Toekomst VDSM
nog onduidelijk
J
Prof. Röling:
Stijgende kans
oorlog om olie
Artsen geloven niet
in kostenvermindering
VAN AGT VERDEDIGT
ROTTERDAM BIJ GISCARD
Stakingsrecht dient in wet geregeld
Geen definitief kabinetsbesluit
Fosfaatgehalte in
wasmiddelen omlaag
^^ATERDAG 16 JUNI 1979
BINNENLAND
PAGINA 7
JTRECHT (GDP) - De Nederland
se artsen geloven niet dat reële
bezuiniging in de gezondheids
zorg in de zin van kostenvermin
dering mogelijk is. Wel menen zij
dat het de taak van de dokters is
een wezenlijke bijdrage te leve
ren om tot kostenbeheersing te
komen. Zij zullen dan ook met
kracht streven naar het (nog)
I. meer kostenbewust maken van
de arts. Kostenbeperkingen zoals
a-C de regering die wil, zullen echter
leiden tot een toeneming van- de
belasting voor de hulpverleners.
Ook staan de artsen erop dat de
kwaliteit van de zorg gehand
haafd blijft.
)it blijkt uit kanttekemingen van
de artsenorganisaties naar aan
leiding van de nota kostenont
wikkeling gezondheidszorg van
staatssecretaris mevrouw Veder-
Smit (volksgezondheid), die
maandag in de vaste commissie
voor volksgezondheid van de
Tweede Kamer aan de orde
komt.
n de brief aan de vaste commissie,
die de artsenorganisatie KNMG
en de daarbij aangesloten vereni
gingen van specialisten, huisart
sen en artsen in dienstverband
wordt gesteld dat zij zich kritisch
zullen opstellen tegenover be
leidsvoornemens die voor de
kwaliteit van degezondheidszorg
een ongunstige uitwerking heb
ben. Deze verantwoordelijkheid
brengt echter tevens de bereid
heid mee om, als vaststaat dat de
kwaliteit wordt gewaarborgd,
mee te werken aan de maatrege
len tot kostenbehersing die de
rgeering wil nemen.
Tegen verspilling moet worden
gewaakt; ook artsen moeten
doelmatig werken, zo erkennen
de organisaties. De maatregelen
die in eigen kring zijn genomen,
blijken in de praktijk ook op het
stuk van kostenbeheersing gun
stig te werken. Gestreefd wordt
naar een nog meer kostenbewus
te houding van de artsen, een
houding die ook al tijdens de op
leiding moet worden aange
kweekt.
Bezuinigingsmaatregelen die tot
een kostenverschuiving aanlei
ding geven, achten de artsen de
eerste verantwoordelijkheid van
regering en parlement. Daarbij
gaat het immers om een beper
king van de bestedingsmogelijk
heden van de burgers. De taak
van de artsenorganisaties be
perkt zich in dit verband tot het
adviseren over de mogelijke ge
volgen van de voorgestelde maat
regelen voor de patiënten en voor
de kwaliteit van de zorg.
Ten onrechte, zo vinden de artsen,
is in de nota van de staatssecreta
ris de relatie tussen de politiek-
sociale ontwikkeling en de heer
senden gezondheidsnormen, die
van een aanzienlijk verruimd be
grip „gezondheidszorg" uitgaan,
buiten beschouwing gelaten.De
druk die de vraag om gezond
heidszorg en de vraag naar ge
zondheidsvoorzieningen uuitoe-
fent, zal niet verminderen door
dat beperkingen in de aanbodzij-,
de worden aangebracht. Omdat
de nota dit probleem niet funda
menteel behandelt, komen de
aangekondigde maatregelen in
een te beperkt licht te staan.
Daardoor zullen de beperkingen
die worden voorgenomen vrijwel
zeker leiden tot meer belasting
voor de gezondheidszorgwerkers
over de hele linie. De ontwikke
lingen die men in de gezond
heidszorg ziet, zijn dan ook mede
het gevolg van de doorgaans vage
ideeën die ten aanzien van ge
zondheid en welzijn sedert de
Tweede Wereldoorlog hebben
postgevat. Daarnaast heeft zich,
onder invloed van de sociale
voorzieningen - die de artsen
overigens ook voorstaan - een
wijziging van het ziektegedrag
voorged aan die een extra d ruk op
de gezondheidszorg oplever
de.
DEN HAAG (GPD) - Het kabinet heeft nog steeds geen definitieve beslissing genomen
over het al dan niet voortbestaan van de grote scheepsnieuwbouw bij de VDSM. Vice-
premier Wiegel, die bij ontstentenis van premier Van Agt de ministerraad voorzat,
verklaarde op zijn persconferentie dat de ministers van economische zaken en van
sociale zaken een mandaat hebben gekregen om volgende week met de meest betrokke
nen - de werknemers en de ondernemingsleiding - over de problematiek van de VDSM
te onderhandelen.
Wiegel weigerde aan te geven welk
bedrag het kabinet voor hèt
openhouden van de VDSM over
heeft. Op een desbetreffende
vraag antwoordde hij: „Dat zeg ik
niet; ik zou wel uiterst onnozel
zijn, als ik dat nu wel deed, terwijl
er nog overleg moet worden ge
voerd over de modaliteiten en
voorwaarden". Wel liet hij door
schemeren dat van de werkne
mers een offer zal worden ge
vraagd.
„We zetten alles op alles om een
oplossing te kiezen, die de werk
gelegenheid - niet voor iedereen -
voor enige tij d openhoudt'zei de
bewindsman letterlijk. Er zal
naar gestreefd worden de VDSM-
scheepsnieuwbouw niet abrupt
te sluiten, maar het kabinet zoekt
naar een mogelijkheid de VDSM
ook structureel een kans voor de
toekomst te bieden. „Knopen zijn
nu doorgehakt; de voorstellen
van Van Aardenne en Albeda zijn
door de ministerraad aanvaard",
aldus Wiegel.
Na een jaar zal de zaak in de minis
terraad nog eens heel goed wor
den geëvalueerd. Wiegel: „We
willen ook uitzicht hebben op het
verdere verloop. We willen dan
zien of de plannen die we nu ma-
ken, ook werkelijk kloppen". Uit
- Wiegels opmerking dat niet te
H verwachten is dat het kabinet na
alle langdurige discussies met
iets totaal nieuws uit de bus zal
komen, valt op te maken dat het
idee om van de VDSM een as
semblage-bedrijf te maken nog
steeds recht overeind staat.
Wiegel gelooft dat overleg met de
vakbeweging, die al heeft laten
weten dat het plan van de VDSM
een assemblage-bedrijf te maken
totaal onbespreekbaar is, nog
steeds tot de mogelijkheden be
hoort. „Ik geloof dat, als dat niet
kan, er geen enkel uitzicht is. We
zullen als verstandige mensen
om de tafel moeten gaan zitten en
zowel in de vakbeweging als in
het kabinet zitten verstandige
mensen".
Over de plannen, die het kabinet nu
koestert, kan volgens Wiegel
open en reëel overleg plaatsvin
den. Een snelle beslissing valt
evenwel niet te verwachten, want
„over zo'n zaak beslis je niet in
een minuutje". VDSM-onderne-
mingsraadsecretaris Louis Cou-
wenbergh ziet het allemaal niet
zo zitten. Hij heeft bitter weinig
vertrouwen in een goede afloop.
„Ik heb het spoeddebat van don
derdag in de kamer gevolgd. Het
CDA reageert te laconiek. Ik ge
loof niet dat de scheepsnieuw
bouw werkelijk een kans krijgt
bij dit kabinet".
Hoofdbestuurder David Rijkse van
de Industriebond FNV stelt cy
nisch dat het doek eigenlijk is ge
vallen. „Alles is erop gericht ge
weest de kapitaalbelangen van
RSV en nog recenter Volker Ste-
vin veilig te stellen. De heren
worden bedankt". Rijkse geeft
aan dat er in twaalf weken niets is
geantwoord en dat het kabinet
ook nu geen antwoord geeft op
brandende vragen. Schamper
reageert hy op Wiegels optimis
me over verstandige mensen die
het wel even met elkaar zullen
uitpraten.
„Wiegel spreekt van modaliteiten.
Nou, de onze zijn bekend. Als
daaraan niet wordt voldaan en
dat hebben we heel duidelijk ge
zegd, is verder praten volstrekt
overbodig. Ik heb de indruk dat
het kabinet alleen maar naar een
tijdelijke voorziening voor de
VDSM streeft. Daar kan ik maar
één ding op zeggen onaan
vaardbaar!"
Op de Amsterdamse Lindengracht is gisteren een standbeeld geplaatst
van de Amsterdamse schrijver en leraar Theo Thijssen, die honderd jaar
geleden in de Jordaan werd geborenHet beeld stelt Thijssen als onderwij
zer voor, gezeten naast een schrijvende jongen. De maker is Hans Bayens.
DEN HAAG (GPD) - Het fos
faatgehalte in wasmiddelen
zal omlaag moeten. De rege
ring gaat met de wasmidde
lenfabrikanten overleggen
hoe dat doel bereikt kan wor
den. Ook zal een heffing op
fosfaathoudende wasmidde
len worden ingevoerd. Daar
toe heeft het kabinet gisteren
besloten.
Volgende week krijgt de Twee
de Kamer de Fosfatennota
van de ministers Ginjaar (mi
lieuhygiëne) en TVijnman
(verkeer en waterstaat).
Daarin worden maatregelen
voor het terugdringen van de
fosfaten aangekondigd. Jaar
lijks komt ongeveer 25.000
ton fosfaat in ons oppervlak
tewater.
Fosfaten veroorzaken in het wa
ter overmatige algengroei
waardoor het water groen
wordt en gaat stinken. Door
chemicaliën aan het lozings
water toe te voegen kunnen
de fosfaten worden „neerge
slagen", waardoor het fos
faatgehalte tot 10 procent
wordt teruggebracht. Daar
naast zal worden gestreefd
naar het fosfaatloos maken
van wasmiddelen in 1983.
PARIJS (GPD) - Premier Van Agt
had gistermiddag een werklunch
met president Giscard d'Estaing.
De ontmoeting was het initiatief
geweest van de Franse president.
De Franse nieuwsmedia legden
in verband met dit bezoek het ac
cent op de in Frankrijk heersende
onrust over de „wilde" oliemarkt
van Rotterdam, een thema dat
voor de Franse president ook tot
de belangrijkste behoorde in zijn
„tÜte-a-tÜte" met premier Van
Agt.
De Nederlandse eerste minister
was met 25 minuten vertraging
op het presidentiële paleis - het
Elysèe - gearriveerd nadat zijn
vijfzits Cessna kort na het opstij
gen in Rotterdam door de blik
sem was getroffen. Na terugkeer
en een korte inspectie kon de reis
echter worden hervat.
Premier Van Agt vertelde na afloop
van de lunch dat de Franse presi
dent hem inderdaad naar de mo
gelijkheid van een eventuele be
heersing van de prijzen in Rot
terdam had gevraagd. De Franse
president had zich afgevraagd of
het mogelijk zou zijn maximum
prijzen voor deze markt vast te
stellen.
Premier Van Agt heed de Franse
president geantwoord dat Rot
terdam in het gehele oliegebeu-
ren slechts een deeltje van de hele
wereldmarkt betekende. „We
moeten Rotterdam niet overdrij
ven", aldus de premier tijdens de
werklunch met president Gis
card d'Estaing. Bovendien hiel
den regeringsmaatregelen een
aantal andere gevaren in, met
name de mogelijkheid dat er een
in het geheel niet meer te contro
leren zwarte oliemarkt zou ont
staan en de wilde handel zich
eenvoudig vanuit Rotterdanm
naar een ander centrum zou ver
plaatsen.
Premier Van Agt wees er tijdens de
lunch op het Elysée op dat Ne
derland al „een redelijk functio
nerend systeem" van prijsbe-
heersing kent door een goed
werkend akkoord met de olie
maatschappijen. „Wanneer dit
systeem overal zo werd toegepast
zou het probleem al voor een deel
zijn opgelost", aldus Van Agt.
SER keert zich tegen kabinet
DEN HAAG (ANP) - De Sociaal-
economische Raad (SER) heeft
kritiek op de wyze waarop het
kabinet Van Agt het kinderbij
slagsysteem wil herzien. Daarbij
zal een mogelijk nieuw stelsel
van studiefinanciering niet bui
ten beschouwing worden gela-
De regering wil de kinderaftrek bij
de belastingen afschaffen en deze
samenvoegen met de kinderbij
slag, dat wip zeggen een kinder
bijslag met opslag die ook belas
tingvrij is. Dit systeem, in eerdere
fase al tot stand gebracht voor
werknemers, wil de regering nu
ook verder doorvoeren en afron
den. In dat geval komt de voor
enkele groepen nog bestaande
kinderaftrek ook te vervallen.
Kort geding rond spoorwegstaking toont aan:
PTRECHT (GPD) Uit het kort ge
ding in Utrecht waarmee de NS
voorlopig een spoorwegstaking
heeft voorkomen, is één ding heel
duidelijk gebleken: er zal zo lang
zamerhand toch echt een wette
lijke regeling van het stakings
recht moeten komen. Wat we nu
zien is dat de rechter bepaalt dat
er niet gestaakt mag worden om
dat alle mogelijkheden om te
komen tot een zinvol cao-overleg
tussen NS en de vakbonden nog
niet zijn uitgeput. Daarbij kan hij
echter niet uitgaan van een wet
telijke regeling. Het wetsontwerp
dat het stakingsrecht moet rege
len zit al jaren in de ijskast. De
normen die daarin staan om de
rechter in een concreet geval
houvast te geven zijn echter wel
een eigen leven gaan leiden.
U jarenlang hanteren rechters deze
normen als houvast bij de beoor
deling van de vraag of een staking
al dan niet onrechtmatig is. Het
onbevredigende van deze situatie
is dat zo een deel van een wet,
waar een meerderheid van ons
parlement kennelijk niets voor
voelt, via een achterdeurtje en
buiten elke democratische con
trole om toch een bepaalde gel
ding krijgt. Natuurlijk heeft de
rechter een aantal uitgangspun
ten nodig om te toetsen of een
staking al dan niet gerechtvaar
digd is. Die zullen dan echter wel
in een wet moeten worden vast
gelegd.
Natuurlijk is het hete hangijzer-en
de reden waarom de wet over het
stakingsrecht al jaren diepgevro
ren is - de formulering van der
gelijke normen. De vakbonden
zijn vooral bang voor een te enge
formulering, waarbij .het sta
kingsrecht in hun ogen onaan
vaardbaar wordt aangetast. De
werkgevers daarentegen vrezen
een te ruime formulering waar
door ze te weinig middelen zou
den houden om een staking tegen
te gaan. Toch zal deze discussie
afgerond moeten worden. Bin
nen afzienbare tijd zal namelijk
het Europees Sociaal Handvest
van kracht worden, waarin ook
het stakingsrecht een plaats
heeft.
Een apart probleem bij het sta
kingsrecht is nog steeds of amb
tenaren - en dus ook spoorweg
mannen - wel mogen staken.
Sinds de Spoorwegstaking van
1903 kent onze wetgeving een
stakingsverbod voor ambtena
ren, de zogenaamde „worgwet-
ten" van Abraham Kuyper. Hier
over heeft de Utrechtse rechter
een opvallende uitspraak gedaan.
Mr. Schuman stelde namelijk dat
het spoorwegpersoneel het prin
cipiële recht om te staken niet
ontzegd kan worden.
Daarmee deed hij echter nog geen
principiële uitspraak over het
stakingsrecht van ambtenaren.
Want, zo zei hij, spoorwegmensen
zijn geen ambtenaren. Daarmee
liet hij de vraag over het ambte-
narenstakingsrecht over aan de
regering, die in verband met het
al eerder genoemde Europees
Sociaal Handvest, voor 1 januari
1981 met een stuk zal moeten
komen waarin wordt aangegeven
welke beperkingen ambtenaren
moeten worden opgelegd bij de
uitoefening van hun stakings
recht.
„Er zijn bepaalde kwetsbare delen
van de openbare dienst, waarvan
de verstoring gevaar oplevert
voor d? rechten en vrijheden van
anderen, voor de bescherming
van de openbare orde, de natio
nale veiligheid of de goede ze
den", zo stelde minister De Rui
ter in april vorig jaar in de Twee
de Kamer tijdens de bespreking
van het Europees Sociaal Hand
vest. Hij wil eerst regelingen tref
fen voor vitale groepen zoals le
ger, politie, brandweer- en zie-
kenhuisperson eel. Gezien de uit
spraak in het Utrechtse kort ge
ding hoeft hij dus voor spoor
wegpersoneel in elk geval geen
regeling te treffen.
Het vonnis van mr. Schuman laat
verder zien dat het stakingsrecht
bepaald geen onbeperkt uit te oe
fenen recht is. De bonden kun
nen zeker niet op elk moment
naar het stakingswapen grijpen.
Een staking blijft onrechtmatig,
zo overwoog de vice-president
van de Utrechtse rechtbank, als
de knelpunten waarop de cao
onderhandelingen niet zodanig
zijn dat zij het uitroepen van een
staking kunnen rechtvaardigen.
Hier ligt een probleem voor elke
rechter die zich met (voorgeno
men) stakingen heeft te be
moeien.
De „knelpunten" zullen waar
schijnlijk van de kant van de
bonden en de werkgevers ver
schillend beoordeeld worden.
Hier ontkomt de rechter er dus
niet aan om een keuze te maken,
waardoor hij haast ongeacht zijn
beslissing in de concrete zaak het
verwijt naar zijn hoofd geslingerd
zal krijgen dat hij „partijdig" is.
Ook daarom is het nodig dat er
een wettelijke regeling komt
waarbij de voornaamste strijd
punten rond het stakingsrecht in
het parlement worden uitgevoch
ten en niet voor de rechter. Dat is
ook meer in overeenstemming
met do spelregels van onze de
mocratie dan de huidige gang van
zaken.
ROEL SCHUT
Professor Röling
GRONINGEN (GPD) De kans dat de Verenigde Staten militair
zullen ingrijpen in het Midden-Oosten als de olievoorziening van
de Verenigde Staten in gevaar komt, wordt er niet kleiner op. Die
kans is ontzettend moeilijk te schatten. Je kunt eigenlijk alleen
zeggen, dat de mogelijkheden voor zo'n actie groter worden. Er
ontstaan situaties waarvan je zegt corlog is een redelijke uit
komst, aldus de Groningse polemoloog prof. dr. B. V. A. Róling.
Dat de Verenigde Staten een militaire ingreep allerminst uitsluiten
bleek volgens prof. Roling allereerst uit de toespraak, die presi
dent Carter op 17 maart van het vorig jaar voor een van de Ameri
kaanse universiteiten hield over de nationale veiligheid. Meteen
na over olie gesproken te hebben - en dat vond ik heel verontrus
tend-zei hij: „Ik heb mijn minister van defensie opdracht gege
ven om onze militaire macht te verbeteren en te handhaven, te
maken tot één inzetbaar snel bruikbaar is zowel te land, ter zee als
in de lucht, om onze belangen te verdedigen in de hele we
reld".
Grondstoffen
Vorig jaar verscheen ook het boek van Generaal Taylor „Precaire
veiligheid", waarin de regelmatige toevoer van grondstoffen de
belangrijkste uitdaging wordt genoemd, die mogelijkerwijs de
Amerikaanse „aanwezigheid" zal vergen op tal van plaatsen in de
wereld. En dit jaar verklaarden de ministers Schlesinger (ener
gie) en Brown (defensie) op dezelfde dag voor de Amerikaanse
televisie (ieder bij een andere grote zendgemachtigde), dat „de
regelmatige toevoer van olie naar de Verenigde Staten een mili
taire verantwoordelijkheid is".
„Het lijkt me heel zeker", aldus prof. Röling, „dat de bedoeling van
dat tv-optreden van beide ministers was het rijp maken van de
publieke opinie voor de gedachte dat hier een militaire taak ligt.
Het lijkt me ook, dat de publieke opinie in de Verenigde Staten -
voor wie het recht op economische groei bijna als een van de
mensenrechten geldt - die gedachte zal aanvaarden".
Legeronderdeel
Daar komt een krantebericht bij (officiële rapporten zijn er nog
niet) over de vorming en oefening van een uit vrijwilligers be
staand speciaal legeronderdeel van 100.000 man. In Iran bevon
den zich overigens, zo stelt prof. Roling, voor de revolutie al
enkele tienduizenden Amerikanen; het Sultanaat Oman heeft
zich zelfs onder Amerikaanse bescherming gesteld. Dat wijst
erop dat militair ingrijpen door de Verenigde Staten geen „oor-
logsingrijpen" behoeft te zijn, maar ook op verzoek van een rege
ring kan gebeuren.
Overeenkomsten
Prof. Röling ziet overeenkomsten met de periode voor de Vietnam-
oorlog. „Toen was in regeringskringen de opinie gegroeid, dat
een halt moest worden toegeroepen aan de sluipende vergroting
van de communistische levenssfeer door een revolutie hier en
een burgeroorlog daar. Daar werd ook een legermacht voor opge
richt. En als die er eenmaal is, wordt die zo gemakkelijk gebruikt.
Daarom is juist de voorbereiding zo bedenkelijk", zegt hij.
Verder terug in de geschiedenis: bij het militaire avontuur van
Engeland en Frankrijk in het Midden-Oosten in 1956 ging het om
het Suezkanaal. En ook om de olie. De operatie was militair voor
de invallers een succes, maar werd afgebroken onder Ameri
kaanse en Russische druk, nadat de Amerikanen het Russische
dreigement „vrijwilligers" te zullen sturen serieus hadden ge
nomen.
Binnen 24 uur
„Cynici hebben toen gezegd dat als men nog eens zoiets wilde, men
ervoor moest zorgen dat de operatie binnen 24 uur achter de rug
zou zijn. Dan zou er geen tijd zijn voor andere machten politieke
druk uit te oefenen; dan bezit je een onaantastbare positie, van
waaruit je kunt gaan onderhandelen", aldus prof. Roling. Die les
zouden de Verenigde Staten geleerd kunnen hebben.
Minder ver terug in de geschiedenis: ook tijdens de oliecrisis van
1973-74 dreigde de Amerikaanse regering bij monde van minis
ter Kissinger met militair ingrijpen om de toevoer van olie veilig
te stellen. Dat dreigement werd kracht bijgezet met legeroefe-
ningen in de Amerikaanse woestijngebieden. „De situatie was
toen toch wat anders. Het was immers de tijd van de Israël-oor-
log. Nu zou het gaan om het handhaven van de gepnvilegeerde
positie van de rijke landen", zegt prof. Roling.
Levensbelang
„Maar ik vind het erg verontrustend dat de Verenigde Staten de
olietoevoer uit het Midden-Oosten zien als een levensbelang. Die
olie is voor de Verenigde Staten van veel minder betekenis dan
voor Europa of Japan. De Verenigde Staten hebben een grote
eigen olieproduktie. Als alle Amerikanen in wat kleinere auto's
zouden gaan rijden, zouden ze het met hun eigen olieproduktie af
kunnen. Toch zien ze het als een levensbelang, terwijl het in feite
gaat om het handhaven van een overdadige luxe. Dat is een
gevaarlijke en verkeerde houding in deze tijd", aldus prof. Ro
ling.
Prof. Roling vindt dat te meer gevaarlijk, omdat de Verenigde
Staten voor andere grondstoffen veel sterker van import afhan
kelijk zijn. In 1974 werd 88 procent van alle verbruikte alumi
nium, 90 procent van alle chroom, 99 procent van alle kobalt, 92
procent van alle tin ingevoerd. Die grondstoffen worden schaar
ser (tin is er nog slechts voor 44 jaar), terwijl de behoefte eraan
groeit. Sterk groeit als de Derde Wereld tot ontwikkeling
komt.
Vitaler belang
„De behoefte groeit, maar de middelen om je van voldoende grond
stoffen te verzekeren, worden minder. Vroeger dacht men niet
aan de eindigheid van de voorraden, terwijl de koloniale verhou
dingen de toevoer zeker stelden. Nu wordt het conflict om de
grondstoffen tussen het rijke Noorden en het arme Zuiden van de
wereld van veel vitaler belang dan hetconflict tussen het Westen
en het communistische Oostblok".
„Breekt zo'n Noord-Zuidconflict uit, dan is het grote gevaar dat de
Sowjet-Unie (zelf rijk aan grondstoffen) partij kiest en er een
wereldwijd conflict ontstaat. Overigens, als het Oost-West-
conflict niet bestond, zouden de Verenigde Staten straffeloos
gebruik kunnen maken van hun militaire macht om de toevoer
van grondstoffen te verzekeren", aldus prof. Roling
KEES WIESE
