S)e £<2tdóe(2oti/tci/rit Einde geallieerde samenwerking te Berlijn Wat Papanek in Veiligheidsraad verklaarde Frans-Italiaanse toenadering Een indrukwekkend beeld van een eeuw Katholiek onderwijs DL JAAR herdenkt katholiek Nederland met vreugde het feit, dat door dé grondwetswijziging van 1848 het onderwijs werd vrijge geven. Het gevolg van deze wijziging was de ontplooiing van een ge weldige activiteit, die onder zeer moeilijke omstandigheden plaats vond Want al was het bijzonder onderwijs nu bij de wet erkend, de toeken ning van subsidie in die zin, dat bij gelijke arbeid gelijke lonen werden uitbetaald zou eerst in 1889 volgen. Na deze mijlpaal duurde de strijd tegen -de nog steeds talrij ke achterstellingen voort tot tenslotte in 1920 de financiële gelijkstelling van het openbaar en bijzonder onder wijs tot stand kwam. Belgrado wil ruilen met Gorizia Directeur: C. M. VAN HAMERSVELD Hoofdredacteur: TH. WH,MER KATHOLIEK DAGBLAD VOOR LEIDEN EN OMSTREKEN WAARIN OPGENOMEN „DE BURCHT" DINSDAG 23 MAAKT 1948 39ste JAARGANG No. 11347 Wat „Schoolstad" brengen gaat Bur. Papengracht 32, Télef. Redactie 20015, Adm. en Advert. 20826, Abonn. 20935 - Abonnementsprijs f 0.30 p. w., 1.30 p. mnd., f 3.90 p. kwart. Franco p. p. f 4.65 - Advert.: 15 ct p. m.m. Telefoontjes f 1.50 Amerikanen wensen Berlijn niet te verlaten ENERAAL CLAY, de Amerikaanse militaire opperbevelhebber in Duitsland, heeft over de Sovjet-Russische stap uit de geallieerde raad te Berlijn, verklaard: „Wij hadden het recht naar Berlijn te komen en hebben het voornemen te blijv en". Hij wilde zich niet uitlaten over de toekomstige gedragslijn, indien de Russen de geallieerde controle- raad zouden blijven boycotten: Raad de laatste maanden nutteloos De Russen, die deze maand de voor zittershamer hanteren, hebben het in hun macht de zittingen al of niet doorgang te doen vinden. De volgen de maand bekleden de Amerikanen het voorzitterschap dti bezitten dan het recht vergaderingen bijeen te roepen. Clay is van oordeel, dat de Sovjet-Unie de gang van zaken niet k?n tegenwerken door het al of niet verschijnen op de bijeenkomsten. Voor de wereldgeschiedenis zal het niet veel uitmaken of de Sovjet- Russen hun medewerking aan de Raad ontzeggen, daar deze Raad in het afgelopen tijdperk te Berlijn niets tot stand heeft gebracht, aldus generaal Clay. Hoge Amerikaanse functionarissen vrezen, dat dit het voorspel zal zijn van gen beëindiging van de geallieer de samenwerking in Duitsland. In ieder geyal zal een voortgezette wei gering van de Russen moeilijkheden te voorschijn roepen bij economische maatregelen en regelingen van het internationale transport. De bezorgdheid in Washington over Duitsland is sterk gestegen. Dit betreft speciaal de positie der Wes telijke mogendheden in Berlijn, wan neer de Russen eventueel zouden eisen, dat deze mogenidhecfen zich uit deze stad terugtrekken. De meeste Amerikaanse autoriteiten zijn van mening, dat deze positie niet zonder verzet zal worden prijsgegeven. •Volgens gegevens van het Ameri kaanse bestuur trekken, maandelijks 12 a 13 duizend personen illegaal uit Onrustig Palestina WEER EEN ZWARE ONTPLOFFING TE HAIFA. In .het dicht bevolkte Arabische kwartier in het Oostelijke deel van Haifa heeft zich Maandagmiddag een zware ontploffing voorgedaan, ten gevolge waarvan een geheel woning blok ingestort is en vele gebouwen beschadigd zijn. Men vreest, dat er vele doden en gewonden zijn. De ex plosie, die in het havengedeelte plaats vond, was verschillende kilometers in de omtrek voelbaar. Volgens he politierapport zouden Joden in legeruniformen twee vracht auto's, voorafgegaan door een jeep, in een Arabische straat gereden heb ben en na de auto's tot stilstand te hebben gebracht in de jeep ontkomen zijn. Woedende Arabieren overvielen na de ontploffing Britse pantserwa gens en trachtten wapens te roven. Men is van mening, dat deze daad een represaille is op het bombarderen van de Joodse havenwijk, 34 uur eerder. Vier Britse officieren van de lucht landingstroepen, die tegen de tijd van de ontploffing in een jeep in de buurt rondreden, zijn door de Arabische po litie gearresteerd om ondervraagd te worden, aldus een Arabisch politie rapport. Britse officieren hebben het gebied naar hen afgezocht. Je brand weer is de na de ontploffing uitge broken brand spoedig meester ge- wprden. EX-KONING MICHAEL OP HET WITTE HUIS. Ex-koning Michael van Roemenië heeft op het Witte Huis te Washing ton een beleefdheidsbezoek aan 'pre sident Truman gebracht, dat een kwartier duurde. Na afloop vér klaar de hij tegenover de pers, daT hij hoopte de troon spoedig weer te be stijgen. Op de vraag of de president deze hoop met hem deelde antwoord de Michaël „ja". de Sovjet-zone de Amerikaanse zone binnen. Vele van deze Dujtsers vluch ten in verband met de politieke ver volging of arbeidsdienstplicht. Dé Russen hebben hun grenswacht thans aanzienlijk versterkt. Donderdagmiddagzullen de drie generaals van de Westelijke mogend- hêdei^ te Frankfort een persconfe rentie hopden. Waarschijnlijk zal deze de eerste officiële commentaar leve ren op de jongste gebeurtenissen. De vrijwillige politie die men hepft opgeroepen (en nog oproept) wordt door getrainde polities zeer goed ge oefend. Tijdens een richtoefening. J^ET NEGEN tegen de gebruikelij 1^ twee stemmen van de Sowj et-Unie en de Sowjet-Oekraine,, heeft de Veiligheidsraad besloten Jan Phpa- nek tot de behandeling toe te laten van het voorstel van Chili. Papanek werd onlangs door de huidige Praag se regering ontslagen, maar Chili 'heeft zijn verzoek tót onderzoek na ar de gebeurtenissen te Praag tot het zijne gemaakt. Argentinië had het» voorstel tot zijn toelating inge diend. Jan Papanek nam plaats aan de conferentietafel onder applaus van het publiek. Zijn plaats is naast de Sowjet-Russische afgevaardigde Gromyko! Beoesj bezweek onder Russische druk Papanek begon met te zeggen' dat bij de Tsjechische verkiezingen in 1946 Rusland twee dagen voor de verkiezingen troepen over de grens begon te zenden. Deze troepenbewe ging hield eerst op, nadat dr. Benesj en dr. Masaryk in de scherpste be woordingen geprotesteerd hadden, zei hij. Hetzelfde systeem was de vo rige maand toegepast.* Papanek verklaardé, dat recht streekse druk van Stalin ze,If Tsje- cho-Slowakije gebracht had tot her ziening van de beslissing, om deel te nemen aan het plan-Marshall. Papanek verklaarde, voorts, dat „het proces van vernietiging van de Tsjecho-Slowaakse democratie reeds vóór het einde van de oorlog door de Sowjets en de communisten begon nen werd". Als voorbeelden noemde Papanek: 1. Na Re bevrijding werd een Tsje- cho-Slow. regeringsdelegatie door de Sowjet-Russische militaire macht verhinderd contact op te nemen met de Karpaten-bevolking. 2. Toen Benesj en zijn adviseurs in 1945 in Moskou kwamen, dreven de communisten met behulp van Sow jet-Russische druk hun eigen op bouwprogramma door ên deden com munisten benoemen in sleutelposities van de regering. 3. De Sowj et-Russen trokken de controle op de Tsjecho-Slowaakse uranium-mijnen aan zich. Papanek verklaarde,, dat Benesj hem zelf verteld had, daf hij tijdens zijn bezoek aan Moskou in 1945 ge durende enige tijd door Sowj et-Rus sische soldaten in afzondering werd .gehouden. Tezelfdertijd, aldus Papa-, nek. werd tot Jan'Masaryk, die zich te San Francisco bevond, door Mo- lotof de bedreiging gericht,* dat de Scwjet-Unie de betrekkingen met Tsjecho-Slowakije zou verbreken, wanneer de regering niet de aanwij zingen van de Sowjets opvolgde. Papanek verzocht de Veiligheids raad president Benejs naar de V.N uit te nodigen om bevestiging te ge ven van „het feit, dat hij gedwonger was de dictatuur van Gottwald te aanvaarden, omdat hij het verschrik kelijke bloedbad, daf anders het ge volg geweest zou zijn, niet t>p zijn verantwoording wilde nemen". Papanek zeide verder: „Ik wijs al- Op de strekdam ter hoogte van Radio Scheveningen strandde een klein schokkertje de Schill. Het scheepje tracht zich los te werken. Ie beweringen, dat Benesj een vrij man zou zijn, van de hand. Wan neer hij vrij was, zou hij afgetreden zijn." Voorts betoogde Papanek, dat de coup in TsjecRo-Slowakije meer betekendqjï dan een binnenlandse aangelegenheid. Hij zeide, dat zich tijdens de coup. Sowjet-Russische agenten bevonden; onder de gewapende groepen in de straten van Praag en dat getuigen hiervan, thans in Duitsland of in Londen verblijven, zich bereid ver klaard hadden voor de Veiligheids raad verklaringen af te leggen. Mgr. Sramak en mgr. Hala gearresteerd Mgr. Jan Sramek, de voormalige Tsjecho-Slowaakse vice-premier, en mgr. Hala, de voormalige minister van posterijen, zijn Zondag gear resteerd, toen zij poogden zonder toe stemming per vliegtuig Tsjecho-Slu wakije te verlaten, aldus is te Praag officieel medegedeeld. Sramek en Hala waren van plar gebruik te maken van een speciaaJ vliegtuig van buitenlandse herkomst,- dat hen van een civiel vliegveld bij Rakofnik, ongeveer 65 kilometer ten Noord-Westen van Praag, zou opha len. Het zou te verwachten geweest zyn, dat dit zelden gebruikt vlieg veld op een Zondag verlaten was en dat een vreemde machine er zonder tegengehouden te worden zou kun nen landen en starten. Toen de Mon seigneurs Zondags j..l op het vlieg veld kwamen, aldus de officiële me dedeling, vonden zij er echter alles in vol bedrijf vanwege de nationale extra-arbeidsdag, op welke alle Tsjecho-Slowaken verplicht zijn- de Zondag als een werkdag te beschou Bidault en de Gasperi spreken vertrouwelijk T*\E FRANSE MINISTER van buitenlandse zaken Bidault, die dezer dagen te Turijn vertoefde in verband met de ondertekening van de Frans-Italiaanse tol-unie, heeft gisteren een bijeenkomst gehad met de Italiaanse minister-président de Gasperi in het Franciscanerklooster te Crea in Noord-Italië. Deze ontmoeting was vertrouwelijk, doch daarom niet geheim; integendeel er werd e^n demonstratief karakter aangege ven. Dit karakter werd onderlijnd o p een persconferentie, die ter gele genheid van dit onderhoud werd be.legd en tijdens welke de Gasperi zeide: „Ik denk, dat wjj op weg zij n naar de verenigde staten van Europa1' en Bidault verklaarde: „De beide landen zijn .op verbazing wekkende wijze nader tot elkaar gekomen." Een familie-reunie wen. De buitenlandse machine land de niet, doch de twee vöorm^lige mi nisters werden gearresteerd. Mgr. Sramek js de stichter en, se dert 1918, voorzitter van de Tsjech Slowaakse Christelijke Vojskpaitii Van de oprichting van de Tsjecho Slowaakse republiek af heeft mgr.- Sramek deel uitgemaakt van de re gering. Na de bezetting van Bohe- men en Moravië trad hij naast presi dent Benesj. op als leider van het Tsjecho-Slowaakse verzet in balling schap, dat te Parijs gevormd werd en daarna was hij voorzitter van de Tsjecho-Slow. regeringsraad in den vreemde, welke na.de ineenstorting van het Poolse front te Londen werd ingesteld. Na zijn terugkeer in Tsje cho-Slowakije, tezamen met Benesj. werd hü vice-premier onder Fierlin- ger en jaarna onder Gottwald. Door ziekte werd hij later gehinderd in zijn werkzaamheden doch enkele maanden geleden besloot hij toch persoonlijk de verkiezingscampagne voor de Volkspartij te leiden. In de weken, welke aar) 'de regiemswisse ling voorafgingen nam hij' stelling tegen de communistische partij. Verder zeide Bidault, dat de wil er is de grondslag te leggen voor een morele overeenstemming en dat de ze ondanks grote moeilijkheden wordt nagestreefd. «Als een- van de dingen, die noodzakelijk zijn voor de vrede noemde hij de terugkeer van Triëst aan Italië. Hij verklaarde bereid te zijn voor het tribunaal van de historie en voor de rechterstoel van God de verantwoordelijkheid voor het voorstellen daarvan te aan vaarden. De Gasperi noemde de ontmoe ting „een familie-reunie-' en zeide over Triëst. dat de boodschap van Bidault zelfs belangrijker was dan de Italiaanse verkiezingen. Het be richt daarvan heeft het hart van de Italiaan geraakt en zal bijdragen tot de stabiliteit van de Italiaanse- Franse betrekkingen. In diplomatiek kringen werd ge zegd, dat de ministers gesproken hebben over de mogelijkheid om Italië op te nemen in de West-Euro- pese Unie, ingeval de Gasperi her kozen zou worden. fZentaantjteCjting* Scüaolótad De afstand van Triëst DE JOEGOSLAVISCHE minister van Buitenlandse Zaken, Stanoye Si- mitsj, heeft gisteravond te Belgrado de verklaring afgelegd, dat Joego slavië bereid is overdracht van Triëst aan Italië in overweging te nemen en rechtstreekse besprekingen met Italië hierover te openen. Dit aanbod hield evenwel de belangrijke- beperking in, dat deze besprekingen zou den plaats vinden op de basis van de besprekingen in het vorige jaar tus sen maarschalk Tito en de Italiaanse communisten-lieder Togliatti. Tito had toen afstand van Triëst aangeboden in ruil voor afstand van Gorizia in het Noorden van het vrije gebied aan Joegoslavië. De verdere bezwaren, die Simitsj ontwikkelde tegen de drie mogend heden, die het recente voorstel inzake Triëst haddei! gedaan, waren ook neergelegd in een krachtig protest, dat gistermiddag aan de Amerikaan se, Britse en Franse gezantên te Bel grado had oyerhandigd. Dit protest richtte zich tegen de wijze, waarop het nieuwe voorstel wat aanhangig gemaakt, n.l. het feit, „dat men het niet nodig heeft geoordeeld de toe stemming van Joegoslavië, het land, dat het meest van de geallieerden bij de zaak betrokken is ,te vragen. De katholieken van deze tijd en in het bijzonder de katholieke jonge ren vinden het de meest normale gang van zaken, dat zij hun oplei ding in welke richting deze ook gaat kunnen ontvangen aan R.K. instellingen. De strijd, die hiervoor werd ge voerd en de geweldige taak, welke vooral in de jaren 1848 tot 1889 door de 'congregaties varf religieusen werd volbracht, is hun niet of slechts zeer vaag bekend. Deze onkunde is betreurenswaardig, want Nederland neemt op het terrein van het bijzon der onderwijs een plaats in, waarop wij trots kunnen zijn. Men behoeft, om dit te constateren heus geen kijkje te gaan nemen bij de „volks democratieën'' achter het ijzeren gordijn, want de toestanden in ver schillende West-Europese landen ge ven hiervan,een duidelijk beeld. Daarom stemt het tot vreugde, dat alle katholieken van 27 Maart tot 22 April op de tentoonstelling „School stad" in de Houtrusthallen te s-Gra- venhage zich kunnen realiseren, wat voor ons de. betekenis is van honderd jaar onderwijsvrijheid. Deze tentoonstelling, waarvan het initiatief uitging van het R.K. Cen traal Bureau voor Onderwijs en Qp- voeding onder leiding van mgr dr Th. Verhoeven, is momenteel in vol le opbouw. Talrijke moeilijkheden stonden de totstandkoming tot voor kort in de weg, maar uiteindelijk is men erin geslaagd de benodigde vergunningen eet. te verkrijgen. De architectuur is van Sjef van Delft en het werk wordt uitgevoerd door F. A. v. Beukering. Vele kunstenaars geven hun medewerking w.o. de priesters Dom v. d. Meij en Francois Mes, voorts Gerhard Jansen, The<? v. Delft, M. v. d. Lans, terwijl de beeldhouwer Jac. Kreijkamp uit Dorst (N.B.) o.a. een werk maakt in verband met het regeringsjubileum van H.M. de Koningin. De expositieruimte beslaat in to taal een oppervlakte van 8100 m2 en als men bedenkt, dat een belangrijk gedeelte hiervan vorige week nog als kunstijsbaan fungeerde, wordt het duidelijk hoe intensief er ge werkt wordt 'Het geheel is ingericht als een stad waarvan de straatnamen herinneren aan de emancipators uit de school strijd. De wijken van deze school stad zijn afdelingen, die. ieder een afzonderlijke tak van onderwijs in beeld brengen. De variaties strek ken zich uit van kleuterschool tot universiteit en seminaria terwijl ook het gebied van techniek, land- bp uw, maatschappelijk werk enz. niet vergeten zijn. Waar Jiet enigszins mogelijk is, worden demonstraties gegeven. Zo is er b.v. een klas met doofstomme kin deren uit St Michielsgestel, waar men. een indruk krijgt van het lip- lezen en de gebarentaal. De blin- dep uit Grave laten zien, wat zij on danks hun invaliditeit hebben kun nen leren. Een van hen neemt ste nogrammen op in het Engels en werkt deze op de schrijfmachine uit met een snelheid, welke die van de geroutineerde,' ziende mens evenaart Kosten nog arbeidskracht zijn voor deze grootse manifestatie ge spaard. De huishoudschool heeft een prachtige keukeninrichting, op de nijverheidsafdeling ligt een com plete vliegtuigmotor en even verder staat een jeep. Er is zelfs een gehele bakkerij aanwezig. Het is ondoenlijk en ook niet de bedoeling een volledig overzicht te geven van alles, wat hier te zien is. Ieder, die deze tentoonstelling be zoekt zal tot de slotsom komen, dat de opzet en uitvoering op het ni veau staat van een expositie van internationale allure. Naast de vaste stands zullen er dagelijkse vertoningen van kunst zinnige aard te genieten zijn, welke verzorgd worden door de leerlingen van diverse onderwijsinstellingen. Zo vullen de studenten een. aparte dag, waarvan een der hoogtepunten een Oekraïnische dans is, welke yordt uitgevoerd door lieden uit die streek. Voorts wordt er gezongen ge- MGR. DR. TH. J. F. VERHOEVEN de ziel van de tentoonstelling „Sqhoolstad", declameerd en gemusiceerd. Leer lingen van de Katholieke muziek school van dr Huijgens geven reci tals. Door een deputatie van de kweekscholen wordt Vondel's „Jo seph in Dothan'' opgevoerd en voor de kleinen staat een kinderoperette op het program. In twee apartemen- ten kan men filmvoorstellingen bij wonen, de een voor kinderen, de an der voor volwassenen. Vele onder wijsinstellingen hebben van de ge legenheid gebruik gemaakt, om hun jaarlijkse bijeenkomst dil keer in „Schoolstad" te houden. De plechtige opening zal a.s. Za terdag om elf uur door minister Gie- len 'geschieden. Kardinaal de Jong én vele andere geestelijke en we reldlijke hoogwaardigheids bekleders zullen hierbij tegenwoordig zijn. De feestrfede wordt uitgesproken door prof. dr L. J. Rogier. Duizenden Katholieken en ook vele iuet-katholieken zullen een bezoek brengen aan deze tentoonstelling en het is aan het slot van dit artikel eigenlijk overbodig onze lezers op te wekken in de komende vier weken hun schreden naar Den Haag te richten. Tram- en autobusonderne mingen hebben hun medewerking toegezegd en de mededeling, dat er op 200.000 belangstellenden wordt gerekend zij voldoende. Anti-godsdienst-storm in Ba'tisohe landen In welke hoge mate de godsdienst vervolging in de Baltische landen woedt, blijkt uit de volgende gege vens, die vervat zijn in het officiële memorandum, dat de diplomatieke vertegenwoordigers van Litauen Letland en Estland te Washington aan de Algemene Vergadering van de UNO hebben voorgelegd. 1. Litauen: Mgr. V. Borisevicius, Bisschop van Telsiai,«gearresteerd op 1 Februari 1946 en ter'-dood veroor deeld; zijn Hulpbisschop Mgr. F. Ramanauskas, gedeporteerd in Dec. 1946; Bisschop M. Reinys, Vicaris- Generaal in het aartsdiocees Wilna, in 1947 gedeporteerd tezamen met Mgr. Th. Matulionis, Bisschop van Kaisedorys en eertijds waarnemend Apostolisch Administrator in Le ningrad. ($n 1932 werd hij door do Litause regering vrij gekre, gen nadat hij in het geheel reeds 9 jaar in het •concentratiekamp op de Solovki- eilanden in de Noordelijke Wszee had doorgebracht). De Mgrs. Labukas, Fukys en Olssuskas, in 1947 gedepor teerd met 9 priesters uit Kaunas en 70 priesters van het platteland. Onge veer 150 verbergen zich in Litauen om aan deportatie te ontsnappen. 2. Letland: Op 13 en 14 Juni 1940 werden bij de eerste Sovjet-bezet ting om te beginnen 30 geestelijken gedeporteerd (tezamen met 490 pro fessoren en Onderwijzers, 175 schrij vers en kunstenaars, 64 advocaten, enz.) Van de meesten hunner is sindsdien niets meer vernomen. Vol gens bovengenoemd rapport aan de UNO zijn zij vermoedelijk of wel „ge liquideerd" of onder dé onmenselijke voorwaarden in de. Bolsjewistische slavenarbeidepkampen omgekomen. 3. Estland: 29 Lutheraanse Katho lieke en Orthodoxe geestelijken ver moord tijdens de eerste Russische bezetting in 1940'41. 163 geestelij ken naar Rusland gedeporteerd, o.w. de vroegere Bisschop van de Lu therse Nationale Kerk in Estland, H. B. Raharaegi, en de katholieke Aarts bisschop van TMlinn (Reval) Mgr T,,duard Profittlich, S.J. £eit "coJiAe-Ufe.... 'k Worde eiken dag geboren en ik sterve op eiken dag. (Gui 'o Gezelle).

Historische Kranten, Erfgoed Leiden en Omstreken

Leidse Courant | 1948 | | pagina 1