'Nooit meer wer] een miljoen Duit k voor sers' ABN en Boskalis wekken zorg ZATERDAG 14 APRIL 1984 A "N. PAGINA 9 Staken voor de 35-urige werkweek met behoud van loon. De Westduitse grafici zijn al zover, zoals gisteren ook in Nederland merkbaar was door het niet verschijnen van de Financial Times en de Frankfurter Allgemeine. De grote vraag is wat de metaalindustrie gaat doen. (foto api Waarschuwingsstakingen in de metaal en de grafische industrie hebben de Westduitse werkgevers niet kunnen vermurwen tot het bieden van een opening naar een kortere werkweek. Het overleg tussen de vakbonden IG Metall en Druck und Papier is er volledig vastgelopen. De keiharde strijd om arbeidstijdverkorting in de bondsrepubliek gaat zijn climax tegemoet. De vakbeweging staat alleen met haar eis van een 35-urige werkweek. De steun van de oppositie, de SPD, kan daar weinig aan veranderen. De regering van christen-democraten (CDU) en liberalen (FDP) denkt de huidige werkloosheid van 2,4 miljoen mensen te kunnen oplossen volgens het oude recept van economische groei en vrijwillig vervroegd pensioen voor 58-jarigen. Bonn kiest onverbloemd de zijde van de bedrijven en reageert meewarig op vakbondsgeluiden die verwijzen naar de werkloosheid in de jaren dertig als voedingsbodem voor het nazirijk van Hitier. "Dom en kortzichtig", zo heeft bondskanselier Kohl de vakbondseis een werkweek van 35 uur met behoud van loon - zelfs naar de prullenbak verwezen. En staatssecretaris Manfred Baden van sociale zaken licht toe: "Een kortere werkweek kan niet worden betaald door de werkgevers, want die moeten investeren. En maar weinig mensen zijn bereid of in staat een deel van hun loon in te leveren". 'Wir sind Weltspitze', roepen de werkgevers. En de bondsregering zingt hen na in de hoop op een nieuw Wirtschaftswunder. Maar daar geloven zelfs de werkgevers niet in. Wat te doen met een blijvend aantal van een miljoen werklozen? "Mee leren leven", luidt het antwoord van het Bundesverband der Deutschen Industrie (BDI). door Wim Fortuyn Het moge duidelijk zijn hoe zwak de Duitse vakbeweging feitelijk staat. In Nederland is het de re gering die grote druk op de ar beidstijdverkorting legt door te dreigen met een loonmaatregel, ook al is~zo'n ingreep in strijd met de internationale verdragen over vrijheid van onderhandelen tussen werkgevers en werkne mers. In de bondsrepubliek peinst de regering er niet over zich rechtstreeks te bemoeien met de onderhandelingen tussen werkgevers en vakbonden. Anders dan in Nederland rekent de bondsregering herverdeling van arbeid niet tot haar specifieke verantwoordelijkheden. Er is geen sprake van een. 'derde spoor', ook niet in eigen (ambte- naren)huis waar het argument van concurrentieverzwakking niet opgaat. "Niet te betalen", zegt Manfred Baden. Want ook in de bondsrepubliek is bezuinigen op openbare en sociale uitgaven troef. Verder dan het aanbod van een regeling voor vervroegd pen sioen gaat de overheidsbemoeie nis niet. Blufpoker Het trekt dan ook de aandacht, die schijnbaar compromisloze hou ding van de Westduitse vakbon den IG Metall en Druck und Pa pier, die ook nog kunnen reke nen op de steun van de anders zo gematigde vakcentrale, de Deut sche Gewerkschaftsbund (DGB). Van een 40-urige naar een 35-uri- ge werkweek en dan met behoud van loon: FNV en CNV zullen over een dergelijke eis niet eens durven dromen. Blufpoker, zo lijkt het, dat het de werkgevers wel heel gemakke lijk maakt om arbeidstijdverkor ting zonder meer af te wijzen. Zij hoeven maar te schermen met een loonsverhoging en een paar 'onafhankelijke opiniepeilers' op de werknemers af te sturen om de bonden onderuit te halen. En dat doen ze in de bondsrepubliek dan ook zonder enige schroom. De ondervraging van 1549 metaalarbeiders, van wie 462 vakbondsleden, leverde Het Be wijs: maar 25 procent van alle werknemers en 31 procent van de vakbondsleden is voor een 35- urige werkweek met behoud van loon. Nog geringer is de sta kingsbereidheid met 20 en res pectievelijk 27 procent. Ronduit tegen staken is 55 procent van al le werknemers en 53 procent van de ondervraagde vakbondsle den. Alle reden voor een vet onder streepte openingskop in het BDI-blad ACTIV, dat qua aanpak veel weg heeft van boule vard-blaadjes als Bild: "De abso lute meerderheid van de metaalarbeiders is tegen een sta king voor de 35-urige werk week". De IG Metall het wel kan vergeten; de meeste werknemers kiezen voor een loonsverhoging. Prijscompensatie Schijn kan bedriegen. In de loop van de afgelopen maanden heeft de IG Metall de weg naar een compromis al een fors eind be wandeld. De 35-urige werkweek is in feite met meer dan een stre ven voor de toekomst, waarvoor nu slechts een eerste stap geno men moet worden. De eis is nu "dat de 40-urige werkweek moet verdwijnen". Dat plaatst de opi niepeilingen, die immers uitgaan van vijf uur korter werken tegen hetzelfde loon, in een heel ander licht. Schijn bedriegt ook in een ander opzicht. In feite zijn de werkne mers in Duitsland bereid even veel loon in te leveren als in Ne derland. Het conflict is daarmee teruggebracht tot 'Nederlandse' proporties, want wat nu ter dis cussie staat is niet meer dan de prijscompensatie, een in West- Duitsland onbekend begrip. 'Volledig behoud van loon' staat in feite voor het inleveren van prijscompensatie, zoals de door werkgevers aangeboden loons verhoging staat voor uitbetaling ervan. Toegegeven, het uitgangspunt van de Duitse vakbeweging is een ar beidstijdverkorting van vijf uur. Maar DGB en IG Metall gaan dan ook niet, zoals in Nederland, uit van volledige herbezetting. Inte gendeel. "We gaan er van uit dat de werkgevers voor 50 procent compensatie weten te vinden in verdere rationalisatie en een ho gere produktie per werknemer", erkent DGB-woordvoerder Hans Georg Wehner. Staalfabrieken De strijd in de grote staalfabrieken, waar negen van de tien arbeiders vakbondslid zijn, lijkt bepalend voor een doorbraak. Daar zijn de grote klappen gevallen en zijn meer ontslagen te verwachten. Er werken nu nog 160.000 men sen, maar dat waren er vier jaar geleden nog 200.000. Als het aan de werkgevers ligt zullen er nog eens 30.000 banen verdwijnen. Juist daar zijn de werknemers dan ook bereid af te zien van de loonsverhoging. Juist daar is de 35-urige werkweek tot inzet van de onderhandelingen is ge maakt. Het wordt een hard gevecht, ook binnen de vakbeweging. Een aantal bonden, zoals in de bouw, heeft al gekozen voor het geld. De mogelijkheden om twee dracht te zaaien zijn groot, ook in de metaalsector zelf. Het aantal vakbondsleden in de grootme taal mag dan aanzienlijk zijn, de keerzijde van die medaille is dat in de kleinere metaalbedrijven sprake is van een vakbondsmin- derheid. Alles bij elkaar is vol gens Wehner nog wel sprake van "een ruime meerderheid", maar niet elk vakbondslid is ook be reid om zich achter de eisen van de IG Metall op te stellen. De door de werkgevers regelmatig gepubliceerde opiniecijfers zeg gen niet alles, maar geven wel aan dat het animo om voor een 35-urige werkweek flink is ge daald in de afgelopen maanden. Telde het BDI in maart 31 voor standers op honderd georgani seerde metaalarbeiders, in okto ber vorig jaar waren dat er nog 57. De bond worstelt nu om de vereiste meerderheid van 75 pro cent achter de stakingsplannen te krijgen. Optimisme Zonder twijfel is de bewerking van de publieke opinie én de econo mische opleving die zich sinds een halfjaar aftekent daaraan de bet. De sombere geluiden heb ben zeker in regeringskringen plaatsgemaakt voor onbegrensd optimisme. Luister bijvoorbeeld naar Eduard Pietsch, topman op Economische Zaken. Volgens hem is een economische groei van 3 tot 3,5 procent haalbaar en zal die groei de werkloosheid op wat langere termijn jaarlijks doen afnemen met 250.000 ar beidsplaatsen. De vergrijzing van de bevolking die over tien jaar zal plaatsvinden zal naar zijn oordeel de rest doen. Het geloof in de positieve werking van een kortere werkweek is vol strekt niet aanwezig bij zowel werkgevers als regering. "Je kunt een 35-urige werkweek niet uniform regelen", zo klinkt een bekend geluid uit de mond van staatssecretaris Bader op sociale zaken. "We staan al in het nadeel ten opzichte van landen waar langer gewerkt wordt. Boven dien zal arbeidstijdverkorting het zwart werken alleen maar sti muleren", zegt Petersen van het BDI - wiens laatste stelling ove rigens diametraal staat tegen over die van de bonden: juist werkloosheid leidt tot zwart werk. Verder wijst ook hij op het teruglopend aantal geboorten en, in verband daarmee, de 'onom keerbaarheid' van arbeidstijd verkorting. "We zullen de men sen na 1990 weer hard nodig heb ben". Maar het meest opmerkelijke argu ment tegen arbeidstijdverkor ting is wel dat de werklozen de vrijkomende arbeidsplaatsen niet eens kunnen innemen bij ge brek aan vakmanschap of be reidheid te verhuizen. "Je krijgt een werkloze boekhouder in Flensburg nooit zover dat hij ver huist naar München omdat hij daar een baan kan vinden", stelt Petersen. En: "Zestig procent van de werklozen heeft geen op leiding, terwijl we hoog gekwali ficeerde mensen nodig hebben". Verstandig Eduard Pietsch doet de strijd om arbeidstijdverkorting dan ook af met de term 'intermezzo'; in sta kingen gelooft hij niet. "Er zijn enige bonden die nog streven naar een 35-urige werkweek, maar ze erkennen zelf ook we' dat hun eisen overtrokken zijn. Ik ga er van uit dat de bonden verstandig zijn en geen conflict zullen aangaan", aldus Pietsch, die voorspelt dat de werkloos heid in mei alweer onder de twee miljoen zal zijn gedaald. Een tamelijk optimistische voor spelling, zoals de laatste cijfers aantonen. In maart is de werk loosheid weliswaar voor het eertft gedaald in absolute cijfers (met 148.000), maar dat komt voornamelijk door een sei zoensopleving in de bouw. Afge zien van seizoensinvloeden steeg ook in maart de werkloosheid van 2,2 naar 2,23 miljoen men sen. Het BDI, dat 93 procent van de Westduitse industrie vertegen woordigt, deelt ogenschijnlijk het optimisme van Pietsch. In het eerder vermelde blad ACTIV van 31 maart weten de werkge vers zelfs te melden dat de invoe ring van moderne technieken meer inplaats van minder ar beidsplaatsen opleveren: een groei van 2 tot 2'/j procent nu doet de vraag naar arbeid even zeer stijgen als een groei van 4 5Vfe procent in de jaren zestig. Re den: de produktiviteit per werk nemer neemt bijna niet meer toe en de hoge eisen aan hedendaag se produkten, zoals auto's, bren gen ondanks de automatisering een hogere arbeidsintensiviteit met zich mee. Impliciet erkent het BDI daarmee dat hoge groeipercentages van 6 of zeven procent - tien, twintig jaar gebruikelijk - er niet meer in zitten. Er komt ooit een einde aan de industriële opmars. Na enig aandringen erkent BDI- woordvoerder Petersen dan ook dat de werkloosheid niet alleen opgelost kan worden met alleen economische groei en verlaging van de pensioenleeftijd. "We zul len met een werkloosheidsper centage van drie tot vier procent moeten leren leven", is zijn tame lijk luchthartige standpunt. Pensioenleeftijd Dat komt geheel overeen met het miljoen werklozen dat de vakbe weging heeft berekend. "Over een langere periode bezien", zo is het relaas van DGB-man Hans Georg Wehner, "neemt de econo mische groei af. Sinds de jaren zestig is de produktiviteit sneller gestegen dan het bruto nationaal produkt. Daar is de recessie bij gekomen, zodat we nu zitten met de meeste werklozen sinds 1948. Het zal duidelijk zijn dat econo mische groei alleen niet genoeg is voor herstel van volledige werkgelegenheid". Verschil van mening tussen Peter sen en Wehner is er wel over het effect van de subsidieregeling voor vervroegde (bij 58 jaar) uit treding. Volgens Petersen telt de industrie 900.000 werknemers die onder deze regeling vallen, van wie 400.000 in de metaal. "Dat klopt niet", bestrijdt Weh ner die cijfers. Hij noemt een ge tal van slechts 80.000 ouderen. "In de staalindustrie zijn er bijna geen mensen van 58; de meesten zijn al afgevloeid via andere rege lingen. Het huidige voorstel van de regering levert, rekenkundig gesproken, maar 300.000 banen op. Er moet meer gebeuren. Uit betaling van overwerk in vrije tijd inplaats van geld en vooral arbeidstijdverkorting". Vandaar die werkweek van 35 uur, die - alweer rekenkundig ge sproken 2,8 miljoen werklozen aan een baan zou helpen en - volgens de werkgevers - een kostenstijging van bijna 20 pro cent met zich mee zou brengen. Beide cijfers zijn niet reëel, want zowel werknemers als werkge vers zouden rekening met ver snelde produktiestijging per werknemers en andere besparin gen. Dat zal volgens de DGB enerzijds het aantal nieuw berekende ba nen met de helft doen terugdrin gen en anderzijds de kostenstij ging tot 7 procent beperken. En dat laatste komt volgens de bon den ongeveer overeen met de in flatie ofwel de in te leveren prijs compensatie. Zinloos Het uitgangspunt van DGB en IG Metall dat volledige herbezetting van ingeleverde arbeidsuren geen haalbare kaart is, kan realis tischer worden genoemd dan het Nederlandse. Maar daarmee zegt de Westduitse vakbeweging te gelijkertijd dat een geringe ar beidstijdverkorting volstrekt zinloos is. Anders gezegd: alleen forse arbeidstijdverkorting zal effect hebben. Blijft het bij één uur per week, dan zal de industrie dat kunnen op vangen zonder nieuw personeel aan te nemen. Ook het werkge- versverband BDI geeft immers toe: een uur korter werken is te betalen als een loonsverhoging uitblijft, maar zal echter niets op leveren omdat de meeste bedrij ven een uitweg zullen zoeken in meer overuren en extra bespa ringen op arbeid. Zo lijken de bonden geheel klem te zitten. Een uur korter werken per week levert niets op, terwijl het 'ope ningsbod' van vijf uur niet haal baar is. Toch lijkt een compromis alsnog binnen handbereik. Want één ding staat vast: IG Metall en DGB - de vakcentrale heeft 'sympathiestakingen' aangekon digd ter ondersteuning van de metaalbond - kunnen de onder handelingen niet besluiten zon der arbeidstijdverkorting, hoe gering ook. Anderzijds kunnen de werkgevers zich geen massale stakingen permitteren, zoals die in de metaal zijn aangekondigd. Dat er wel degelijk stakingsdrei- ging is, blijkt uit een toenemend aantal acties in de laatste weken. In de grafische sector, waar al stakingen uitbraken bij onder meer het Springer-concern in Hamburg vanwege de weigering van de werkgevers om te praten over een kortere werkweek, is de uitputtingsslag al begonnen. Gro te onzekerheid is er nog steeds in de metaal, waar de bond geen sterke indruk maakt door een stakingsbeslissing tot nu toe uit te stellen. Koren op de werkgeversmolen, ware het niet dat uitgerekend de regering, bij monde van minister Norbert Blüm van economnische zaken, de vakbeweging te hulp kwam door op te merken dat er beter "twee keer teveel onderhandeld kan worden dan een keer teveel gestaakt". Reden voor de IG Metall om ijlings de onderhandelingen met de werkgevers in de Gesamtmetall te hervatten, om het 'nog één keer te proberen'. Maar zelfs als er een akkoord komt, dan zal het gaan om een zo geringe verkor ting van de werkweek dat er voorlopig geen nieuwe baan uit voort zal vloeien. En dat zal een zware wissel trekken op de toch al wankele werknemerssolidari- teit. Het gevaar blijft, dat de werknemers volgend jaar wel kiezen voor een loonsverhoging inplaats van verdere arbeidstijd verkorting omdat het werkgele genheidseffect uitblijft. En dan is het geen vraag meer of West- Duitsland moet leren leven met een miljoen werklozen. Schrale troost Eén schrale troost hebben de West duitsers. In Nederland, met zijn harmoniemodel, komt er in de praktijk ook weinig terecht van daadwerkelijke arbeidstijdver korting. Ondanks de fraaie belof ten, neergelegd in een Centraal Akkoord. Bij DAF en Philips liep het deze week mis op voor de bonden onaanvaardbare uit werkingsplannen van de werk gevers. Ook in de metaal zijn nog geen resultaten geboekt en dreigt de Industriebond FNV met een looneis. 1984 lijkt een beslissend jaar voor het laatste der werkgelegenheidsplannen: de kortere werkweek. Trotz wachtend* Prodtiktion... ...immer wenlger Arbeit Gesamtaufwand an Arbeit sstunden in Militanten ...für immer weniger Menschen In de afgelopen tien jaar (1972-1982) nam de Westduitse produktie steeds toe, terwijl de werkgelegenheid afnam. Een 35-urige werkweek moet volgens de vakbonden een einde maken aan die tegengestelde ont wikkeling. AMSTERDAM (GPD) - Evenals vorige week kwam het beurs- wezen ook deze week moeilijk op gang. Er heerste dagenlang een gereserveerde en daardoor kleurloze stemming in zowel Wall Street als Amsterdam. Na vier dagen handel kwam op onze beurs de algeméne index één punt lager te staan. Door een krachtig technisch herstel donderdag in New York kon Amsterdam de week toch nog vrij opgewekt besluiten. Voor al de multinationals lagen goed in de markt, terwijl de banken zich herstelden na een aanvan kelijke terugslag na terughou dend commentaar van ABN- - zijde over de vooruitzichten dit jaar. Het onverwachte miljoe- nenverlies van Boskalis bracht gisteren een schrikreactie te weeg. Aanvankelijk zag het ernaar uit dat voor Wall Street de discon toverhoging, de eerste na drie jaar, als een lang van tevoren verwacht gegeven voor kennis geving zou worden aangeno men. De eerste paar beursda- gen sloot de Newyorkse effec tenbeurs telkens enkele pun ten hoger, maar woensdag werd, met een verlies van ze ven punten, alle winst van de voorgaande drie beursdagen weer weggevaagd. Rente-goeroe Kaufman, die be kend staat om doemdenkende commentaren maar in Wall Street nog altijd veel gezag heeft, voorspelde dat de bank- rente nog voor het einde van het jaar op 13 procent zal ko men. In de afgelopen vier we ken werd hier na bijna ander half jaar van rust en stabiliteit tot tweemaal toe een opwaart se aanpassing van een half pro cent doorgevoerd tot thans 12 procent. Het officiële disconto staat nu in de Verenigde Sta ten op 9 procent. Zo hikte Wall Street vele dagen tegen de winstcijferpublicatie van de grote IBM aan, die deze week donderdag werd ver wacht. Er was op een goed be richt gehoopt. En toen dat kwam, namelijk ruim 20 pro cent meer winst, kwam het ge hele beursapparaat in bewe ging. Vooral de grote institu tionele beleggers werden de een na de ander in de beurs ge lokt, waardoor de Dow Jones van minus 7 naar plus 26 werd getrokken, de grootste dagstij ging sinds februari. Ook in ons land is het rentekli- maat enigszins bedorven, na er de laatse paar maanden van dit jaar zeer belovend te hebben uitgezien, met zelfs redelijke kansen op een discontoverla ging. Maar de oplopende rente in de Verenigde Staten, die trouwens voor de gehele we reldeconomie niet te misken nen gevaren inhoudt en landen met een zwakke financiële structuur regelrecht bedreigt, heeft ook voor ons land de weg omlaag geblokkeerd. De deze week gehouden inschrij ving op een nieuwe staatsle ning gaf dat duidelijk aan. Het ministerie had weliswaar niet op een groot bedrag gemikt en de condities bewust scherp in de markt gelegd, maar een be drag van niet meer dan 1,25 miljard gulden was voor de beurs toch een grote teleurstel ling, ook al was de toewijzing maar 70 procent. De eerste no teringen kwamen dan ook iets beneden de emissiekoers van 100 procent te liggen De aandelenmarkt op het Dam rak beleefde met uitzondering van een lichte opleving op dinsdag alleen maar dagen met teleurstellingen. De banken kwamen zelfs zwaar onder druk door terughoudend com mentaar van topman Baten burg van de ABN over de voor uitzichten m 1984. ABN kwam hierdoor 15 gulden lager te staan. Heineken, Ahold en Gist-Brocadcs verloren rond 5 gulden, maar Verenigde ma chinefabriek Stork kon 15 gul den aantrekken door een flink herstel van het winstvermo gen. Ook KBB kwam enkele guldens hoger, doordat vorig jaar weer enige winst kon wor den geboekt. Ook de interna tionals waren alle hoger. Een domper op de beurs vormde evenwel Bos-Kalis, dat vorig jaar maar liefst 47 miljoen verlies leed en na een onge bruikelijke schrosing van twee dagen een koersverlies van 5,60 moest incasseren. De Europese Optiebeurs draaide eveneens een bijzonder stille week af. De omzet kwam niet hoger dan 61.000 contracten, wat in maanden niet is voorge komen. In de voorgaande werkperiode bedroeg de omzet nog ruim 81.000 contracten. Het meest werd er nog gehan deld in call-opties van Konink lijke Olie, Philips en Akzo Ook KLM trad voor calls in de be langstelling.

Historische Kranten, Erfgoed Leiden en Omstreken

Leidsch Dagblad | 1984 | | pagina 9