Nationaal Front moet dit bedrag betalen omdat hy de gas-ovens waarin slachtoffers van het Nazi-regime in de Duitse concentra tiekampen werden vermoord, had bestempeld had als 'een detailkwestie' of 'onbelangrijk punt'. Het is voor het eerst dat Le Pen zo hardhandig door een Franse recht bank is afgestraft. De beruchte uitspraak over de 'detailkwestie' deed Le Pen tijdens een bijeenkomst in 1987. Een rechtbank in de Paryse voorstad Nanterre veroordeelde hem in verband hiermee vorig jaar tot het betalen van 8400 gulden. Le Pen was zelf tegen deze uitspraak in beroep gegaan. Het Hof in Versailles maakte de straf nu nog viermaal zo hoog. MOSKOU (AP) In de Oekraïne sprak een krappe meerderheid zich uit voor het bijeenhouden van de Sovjetunie, zo heeft een woordvoer der van de kiescommissie in Kiev bekend gemaakt. In deze met 52 miljoen mensen dichtstbevolkte re publiek na de Russische Federatie traden echter grote regionale ver schillen aan het licht. Op het platte land was een ruime meerderheid voor het bijeenhouden van de unie, maar in de steden waren de nee stemmers veelal in de meerderheid. In Kiev bleek 52,8 procent van de kiezers tegen voortzetting van de unie te zijn. Sommigen noemden de voedseltekorten in hun rijke land- bouwrepubliek een schande, by an deren bleek de ramp met de kern centrale in Tsjernobyl, niet ver van Kiev nog vers in het geheugen te lig gen. Op de eveneens op het stembiljet opgenomen vraag of de Oekraine een soevereine staat moet worden sprak niet minder dan 78,2 procent van de hoofdstedelijke kiezers zich positief uit. De opkomst was hoog in Kiev; ruim 71 procent van de 1,8 miljoen kiezers ging daar naar de stembus. Volgens de Oekrainse onafhanke lijkheidsbeweging Roech, die tot een boycot van het referendum had opgeroepen, heeft driekwart van de bevolking op het platteland voor de unie gestemd. De Roech-leiders putten echter hoop uit het massale ja dat de kiezers op de tweede vraag uitbrachten. Toerkmenië Toerkmenië was de eerste repu bliek waar alle stemmen waren ge teld. In deze 3.5 miljoen inwoners tellende zuidelijke republiek aan de grens met Iran en Afghanistan zei 95 procent de unie bijeen te willen houden. Ook in andere afgelegen steden en regio's tekent zich een duidelijke meerderheid af die de Sovjetunie als eenheid wil handha ven. In Chabarovsk, een stad in het verre oosten, stemde 66 procent ja. In een aantal kiesdistricten in Ka- zachstan worden uitslagen van 90 procent voorstemmers en meer ge meld. In Moldavië, dat het referendum boycotte, ontstonden botsingen tussen Moldavische nationalisten en Russen, die werden gehinderd om hun stem uit te brengeta op een van de militaire bases die daar als stemlokaal waren ingericht. Volgens een leider van de Russi sche minderheid in Moldavië, Igor Smirnov, zagen toch veel mensen kans te stemmen. In de regio's Dn- jestr en Gagaoezie stemden volgens hem bijna 98 procent voor behoud van de unie. In de hoofdstad Kisji- nev zagen 150.000 van 400.000 stem gerechtigden ondanks het geweld kans de gang naar een stembureau te maken. Smirnov zegt dat het aan nemelijk is dat zij 'ja' gestemd heb ben. Fraude In Georgië, waar het plebisciet eveneens werd geboycot, deden zich ongeregeldheden voor in de re gio Zuid-Ossetië, waar 40.000 kie zers, die zich op hun beurt willen af scheiden van Georgië, wel naar de stembus gingen. Bij rellen in de hoofdstad Tschinvali werden zon dag rond het middaguur schoten gehoord, meldde de Sovjet-tv. Ook zijn in tal van kiesdistricten frauduleuze en andere ongeoorloof de praktijken gemeld. Op plaatsen in de Russische Federatie en de Oekraine werden kiezers met lok kertjes als gratis bier naar het stem lokaal getrokken. Een correspondent van het Balti- sche persbureau Baltfax zei dat hij in de Letse hoofdstad Riga in vijf verschillende stembureaus een stem had kunnen uitbrengen zon der dat iemand daar iets van zei. Ook in Litouwen en Kiev wordt ge meld dat veel kiezers meerdere ma len hebben gestemd. Verkiezings waarnemers uit de VS en Canada zagen tot hun verrassing in een stembureau in Kiev verschillende mensen meerdere stemmen uit brengen. Een verkiezingsfunctiona ris gaf toe dat een aantal kiezers meerdere stembiljetten had gekre gen, maar hy hield vol dat het ging om stembiljetten van zieke verwan ten die niet naar de stembus kon den. Zelfs de voorstanders van het re ferendum gaven toe dat de organi satie verre van vlekkeloos was. Op de legerbasis Panfilov in de Molda vische hoofdstad Kisjinev klaagde de bevelhebber erover dat hij geen registratielyst had gekregen met de namen van kiezers.

Historische Kranten, Erfgoed Leiden en Omstreken

Leidsch Dagblad | 1991 | | pagina 7